Đề xuất hai phương án đấu thầu phát triển Điện mặt trời

Đại diện Bộ Công Thương cho biết có thể đấu giá điện mặt trời tại trạm biến áp hoặc giải phóng mặt bằng sạch, rồi mời gọi nhà đầu tư. 

Tại thông báo kết luận cuộc họp thường trực Chính phủ về cơ chế cho điện mặt trời, Chính phủ giao Bộ Công Thương nghiên cứu cơ chế đấu thầu thay thế cơ chế giá FIT (giá bán điện năng sản xuất ra từ nguồn năng lượng tái tạo được cung cấp vào hoặc bán cho lưới điện). Cơ chế giá FIT áp dụng theo Quyết định 11/2017 đã hết hiệu lực từ 30/6.

Hai phương án đấu thầu giá điện mặt trời được ông Đỗ Đức Quân – Phó cục trưởng Cục Điện lực & Năng lượng tái tạo (Bộ Công Thương) chia sẻ tại hội thảo về năng lượng tái tạo vừa tổ chức. Đó là đấu thầu tại trạm biến áp hoặc giải phóng mặt bằng sạch, sau đó mời gọi nhà đầu tư tham gia đấu giá một phần hoặc toàn bộ dự án như cách Campuchia làm thành công dưới sự hỗ trợ của ADB. Ông hy vọng, sẽ chọn được các dự án điện với chi phí hợp lý thông qua hình thức đấu thầu giá.

Theo ông Quân, trước đây Bộ đã nghiên cứu cơ chế giá đấu thầu với sự hỗ trợ, tư vấn của Ngân hàng Thế giới (WB) và Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) và sau chỉ đạo của Thủ tướng, “mọi việc sẽ được đẩy nhanh hơn”.

Nhiều chuyên gia ủng hộ phải đấu giá sau sự phát triển ồ ạt điện mặt trời vừa qua. Nhưng để được mục đích giá rẻ, không ảnh hưởng tới việc tăng trưởng các nguồn điện mới trong bối cảnh nguy cơ thiếu điện từ năm sau, lại không dễ dàng.

Ông Trần Viết Ngãi – Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng Việt Nam nói, để ngăn tình trạng phát triển điện mặt trời bùng phát, “vô trật tự” như hiện tại, cần phải đấu thầu vào năm 2020. Nhưng ông lưu ý, phát triển điện mặt trời ồ ạt dẫn tới tắc nghẽn lưới truyền tải, nên khâu chuẩn bị thí điểm đấu giá điện phải tính toán vấn đề này.

“Quy hoạch điện mặt trời cần phải tính lâu dài, trên cơ sở tính toán được cường độ bức xạ điện mặt trời trên mỗi m2 ở từng vùng miền địa phương. Được như vậy, ở bất kỳ tỉnh nào, nhà đầu tư cũng sẵn sàng”, ông Ngãi nói.

Từng tư vấn, hỗ trợ Campuchia đấu thầu chọn nhà đầu tư phát triển dự án điện mặt trời thành công với mức giá gần 3,9 cent một kWh, bà Hyunjung Lee – chuyên gia Ban Năng lượng Vụ Đông Nam Á (ADB) nêu thực tế, Việt Nam cần  nghiên cứu khả thi, đánh giá nhu cầu và cơ chế thỏa thuận để khuyến khích nhà đầu tư.

“Không nên chỉ dựa trên mức giá, mà quan trọng là quy trình thực hiện đạt hiệu quả tốt nhất, thu hút nhiều nhất đầu tư tư nhân”, chuyên gia ADB góp ý. Chưa kể, đấu thầu điện mặt trời cần dựa trên bức tranh tổng thể là Việt Nam đang phải giải quyết vấn đề liên quan tới gia tăng nhu cầu điện.

Đồng ý quan điểm này, ông Oliver Behrend nói thêm “không nên quá ám ảnh vấn đề đấu thầu”. Bởi nếu chỉ áp dụng cơ chế đấu thầu thì không thể giải quyết các vấn đề, mà cần ứng dụng cơ chế này để sàng lọc các bên tham gia, cùng khung hợp đồng, yếu tố huy động tài chính. Vì thế, cần đưa ra điều kiện, tài liệu hợp đồng phù hợp để xác định chi phí dự án phù hợp.

“Doanh nghiệp tham gia đấu thầu đều mong muốn quy trình rõ ràng, cơ chế khả thi vay vốn theo chuẩn quốc tế. Họ cũng quan tâm tới tính bền vững, ổn định chính sách chứ không phải sự thay đổi cơ chế liên tục. Khi chính sách ổn định sẽ đảm bảo bền vững, tính toán suất đầu tư và khi đó định giá không còn là yếu tố quan trọng nhất”, chuyên gia WB lưu ý.

Samtrix Solar : Nhà phát triển điện mặt trời hàng đầu VN

Đua nhau đầu tư điện mặt trời, nhiều doanh nghiệp “vỡ mộng”

Điện mặt trời sẽ là xu hướng của tương lai. Chính phủ cũng có nhiều cơ chế ưu đãi cho điện mặt trời. Bên cạnh đó, thời gian xây dựng và vận hành một dự án điện cũng rất nhanh chóng, chỉ từ 6 tháng đến 1 năm…dẫn đến các dự án thi nhau bùng nổ. Nhưng, mọi việc có tính hai mặt. Sau một thời gian, hàng loạt điểm nghẽn trong triển khai quy hoạch dự án này đã hiện hữu rõ rệt.

