Cơ chế đấu thầu điện mặt trời : liệu có khả thi?

Liệu cơ chế đấu thầu điện mặt trời có hoàn thiện và hấp dẫn để lôi cuốn 10.000 MW vào phát điện năm 2020 khi nguồn cung điện gần cạn?

Mấy tháng nay, ông Tuân  – một nhà đầu tư điện mặt trời – đã đi khắp các tỉnh để tìm mua mặt bằng để triển khai dự án điện mặt trời. Ông tìm phương án mua đất với mong muốn đầu tư bài bản, lâu dài bởi ông nghĩ rằng, chính sách giá FiT (Feed-in Tariffs – giá bán điện năng sản xuất ra từ nguồn năng lượng tái tạo cung cấp vào lưới điện) dành cho điện mặt trời tiếp tục được thực hiện như đã được cam kết.

Tuy nhiên, gần đây ông Tuân đã dừng mọi nỗ lực để nghe ngóng các chính sách liên quan, nhất là sau khi Thủ tướng yêu cầu Bộ Công Thương nghiên cứu cơ chế đấu thầu điện mặt trời, chỉ ban hành biểu giá FiT để áp dụng với các dự án đã ký hợp đồng mua bán điện và đang triển khai thi công xây dựng đưa vào vận hành trong năm 2020.

Cơ chế đấu thầu, như Nhà nước mong muốn, là tiến bộ và minh bạch, nhưng lại làm những nhà đầu tư như ông Tuân băn khoăn. Ông nói: “Muốn tổ chức đấu thầu, ít nhất phải có quy hoạch bồi thường giải phóng mặt bằng của UBND tỉnh. Tuy nhiên, quy hoạch mặt bằng là chuyện rất khó khăn nên làm sao thực hiện được đấu thầu?” ông T sốt ruột.

Trước thông tin đấu thầu dự án điện mặt trời, một cán bộ trong ngành điện cũng nói ngay với tôi rằng: Phải làm nhanh lên, nếu không cung ứng điện sẽ rất khó.

Ông nói thêm: Theo tính toán, năm 2021 bắt đầu thiếu điện. Vì thế, nếu ngay trong năm 2020 thực hiện đấu thầu được khoảng 10.000 MW điện mặt trời thì sẽ góp phần giúp tình trạng thiếu điện bớt căng thẳng.

Dù vậy, ông cũng thừa nhận rằng, nếu không có giải pháp thúc đẩy nhanh việc xây dựng cơ chế đấu thầu thì việc đạt được con số 10.000 MW điện mặt trời năm 2020 “là rất khó”.

Khi yêu cầu đấu thầu dự án điện mặt trời, Thủ tướng Chính phủ đã nhấn mạnh cần phải tính toán cơ cấu các nguồn điện một cách khoa học và bài bản, phải chuyển hẳn sang thực hiện cơ chế đấu thầu, kiên quyết loại bỏ tình trạng xin cho…

Ông Nguyễn Hữu Vinh, Phó Chủ tịch ủy ban phát triển năng lượng của Tập đoàn Hà Đô, cho rằng: Mục tiêu của Chính phủ muốn đấu thầu là minh bạch, công khai. Đây là điều tốt.

Nhưng đại diện doanh nghiệp này băn khoăn bao giờ mới có cơ chế đấu thầu? Về hạ tầng, các dự án điện này muốn đưa ra đấu thầu phải có đất sạch, nhưng muốn có đất sạch phải có quy hoạch. Trong khi, quy hoạch là vấn đề bị kêu nhiều sau khi Luật Quy hoạch có hiệu lực.

Ngay sau yêu cầu của Thủ tướng, Bộ Công Thương cũng đã phát đi thông điệp khẳng định sẽ báo cáo Thủ tướng Chính phủ cơ chế đấu thầu này “trong thời gian sớm nhất”.