Sáng 27/11, Hiệp hội Năng lượng Việt Nam, Trung tâm tin tức VTV24 đã phối hợp cùng các cơ quan quản lý Bộ Công thương, Bộ KHĐT, lãnh đạo các tỉnh tổ chức hội thảo quốc tế với chủ đề: Năng lượng tái tạo tại Việt Nam – Từ chính sách tới thực tiễn.

Trong phiên thảo luận đầu tiên, các diễn giả, là doanh nghiệp, lãnh đạo địa phương, Bộ ngành… đã chỉ rõ những điểm nghẽn đang tồn đọng trong quy hoạch sau một quá trình điện mặt trời phát triển nóng.

Ông Phạm Văn Hậu, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Ninh Thuận cho biết cho biết khó khăn lớn nhất của các địa phương có dự án điện mặt trời là quy hoạch về đất.

“Vì không có định hướng phát triển, khung pháp lý cụ thể nên địa phương nào cũng vướng. Ninh Thuận dù có sự chủ động nhưng vì tổng thể phát triển không có nên không định hình được”, ông nói.

Tại sao doanh nghiệp có thể vỡ mộng điện mặt trời? - Ảnh 1.

Theo ông, tỉnh đã được Thủ tướng đồng ý cho bổ sung thêm 30 dự án điện mặt trời với tổng công suất hơn 1.900 MW, và có thể phát triển đến 2.000 MW nhằm bù đắp cho việc dừng dự án điện hạt nhân. Tuy nhiên, bên cạnh những khó khăn trong quy hoạch đất, các dự án điện còn phải đối diện với việc hệ thống truyền tải điện đang không đáp ứng được lượng điện sản xuất ra.

“Số lượng các dự án giảm phát là trên 50%, hiện là 10 dự án”, ông Hậu nói. Báo cáo của UBND tỉnh Ninh Thuận hồi tháng 10 cho biết 10 dự án này đã giảm phát khoảng 23,2 triệu kWh (tính đến 30/6/2019), gây thiệt hại cho chủ đầu tư khoảng 49,5 tỷ đồng. Nếu tiếp tục kéo dài đến cuối năm 2019, lượng điện giảm phát sẽ khoảng 224 triệu kWh, thiệt hại hơn 479,4 tỷ đồng.

Ông Hậu nhấn mạnh địa phương đang tìm cách tháo gỡ vấn đề này.

Ông Nguyễn Văn Ngọc, Chủ tịch HĐQT Công ty Sơn Vũ cho biết các doanh nghiệp đầu tư điện mặt trời băn khoăn việc trong hợp đồng mua bán điện với EVN có điều khoản cam kết giảm công suất phát điện nếu lưới điện quá tải.

Theo ông, thời gian phát điện mặt trời rất ngắn, khoảng 2.000h/năm, nếu công suất giảm thì có đơn vị sẽ giảm từ 30 – 40%, gây khó khăn trong kinh doanh. Khó khăn ở đây cụ thể là việc vay vốn ngân hàng.

Với vấn đề quá tải lưới điện, ông Trần Viết Ngãi, Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng Việt Nam thì cho biết một phần nguyên nhân là do trước nay chưa làm quy hoạch điện mặt trời, dẫn đến khi dự án “nở rộ” thì bị nghẽn truyền tải.

Để giải quyết tình thế, ông cho rằng EVN cần xem xét các đường dây truyền tải ở trạm biến áp, chỗ nào nâng được công suất thì tăng. Bên cạnh đó, cần lắp đặt thêm một số trạm biến áp và các đường dây khác ở những khu mới. Tuy nhiên, về tổng thể, Việt Nam cần phải có một cơ sở tính toán cụ thể cho quy hoạch điện.

Ông Nguyễn Tuấn Anh, đại diện Cục Điện lực và Năng lượng (Bộ Công thương) thừa nhận tốc độ phát triển điện mặt trời đang rất nhanh so với tốc độ xây dựng lưới điện truyền tải dẫn đến các dự án không thể phát được hết công suất trong giờ cao điểm.

“Bộ nắm được những thách thức. Chúng ta cần phát triển điện mặt trời để đáp ứng được nhu cầu phụ tải, mặt khác xác định quy hoạch cũng như xây dựng phải đồng bộ với tiến độ triển khai của các dự án lưới điện”, ông nói. Theo ông, Bộ Công thơng đang đôn đốc tiến độ các dự án để đẩy nhanh dự án lưới điện truyền tải, để nó đi vào vận hành, giải toả công suất.

Với các quan điểm chỉ rõ truyền tải đang là điểm nghẽn lớn nhất khiến các nhà máy điện mặt trời giảm phát, gây thiệt hại đến cho doanh nghiệp, ông Rahul Kitchlu, Giám đốc năng lượng World Bank đã chia sẻ một số bài học quốc tế.

Theo ông, để quản lý được năng lượng điện tái tạo, cần nâng cao được năng lực của Trung tâm truyền tải và Trung tâm điều độ hệ thống điện quốc gia. Ông cũng cho biết có thể học tập kinh nghiệm của Úc khi nước này đã đưa các pin lithium vào lắp đặt nhằm tăng tính chống chịu của hệ thống khi công suất điện tăng đột biến.

Samtrix Solar : Nhà phát triển điện mặt trời hàng đầu VN

Vì sao Bộ Công Thương lại bổ sung quy hoạch điện mặt trời vượt Quy hoạch điện VII?

Quy hoạch điện VII (QHĐ VII) điều chỉnh đặt ra mục tiêu phát triển điện mặt trời ở mức 850 MW vào năm 2020, song thực tế đến cuối năm 2018, Bộ Công Thương đã phê duyệt bổ sung quy hoạch 135 dự án điện mặt trời với tổng công suất khoảng 10.400 MW.

Bổ sung công suất hơn 10 lần quy hoạch

Mới đây, Văn phòng Chính phủ đã có Thông báo kết luận của Thủ tướng Chính phủ tại cuộc họp thường trực Chính phủ về Dự thảo cơ chế khuyến khích phát triển điện mặt trời áp dụng từ ngày 1/7/2019.

Thông báo nêu rõ: Việc triển khai lập quy hoạch phát triển điện mặt trời quốc gia chậm, thiếu quyết liệt, chưa đáp ứng yêu cầu điều hành chung về phát triển điện mặt trời… Một điểm yếu khác, đó là công tác quản lý quy hoạch phát triển điện mặt trời của Bộ Công Thương còn thiếu tính khoa học và thực tiễn, công tác dự báo còn nhiều yếu kém…

Xung quanh vấn đề này, Bộ Công Thương đã có những phản hồi chi tiết. Về lý do khiến quy mô công suất điện mặt trời bổ sung quy hoạch lớn hơn nhiều so với dự kiến trong QHĐ VII điều chỉnh: QHĐ VII điều chỉnh đặt ra mục tiêu phát triển điện mặt trời ở mức 850 MW vào năm 2020, 4.000 MW năm 2025 và 12.000 MW năm 2030.

Tại thời điểm lập và phê duyệt QHĐ VII điều chỉnh (năm 2016) chưa tính đến kịch bản phát triển bùng nổ điện mặt trời trong giai đoạn đến năm 2020 do cơ chế khuyến khích phát triển điện mặt trời được ban hành vào tháng 4/2017 (Ngày 11/4/2017, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 11/2017/QĐ-TTg về cơ chế khuyến khích phát triển các dự án điện mặt trời tại Việt Nam-PV).

Ông Đỗ Đức Quân, Phó Cục trưởng Cục Điện lực và Năng lượng tái tạo (Bộ Công Thương) đánh giá: Cơ chế khuyến khích phát triển điện mặt trời của Chính phủ đã tạo động lực mạnh thu hút các nhà đầu tư đề xuất nhiều dự án điện mặt trời bổ sung quy hoạch.

Tính đến cuối năm 2018, Bộ Công Thương đã nhận được các đề xuất bổ sung quy hoạch của UBND các tỉnh. Tổng số 360 dự án điện mặt trời đề xuất bổ sung quy hoạch với tổng quy mô công suất khoảng 24.000 MW; Đã phê duyệt bổ sung quy hoạch 135 dự án với tổng công suất khoảng 10.400 MW.

Cơ chế đấu thầu sẽ ra sao?

Về phát triển điện mặt trời thời gian tới, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu tuân thủ nguyên tắc tập trung cho những nơi có tiềm năng và lợi thế, có điều kiện phát triển tốt; cần phải tính toán cơ cấu các nguồn điện một cách khoa học và bài bản, phải chuyển hẳn sang thực hiện cơ chế đấu thầu, kiên quyết loại bỏ tình trạng xin cho, tập trung xử lý các dự án đã và sắp hoàn thành nhưng không kịp đưa vào vận hành trước ngày 1/7/2019…

Theo ông Đỗ Đức Quân, cơ chế đấu thầu các dự án năng lượng tái tạo (điện gió, điện mặt trời), Thủ tướng Chính phủ đã giao Bộ Công Thương nghiên cứu, đề xuất và sớm báo cáo Thủ tướng Chính phủ. Hiện nay, Ngân hàng thế giới (WB), Ngân hàng phát triển Châu Á (ADB) đang hỗ trợ Bộ Công Thương nghiên cứu cơ chế đấu thầu các dự án điện mặt trời.

Qua nghiên cứu sơ bộ của tư vấn, nhiều nước trên thế giới cũng áp dụng cơ chế khuyến khích giá bán điện cố định trong thời gian đầu, sau đó dần chuyển sang hình thức đấu thầu. Tư vấn quốc tế của WB là Baker Mackenzi và PwC đã hoàn thành 2 báo cáo về lộ trình thực hiện đấu thầu và cơ chế đấu thầu.

Các nghiên cứu của WB đã được tư vấn trình bày báo cáo tại nhiều hội thảo thu thập ý kiến của các chuyên gia, nhà đầu tư, địa phương để tiếp tục hoàn thiện. Về báo cáo cơ chế đấu thầu, WB đề xuất 2 hình thức thực hiện. Hình thức đấu thầu thành công tại Campuchia tương ứng với đề xuất hình thức thứ 2 của WB và tương tự đề xuất của ADB.