Dẫn khuyến nghị của các chuyên gia, trong đó có Ngân hàng Thế giới (WB), Ngân hàng phát triển châu Á (ADB), Bộ Công Thương đồng quan điểm rằng để có thể có kết quả đấu thầu là giá bán điện thấp thì Nhà nước cần chia sẻ các rủi ro cho nhà đầu tư về hạ tầng sạch, hợp đồng mua bán điện có bảo lãnh Chính phủ về bao tiêu, chuyển đổi ngoại tệ…

Bộ Công Thương khẳng định đang nghiên cứu các đề xuất này xem có phù hợp với các quy định hiện hành của Việt Nam không, có cần điều chỉnh hay ban hành bổ sung quy định pháp lý không, khả năng áp dụng thực tế tại Việt Nam…

Đấu thầu dự án điện mặt trời ở Việt Nam là điều chưa có tiền lệ, song ở Campuchia việc này đã được thực hiện thành công.

Cách đây ít lâu, với dự án Công viên Năng lượng mặt trời, hình thức đấu thầu cạnh tranh để chọn nhà phát triển dự án giúp công khai, minh bạch và đã giúp Campuchia thu được kết quả rất tốt khi giá trúng thầu cuối cùng là 3,877 UScents/kWh (khoảng 900 đồng/kWh), bỏ xa mức giá trần được đặt ra ban đầu là 7,6 UScents/kWh (gần 1.800 đồng/kWh).

Để có mức giá này, Campuchia đã làm 4 việc: Bàn giao mặt bằng sạch cho nhà đầu tư; làm đường dây truyền tải, trạm biến áp cho nhà đầu tư; dự án được vay lãi suất thấp của WB và ADB (khoảng 2,5% bằng đồng USD, tương đương mức lãi suất 5,5% bằng VND); bức xạ tốt hơn, nắng nhiều hơn Việt Nam.

Cần lưu ý, mức giá đấu thầu thành công của các dự án là không giống nhau, giữa các nước càng có sự khác nhau đáng kể. Mức giá 900 đồng/kWh mà Campuchia đạt được rất khó để là mức giá thành công ở Việt Nam. Một nhà đầu tư tính toán rằng, mức giá đấu thầu thành công cho 1 dự án ở Việt Nam ngay cả khi nhận được nhiều sự hỗ trợ cũng phải ở mức 1.400 đồng/kWh, không thấp hơn nhiều mức giá FiT hơn 1.600 đồng/kWh mà Bộ Công Thương từng đưa ra.

Đại diện Bộ Công Thương cho biết từ nay đến năm 2020, Bộ sẽ tổ chức đấu thầu thí điểm, chọn ra những dự án có chi phí hợp lý. Đến năm 2021, Bộ sẽ tổ chức đấu thầu rộng rãi.

Rõ ràng, phần việc cho các cơ quan quản lý để đưa cơ chế đấu thầu vào thực thi như Campuchia là không ít. Điều này cũng cần sự phối hợp của chính quyền địa phương – những nơi có tiềm năng lợi thế làm điện mặt trời. Song, nếu chậm trễ có cơ chế giá điện mặt trời, trong khi khả năng thiếu điện ngày càng hiện hữu, thì sẽ tạo áp lực không nhỏ cho việc cung ứng điện thời gian sau 2020.

Theo Vietnamnet

Samtrix Solar : Nhà phát triển điện mặt trời hàng đầu VN

Đề xuất hai phương án đấu thầu phát triển Điện mặt trời

Đại diện Bộ Công Thương cho biết có thể đấu giá điện mặt trời tại trạm biến áp hoặc giải phóng mặt bằng sạch, rồi mời gọi nhà đầu tư. 

Tại thông báo kết luận cuộc họp thường trực Chính phủ về cơ chế cho điện mặt trời, Chính phủ giao Bộ Công Thương nghiên cứu cơ chế đấu thầu thay thế cơ chế giá FIT (giá bán điện năng sản xuất ra từ nguồn năng lượng tái tạo được cung cấp vào hoặc bán cho lưới điện). Cơ chế giá FIT áp dụng theo Quyết định 11/2017 đã hết hiệu lực từ 30/6.