Theo khuyến nghị của các chuyên gia, để có thể có kết quả đấu thầu là giá bán điện thấp thì Nhà nước cần chia sẻ các rủi ro cho nhà đầu tư về hạ tầng sạch, hợp đồng mua bán điện có bảo lãnh Chính phủ về bao tiêu, chuyển đổi ngoại tệ…

“Bộ Công Thương đang nghiên cứu các đề xuất này xem có phù hợp với các quy định hiện hành của Việt Nam không, có cần điều chỉnh hay ban hành bổ sung quy định pháp lý không, khả năng áp dụng thực tế tại Việt Nam… để báo cáo Thủ tướng Chính phủ trong thời gian sớm nhất”, ông Đỗ Đức Quân khẳng định.

Đấu thầu giá điện mặt trời : chia sẻ rủi ro, tìm giá phù hợp

Bộ Công Thương cho biết đang xem xét khuyến nghị của các chuyên gia việc chia sẻ rủi ro cho các nhà đầu tư để có giá bán điện thấp trong đấu thầu điện mặt trời.

Văn phòng Chính phủ mới đây đã thông báo kết luận cuộc họp của Thủ tướng về giá điện mặt trời áp dụng sau ngày 1/7/2019.

Điểm đáng chú ý là Chính phủ giao Bộ Công Thương nghiên cứu cơ chế đấu thầu giá điện mặt trời. Như vậy, giá điện mặt trời sau ngày 30/6/2019 (thời điểm Quyết định 11/2017 hết hiệu lực) sẽ không chia theo vùng, hay áp dụng phương án một giá điện cho tất cả vùng như phương án trình trước đây của Bộ Công Thương.

Theo phương án mới này, Chính phủ giao Bộ Công Thương chủ trì, phối hợp với Bộ Tài chính, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) thống nhất cơ chế đấu thầu phát triển điện mặt trời, báo cáo Thủ tướng trước ngày 15/12.

Trao đổi với Dân trí, ông Đỗ Đức Quân – Phó cục trưởng Cục Điện lực và Năng lượng tái tạo đã cho biết rõ hơn về vấn đề này.

Xin ông cho biết, Bộ Công Thương đã có kế hoạch gì về cơ chế đấu thầu các dự án năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện mặt trời?

Về cơ chế đấu thầu các dự án năng lượng tái tạo (điện gió, điện mặt trời), Thủ tướng Chính phủ đã giao Bộ Công Thương nghiên cứu, đề xuất và sớm báo cáo.

Hiện nay, Ngân hàng thế giới (WB), Ngân hàng phát triển Châu Á (ADB), đang hỗ trợ Bộ Công Thương nghiên cứu cơ chế đấu thầu các dự án điện mặt trời.

Qua nghiên cứu sơ bộ của tư vấn, nhiều nước trên thế giới cũng áp dụng cơ chế khuyến khích giá bán điện cố định trong thời gian đầu, sau đó dần chuyển sang hình thức đấu thầu.

Về báo cáo cơ chế đấu thầu, WB đề xuất 02 hình thức thực hiện. Hình thức đấu thầu thành công tại Campuchia tương ứng với đề xuất hình thức thứ 2 của WB và tương tự đề xuất của ADB.

Theo khuyến nghị của các chuyên gia, để có thể có kết quả đấu thầu là giá bán điện thấp thì Nhà nước cần chia sẻ các rủi ro cho nhà đầu tư về hạ tầng sạch, hợp đồng mua bán điện có bảo lãnh Chính phủ về bao tiêu, chuyển đổi ngoại tệ…

Bộ Công Thương đang nghiên cứu các đề xuất này xem có phù hợp với các quy định hiện hành của Việt Nam không, có cần điều chỉnh hay ban hành bổ sung quy định pháp lý không, khả năng áp dụng thực tế tại Việt Nam… để báo cáo Thủ tướng trong thời gian sớm nhất.

Vỡ quy hoạch điện mặt trời, Bộ Công Thương nói gì?

Trong kết luận của Thủ tướng mới đây nêu rõ, quy mô công suất điện mặt trời bổ sung quy hoạch rất lớn so với dự kiến trong Quy hoạch điện VII điều chỉnh, trong khi đó nội dung tính toán và cập nhật cơ cấu nguồn điện hệ thống điện quốc gia chưa được Bộ Công Thương thực hiện đầy đủ, kịp thời; công tác quản lý quy hoạch phát triển điện mặt trời của Bộ Công Thương còn thiếu tính khoa học và thực tiễn, công tác dự báo còn nhiều yếu kém. Ông có thể nói rõ hơn về nguyên nhân để xảy ra tình trạng này?

Quy hoạch phát triển điện lực quốc gia giai đoạn 2011-2020 có xét đến 2030 (QHĐ VII điều chỉnh) được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt vào ngày 18/3/2016 (Quyết định số 428/QĐ-TTg) đặt ra mục tiêu phát triển điện mặt trời ở mức 850 MW vào năm 2020, 4.000 MW năm 2025 và 12.000 MW năm 2030.

Tại thời điểm lập và phê duyệt quy hoạch điện VII điều chỉnh (năm 2016) chưa tính đến kịch bản phát triển bùng nổ điện mặt trời trong giai đoạn đến năm 2020 do cơ chế khuyến khích phát triển điện mặt trời được ban hành vào tháng 4/2017.

Cơ chế khuyến khích phát triển điện mặt trời của Chính phủ đã tạo động lực mạnh thu hút các nhà đầu tư đề xuất nhiều dự án điện mặt trời bổ sung quy hoạch.

Tính đến cuối năm 2018, Bộ Công Thương đã nhận được các đề xuất bổ sung quy hoạch của Ủy ban nhân dân các tỉnh: tổng số 360 dự án điện mặt trời đề xuất bổ sung quy hoạch với tổng quy mô công suất khoảng 24.000 MW; đã phê duyệt bổ sung quy hoạch 135 dự án với tổng công suất khoảng 10.400 MW.

Thực tế tỷ lệ điện mặt trời trong cơ cấu nguồn vẫn thấp hơn so với khả năng phát triển thực tế đến năm 2025.

Trong bối cảnh Quy hoạch điện 8 mới bắt đầu triển khai xây dựng, tỷ lệ điện mặt trời đến năm 2020 cao hơn so với mục tiêu đề ra trong Quy hoạch điện VII điều chỉnh, để đảm bảo cung cầu điện, Bộ Công Thương đã thường xuyên báo cáo Chính phủ về rà soát Quy hoạch điện 7 điều chỉnh, tình hình bổ sung quy hoạch nguồn năng lượng tái tạo và cân đối cung cầu điện.

Gần đây nhất, Bộ Công Thương đã có báo cáo Thủ tướng Chính phủ về cập nhật tính toán cơ cấu nguồn hợp lý và tình hình bổ sung quy hoạch các dự án điện, trong đó Bộ Công Thương đã tính toán cơ cấu nguồn đến năm 2025.

Theo cơ cấu nguồn điện mà Bộ Công Thương báo cáo, để đảm bảo cân đối đủ điện trong bối cảnh nhiều nguồn điện lớn chậm tiến độ, việc phát triển hơn nữa nguồn điện mặt trời đến năm 2025 là giải pháp có thể thực hiện nhanh, đáp ứng tiến độ vận hành ngay từ năm 2021.

Sẽ thực hiện đấu thầu phát triển dự án điện mặt trời

Thủ tướng quyết định, giá điện mặt trời không chia theo vùng, hay áp dụng phương án một giá điện cho tất cả vùng mà theo cơ chế đấu thầu.

Ngày 22/11, Văn phòng Chính phủ thông báo kết luận cuộc họp của Thủ tướng về giá điện mặt trời (giá FIT) áp dụng sau ngày 1/7/2019.

Điểm đáng chú ý là Chính phủ giao Bộ Công Thương nghiên cứu cơ chế đấu thầu giá điện mặt trời. Như vậy, giá điện mặt trời sau ngày 30/6/2019 (thời điểm Quyết định 11/2017 hết hiệu lực) sẽ không chia theo vùng, hay áp dụng phương án một giá điện cho tất cả vùng như phương án trình trước đây của Bộ Công Thương. 

Với phương án mới này, Chính phủ giao Bộ Công Thương chủ trì, phối hợp với Bộ Tài chính, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) thống nhất cơ chế đấu thầu phát triển điện mặt trời. Báo cáo này được yêu cầu gửi Thủ tướng trước ngày 15/12.

Các dự án điện mặt trời đã áp dụng biểu giá FIT theo Quyết định 11 sẽ không hồi tố, ngược lại Chính phủ khẳng định chủ trương tạo điều kiện phát triển hợp lý, đảm bảo lợi ích hợp pháp cho nhà đầu tư.

Về giá điện mặt trời áp mái, Chính phủ thống nhất sẽ đưa ra mức giá cố định và giao Bộ Công Thương rà soát, đưa ra biểu giá phù hợp và Chính phủ nhấn mạnh quan điểm “tránh trục lợi chính sách”. Theo tờ trình trước đây của Bộ Công Thương, mức giá chung điện mặt trời áp mái là 9,35 cent (tương đương 2.156 đồng) một kWh đến hết năm 2021. 

Riêng với các dự án đã có hợp đồng mua bán điện, Bộ Công Thương phối hợp với các cơ quan rà soát, báo cáo cụ thể danh mục dự án và chịu trách nhiệm trước Thủ tướng về tính chính xác của danh mục này. 

Một lần nữa khẳng định khuyến khích phát triển năng lượng tái tạo, nhưng Chính phủ lưu ý “phải cân nhắc, tính toán dài hạn để đạt được mục tiêu chiến lược, quy mô phát triển hợp lý từng thời kỳ gắn với bảo vệ môi trường; tuân thủ quy hoạch, đảm bảo cân bằng hệ thống điện”.