Hai phương án đấu thầu giá điện mặt trời được ông Đỗ Đức Quân – Phó cục trưởng Cục Điện lực & Năng lượng tái tạo (Bộ Công Thương) chia sẻ tại hội thảo về năng lượng tái tạo vừa tổ chức. Đó là đấu thầu tại trạm biến áp hoặc giải phóng mặt bằng sạch, sau đó mời gọi nhà đầu tư tham gia đấu giá một phần hoặc toàn bộ dự án như cách Campuchia làm thành công dưới sự hỗ trợ của ADB. Ông hy vọng, sẽ chọn được các dự án điện với chi phí hợp lý thông qua hình thức đấu thầu giá.

Theo ông Quân, trước đây Bộ đã nghiên cứu cơ chế giá đấu thầu với sự hỗ trợ, tư vấn của Ngân hàng Thế giới (WB) và Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) và sau chỉ đạo của Thủ tướng, “mọi việc sẽ được đẩy nhanh hơn”.

Nhiều chuyên gia ủng hộ phải đấu giá sau sự phát triển ồ ạt điện mặt trời vừa qua. Nhưng để được mục đích giá rẻ, không ảnh hưởng tới việc tăng trưởng các nguồn điện mới trong bối cảnh nguy cơ thiếu điện từ năm sau, lại không dễ dàng.

Ông Trần Viết Ngãi – Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng Việt Nam nói, để ngăn tình trạng phát triển điện mặt trời bùng phát, “vô trật tự” như hiện tại, cần phải đấu thầu vào năm 2020. Nhưng ông lưu ý, phát triển điện mặt trời ồ ạt dẫn tới tắc nghẽn lưới truyền tải, nên khâu chuẩn bị thí điểm đấu giá điện phải tính toán vấn đề này.

“Quy hoạch điện mặt trời cần phải tính lâu dài, trên cơ sở tính toán được cường độ bức xạ điện mặt trời trên mỗi m2 ở từng vùng miền địa phương. Được như vậy, ở bất kỳ tỉnh nào, nhà đầu tư cũng sẵn sàng”, ông Ngãi nói.

Từng tư vấn, hỗ trợ Campuchia đấu thầu chọn nhà đầu tư phát triển dự án điện mặt trời thành công với mức giá gần 3,9 cent một kWh, bà Hyunjung Lee – chuyên gia Ban Năng lượng Vụ Đông Nam Á (ADB) nêu thực tế, Việt Nam cần  nghiên cứu khả thi, đánh giá nhu cầu và cơ chế thỏa thuận để khuyến khích nhà đầu tư.

“Không nên chỉ dựa trên mức giá, mà quan trọng là quy trình thực hiện đạt hiệu quả tốt nhất, thu hút nhiều nhất đầu tư tư nhân”, chuyên gia ADB góp ý. Chưa kể, đấu thầu điện mặt trời cần dựa trên bức tranh tổng thể là Việt Nam đang phải giải quyết vấn đề liên quan tới gia tăng nhu cầu điện.

Đồng ý quan điểm này, ông Oliver Behrend nói thêm “không nên quá ám ảnh vấn đề đấu thầu”. Bởi nếu chỉ áp dụng cơ chế đấu thầu thì không thể giải quyết các vấn đề, mà cần ứng dụng cơ chế này để sàng lọc các bên tham gia, cùng khung hợp đồng, yếu tố huy động tài chính. Vì thế, cần đưa ra điều kiện, tài liệu hợp đồng phù hợp để xác định chi phí dự án phù hợp.

“Doanh nghiệp tham gia đấu thầu đều mong muốn quy trình rõ ràng, cơ chế khả thi vay vốn theo chuẩn quốc tế. Họ cũng quan tâm tới tính bền vững, ổn định chính sách chứ không phải sự thay đổi cơ chế liên tục. Khi chính sách ổn định sẽ đảm bảo bền vững, tính toán suất đầu tư và khi đó định giá không còn là yếu tố quan trọng nhất”, chuyên gia WB lưu ý.

Samtrix Solar : Nhà phát triển điện mặt trời hàng đầu VN