Ngoài ra, phát triển điện mặt trời phải tránh ồ ạt gây tác động lớn đến giá thành sản xuất điện toàn hệ thống, hài hoà lợi ích Nhà nước – nhà đầu tư và người dân. “Tuyệt đối chống tham nhũng, lợi ích nhóm trong quản lý phát triển, kiên quyết loại bỏ cơ chế xin – cho, các dự án đầu tư tuyệt đối không được sử dụng công nghệ lạc hậu, hiệu quả sử dụng thấp, tiềm ẩn rủi ro về môi trường”, văn bản Chính phủ nêu.

Điện mặt trời phát triển quá nóng 

Kết luận của Chính phủ cũng cho rằng việc quản lý quy hoạch phát triển điện mặt trời của Bộ Công Thương thiếu khoa học, dự báo còn yếu kém; chưa đáp ứng yêu cầu điều hành chung. 

Cơ quan quản lý ngành năng lượng cũng chưa có biện pháp kiểm soát hữu hiệu, kịp thời để tránh sóng đầu tư ồ ạt, nhất là việc đầu tư quá mức vào một số khu vực gây khó khăn trong truyền tải điện, ảnh hưởng tới vận hành hệ thống điện quốc gia và quyền lợi nhà đầu tư. Công tác quản lý đầu tư chưa minh bạch, chưa quản lý chặt chẽ, đồng bộ. 

Do đó, Thủ tướng yêu cầu Bộ Công Thương rút kinh nghiệm sâu sắc về những tồn tại, hạn chế khi quy hoạch điện mặt trời; không để tham nhũng, lợi ích nhóm trong quản lý, phát triển, loại bỏ cơ chế xin cho và các dự án đầu tư tuyệt đối không được sử dụng công nghệ lạc hậu, hậu quả thấp, tiềm ẩn rủi ro môi trường.

Ở giai đoạn mới, Chính phủ yêu cầu Bộ Công Thương, cùng các bộ, ngành xử lý triệt để việc giải toả công suất các nhà máy điện mặt trời đang hoạt động, đẩy nhanh tiến độ xây dựng lưới điện để truyền tải và không để xảy ra tình trạng giảm phát các nhà máy điện làm lãng phí nguồn lực, thiệt hại với nhà đầu tư.

Bộ Công Thương cũng được giao nghiên cứu cơ chế đầu tư lưới điện truyền tải theo hướng thí điểm các thành phần kinh tế ngoài nhà nước, đảm bảo sự đồng bộ trong đầu tư nguồn điện năng lượng tái tạo, lưới điện và báo cáo Thủ tướng trong tháng 11. 

Có nên bơm tiền cứu điện?

Ít nhất sẽ phải tiêu tốn 15.500 tỷ đồng trong năm sau để cứu điện cho phát triển kinh tế. Thủ tướng đã nhiều lần dọa ai làm mất điện sẽ phải bị “cách chức”.

Trong lần trả lời chất vấn tại kỳ họp Quốc hội đang diễn ra, Bộ trưởng Công thương Trần Tuấn Anh, một lần nữa, lại thừa nhận nguy cơ thiếu điện.

Ông nói: “Đúng là chúng ta đang đối mặt với nguy cơ thiếu điện rất cao trong năm 2019 và 2020, thậm chí tới những năm 2022 nguy cơ không có dự phòng tại những vùng phụ tải cao như ở Tây Nam Bộ là rất lớn”.

Lý do quan trọng, theo ông, là hầu như tất cả các thủy điện không thể tích nước để đảm bảo phát hiện theo công suất. Bên cạnh đó, Việt Nam đang phải nhập khẩu một khối lượng rất lớn than; dự kiến 20 triệu tấn than năm 2020 và tới 35 triệu tấn than năm 2025. Đến thời điểm này, khí không còn đủ để phục vụ cho phát điện ở cả miền Đông Nam Bộ và Tây Nam Bộ.

Ông cho biết, Chính phủ yêu cầu Bộ Công Thương và các bộ, ngành phải quyết liệt có phương án để đảm bảo cân đối điện cho yêu cầu của kinh tế – xã hội cũng như đời sống của người dân năm 2019 và 2020.

Đốt tiền cứu điện

Đó là bức tranh chung, bao quát. Trên thực tế, tình hình thiếu điện đang diễn ra ở mức độ nào?

Theo ghi nhận từ các nguồn, mực nước tại nhiều hồ thủy điện lớn ở Bắc bộ và Trung bộ thấp hơn rất nhiều so với năm 2018 nên ước tính cả năm 2019 tổng sản lượng thủy điện chỉ đạt 65,3 tỷ kWh, giảm 9,9 tỷ kWh so với kế hoạch.

Bên cạnh đó, các nguồn chính khác như than, khí, năng lượng tái tạo cũng đang gặp nhiều vấn đề, thêm khó khăn cho yêu cầu cung ứng điện.

Theo quy luật, tháng 4 và 5 là bắt đầu bước vào cao điểm của hệ thống cung cấp điện. Đây là lúc các hồ thủy điện cạn kiệt, thời tiết nắng nóng gay gắt nhất ở miền Nam bởi mùa mưa chưa đến, trong khi khả năng truyền tải điện từ Bắc và Nam không thể tăng thêm. Nhu cầu dùng điện cũng tăng theo thời tiết.

Gần đây, để đối phó với tình trạng thiếu hụt từ các nguồn, ngành điện phải huy động cả những nguồn điện chạy dầu giá cao. Lũy kế cả năm 2019, tổng sản lượng dầu dự kiến huy động là 2,57 tỷ kWh.

Nhưng sang năm 2020, tình trạng đốt dầu dự kiến sẽ phải tăng rất cao so với năm 2019. Theo kịch bản thấp nhất, sẽ có 8,6 tỷ kWh điện chạy dầu; còn theo kịch bản cao, sẽ có 12-16 tỷ kWh điện chạy dầu mới đáp ứng nhu cầu điện cho nền kinh tế.

Đứng trước thực tế phải huy động lượng dầu lớn cho phát điện, có hàng loạt câu hỏi được đặt ra “dầu đâu để chạy máy”, “nguồn tiền nào sẽ được bỏ ra để bù đắp chênh lệch giữa giá mua điện chạy dầu và giá bán điện cho nền kinh tế”, “ai sẽ là người chịu”?

Theo tính toán, với 8,6 tỷ kWh điện chạy dầu, lượng dầu cần thiết được đốt sẽ là hơn 2 triệu m3, bao gồm khoảng 65% là dầu FO. Bên cạnh đó, khi huy động lượng điện chạy dầu lớn lên tới 8,6 tỷ kWh điện, nếu tính giá điện chạy dầu dễ chịu nhất là 3.500 đồng/kWh, thì phần chênh lệch giữa giá mua điện chạy dầu và giá bán lẻ điện bình quân hiện nay là 1.846 đồng/kWh, tức là phải đốt ít nhất 14.000 tỷ đồng cho năm tới.

Bên cạnh đó, dùng điện mặt trời dù là xanh sạch và được cổ vũ nhưng cũng đang tiêu tốn khoảng 1.500 tỷ đồng/năm do chênh lệch giá mua (cao) và giá bán lẻ điện bình quân (thấp hơn).

Như vậy, để có điện phục vụ nhu cầu phát triển kinh tế – xã hội và đời sống của người dân, ít nhất sẽ phải “đốt” 15.500 tỷ đồng.

Trong 4 năm nay gần như không có dự án điện mới nào được khởi công hay đi vào hoạt động. Nguyên Bộ trưởng Năng Lượng Thái Phụng Nê từng khẳng định, ít nhất phải mất từ 3 – 4 năm, với sự cố gắng, giám sát tiến độ một cách nghiêm túc, thì mới giải quyết được phần nào thiếu điện.

Ông khẳng định, ngành điện của Việt Nam đang phải đối diện với thực tế không có dự phòng, không có nguồn điện lớn mới và không dễ nhập khẩu điện. Thiếu điện trầm trọng sẽ xảy ra không chỉ giai đoạn 2019 – 2021 mà còn tiếp diễn trong nhiều năm sau nữa. Thậm chí, nếu không có biện pháp khắc phục nhanh chóng và quyết liệt, chúng ta sẽ đi đến tình trạng như trước đây là cắt điện triền miên.

Trong khi đó, trả lời ở Quốc hội, ông Tuấn Anh cho rằng, về dài hạn, Việt Nam sẽ tính đến phát triển các hệ thống trung tâm năng lượng lớn sử dụng khí nhập khẩu. Ông cũng nhắc đến khả năng đưa dự án điện hạt nhân vào Tổng sơ đồ 8.

Nhưng đó là chuyện dài hơi. Còn trước mắt, cả đống tiền vẫn phải đốt để cứu điện cho phát triển. Thủ tướng đã nhiều lần dọa ai làm mất điện sẽ phải bị “cách chức”. 

Đầu tư Điện mặt trời đã “bớt nóng”

Cơn sốt đầu tư vào điện mặt trời đang có dấu hiệu hạ nhiệt khi các cơ quan chức năng có xu hướng thiên về đấu thầu chọn nhà đầu tư phát triển dự án. Hiện vẫn chưa có mức giá mua điện mặt trời chính thức cho giai đoạn sau ngày 30/6/2019.

Hết thời giá cố định

Cuộc họp của Thường trực Chính phủ liên quan đến việc phát triển điện mặt trời diễn ra tuần trước được các nhà đầu tư trong lĩnh vực này đặc biệt quan tâm bởi quyết định lớn tới đường đi, nước bước của họ trong thời gian tới.

Mặc dù kết luận của cuộc họp chưa được ban hành chính thức, nhưng giới thạo tin đã tỏ ra lo lắng về mức độ hấp dẫn của điện mặt trời khi giá mua điện thời gian tới đi theo hướng đấu thầu chọn nhà đầu tư phát triển dự án, như cách mà Campuchia vừa thực hiện với sự hỗ trợ của Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB).

Được biết, hiện có 20 – 30 dự án điện mặt trời trong diện đã được bổ sung quy hoạch, đã đàm phán xong hợp đồng mua bán điện với Công ty Mua bán điện thuộc Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) và đang triển khai thi công trên thực địa. Tổng công suất của các dự án này khoảng 2.000 MW.

“Các dự án đang thi công này vẫn áp dụng mức giá mua điện cố định, nhưng không còn là 9,35 UScent/kWh như trước ngày 30/6/2019. Hiện mức giá mua điện mặt trời mới được Bộ Công thương trình Chính phủ cho giai đoạn sau ngày 30/6/2019 đến hết năm 2021 là 7,09 UScent/kWh và áp dụng chung một vùng. Các dự án còn lại chưa thi công, kể cả đã được bổ sung vào quy hoạch, có thể đi theo hướng đấu thầu chọn nhà phát triển dự án”, một nguồn tin của Báo Đầu tư cho biết.

Trả lời chất vấn Quốc hội ít ngày trước, ông Trần Tuấn Anh, Bộ trưởng Bộ Công thương cũng cho hay, hiện còn gần 260 dự án điện mặt trời với tổng công suất 28.300 MW đang chờ để được đưa vào quy hoạch.

Trước thực trạng đó và viễn cảnh giá mua điện mặt trời giảm mạnh, cũng như tiến tới đấu giá chọn nhà phát triển dự án cụ thể, nhiều nhà đầu tư điện mặt trời đã và sẽ rút lui trong lặng lẽ.

Đấu giá: Chờ xây cơ chế

Tại Diễn đàn Năng lượng tái tạo Việt Nam, ông Trần Hồng Kỳ, chuyên gia của Ngân hàng Thế giới (WB) cho hay, việc Thủ tướng yêu cầu Bộ Công thương nghiên cứu không tiếp tục áp dụng cơ chế giá FiT (giá bán điện năng sản xuất ra từ nguồn năng lượng tái tạo được cung cấp vào hoặc bán cho lưới điện) và chuyển sang cơ chế đấu thầu đang tạo nên sự tranh luận sôi nổi về tính khả thi cũng như cách thức triển khai đấu thầu với nhiều ý kiến trái chiều.

“WB cũng đã hỗ trợ Bộ Công thương xây dựng Chương trình đấu thầu dự án điện mặt trời cho Việt Nam trong gần hai năm qua và đã đưa ra một chiến lược cùng khung đấu thầu. Các nghiên cứu đã được tham vấn rộng rãi trong các hội thảo tổ chức trong năm 2018 – 2019. WB đang tiếp tục hỗ trợ để triển khai vòng 1 đấu thầu điện mặt trời với mục tiêu tổng công suất 500 MW trong năm 2020”, ông Kỳ cho hay.

Dẫu vậy, nhiều nhà đầu tư cũng cho rằng, việc đấu thầu chọn nhà phát triển dự án điện mặt trời tại Việt Nam sẽ không nhanh như kỳ vọng. Theo phân tích của một nhà đầu tư năng lượng tái tạo, cần làm rõ các điều kiện ưu đãi với trường hợp Campuchia đấu thầu thành công với mức giá 3,877 UScents/kWh. Đó là, nhà đầu tư không phải đầu tư hệ thống truyền tải điện, trạm điện, không phải giải phóng mặt bằng, được vay vốn với mức lãi suất chỉ khoảng 2,5%/năm và được ADB hỗ trợ 3 triệu USD.

Thậm chí, có chuyên gia tài chính cho rằng, nếu tính thêm chi phí phát triển dự án (chi phí khảo sát, quy hoạch, chuẩn bị đầu tư), chi phí giải phóng mặt bằng và chi phí vốn ở mức 10 – 11%/năm, thì mức giá 3,877 UScents/kWh sẽ tăng lên trên 6 UScents/kWh. Mức giá này được cho là không thấp hơn nhiều so với mức giá FiT 7,09 cents/kWh mà Bộ Công thương đang đề xuất.

“Đối với các dự án năng lượng, lãi vay là yếu tố rất nhạy cảm đối với hiệu quả của dự án. Với lãi vay phổ biến ở mức 10 – 11% như hiện nay, hơn 60% doanh thu từ bán điện của các nhà máy sẽ dành cho trả lãi. Việc giảm lãi vay chỉ có thể khi chủ đầu tư phải thế chấp bằng các tài sản và dòng tiền khác. Hiện nay, một số ngân hàng thương mại Việt Nam chủ trương dừng tài trợ các dự án điện mặt trời do các rủi ro trong lĩnh vực đầu tư điện mặt trời”, nhà đầu tư này nói.

Cũng theo nhà đầu tư này, cần tính đến những khó khăn và chi phí vượt trội mà các nhà đầu tư tại Việt Nam đang phải đối mặt. Chưa kể, việc cắt giảm công suất do hạ tầng truyền tải quá yếu kém cũng mang lại rủi do cho nhà đầu tư.

“Để hấp dẫn, các dự án mặt trời thường tập trung nơi đất đai cằn cỗi, kinh tế chậm phát triển. Vì vậy, đòi hỏi bố trí ngân sách để “làm sạch”, bao gồm chi phí giải phóng mặt bằng, bảo đảm giải tỏa công suất cho nhà đầu tư và các thủ tục khác cũng cần nhanh chóng, thuận tiện. Với thực tế lưới điện Việt Nam hiện nay, sẽ không có nhiều dự án có thể đấu thầu thành công, chưa kể đến các khó khăn về pháp lý liên quan đến cơ chế đấu thầu dự án”, nhà đầu tư này nhận định.

Cũng theo nhà đầu tư trên, khó có thể phát điện thành công ở quy mô 1.000 MW trong thời gian 2 – 3 năm tới thông qua cơ chế đấu thầu.