Điện mặt trời “vượt trần”

Việc Bộ Công thương xin bổ sung thêm 17 dự án điện mặt trời vào quy hoạch điện mặt trời khiến nhiều người lo ngại có quá nhiều dự án nên khó được phát điện lên hệ thống vì quá tải.

Nhà máy điện mặt trời của TTC Phong Điền ở Thừa Thiên-Huế vừa đi vào hoạt động /// Ảnh: Thanh Xuân

Nhà máy điện mặt trời của TTC Phong Điền ở Thừa Thiên-Huế vừa đi vào hoạt động

Xã hội hóa nguồn cung cấp điện

Đến thời điểm cuối năm 2018, Tập đoàn điện lực VN (EVN) đã ký 54 hợp đồng mua bán điện với các chủ đầu tư với tổng công suất gần 3.000 MW, vượt mục tiêu 850 MW trước 2020 theo Quy hoạch điện VII điều chỉnh. Kết quả này đạt được chỉ sau khoảng một năm giá và các cơ chế mua bán điện được ban hành.Không dừng lại ở đó, các dự án mới vẫn tiếp tục được đầu tư phát triển. Mới nhất là việc Bộ Công thương xin bổ sung thêm 17 dự án điện mặt trời (ĐMT) đã hoàn thành thẩm định vào quy hoạch ĐMT. Các dự án này nằm ở khu vực miền Trung, miền Nam nơi có tiềm năng phát triển. Trong bối cảnh đó, nhiều người tỏ ra lo lắng vì ĐMT phát triển vượt quy hoạch tới 9 lần, hệ thống truyền tải điện đã đầy tải, thậm chí quá tải dẫn đến nguy cơ nhiều dự án ĐMT khi hoàn thành cũng khó được phát điện lên hệ thống.Tuy nhiên, ngay chính văn bản của Bộ Công thương trình Chính phủ về việc bổ sung 17 dự án mới khẳng định việc đấu nối của các dự án vào hệ thống lưới về cơ bản đều đáp ứng khả năng giải tỏa công suất cho các nhà máy. Tuy nhiên, để đấu nối được hiệu quả thì phải xây dựng mới các đường dây 110 kV, trạm biến áp, dây dẫn…Đánh giá về sự “bùng nổ” ĐMT trong thời gian qua, ông Huỳnh Kim Tước, Giám đốc Trung tâm ứng dụng tiến bộ khoa học và công nghệ (Sở KH-CN TP.HCM), tỏ ra hồ hởi: Toàn bộ do tư nhân bỏ vốn vào đầu tư, nhà nước không phải tốn một đồng chi phí nào là một thành công rất lớn, rất tốt trong việc xã hội hóa lĩnh vực cung cấp điện. Nó vừa bổ sung nguồn cung vừa giảm áp lực nhu cầu tiêu thụ điện. Việc phát triển ĐMT nói riêng và năng lượng tái tạo nói chung hiện nay ở VN là hết sức đáng mừng và phù hợp xu thế phát triển chung của thế giới. Chưa kể con số vượt quy hoạch 9 lần nghe “hoành tráng” nhưng theo Quy hoạch điện VII (điều chỉnh), tỷ lệ này rất khiêm tốn.

Cụ thể, tổng công suất các nhà máy (công suất thiết kế) từ nguồn điện sử dụng năng lượng tái tạo (gồm: thủy điện nhỏ, điện gió, ĐMT, điện sinh khối) mới chỉ đạt tỷ lệ 9,9%. Nếu trừ các thủy điện nhỏ ra thì tổng nguồn năng lượng tái tạo chỉ khoảng 7%. Nếu tính riêng ĐMT con số sẽ còn thấp hơn rất nhiều. Đó chính là lý do mà cuối năm ngoái, Liên minh Năng lượng bền vững VN (VSEA) kiến nghị: Trong Quy hoạch điện VIII sắp tới, Chính phủ cần tăng công suất năng lượng tái tạo. Cụ thể vào thời điểm năm 2030, tỷ lệ năng lượng tái tạo theo Quy hoạch điện VII (điều chỉnh) 27.000 MW tăng lên 32.000 MW, chiếm khoảng 30% tổng nguồn cung điện. Giảm công suất điện than với tỷ lệ 42,6% xuống còn 24,4% (năm 2030).

Điều chỉnh quy hoạch, nâng cấp lưới

Theo ông Huỳnh Kim Tước, việc mới phát triển đã vướng lưới là do công tác làm quy hoạch, dự báo của chúng ta chưa chính xác, không theo kịp và không nắm bắt được xu thế phát triển. Vì vậy, việc cần làm là quy hoạch lại cho phù hợp. Địa phương nào có tiềm năng, địa phương nào có nhu cầu bao nhiêu phải làm rõ; phải có giải pháp truyền tải từ nơi sản xuất tới nơi tiêu thụ; các bộ ngành trung ương phải giúp đỡ các địa phương làm quy hoạch cũng như hướng dẫn các nhà đầu tư để việc đầu tư được hiệu quả.

TS Nguyễn Duy Khiêm, Trường ĐH Quy Nhơn (Bình Định), chuyên gia về kỹ thuật điện, nhận xét: Lo ngại lưới điện quá tải cũng có cơ sở vì hiện nay một số địa phương như Ninh Thuận, Bình Thuận phát triển rất mạnh. Nguy cơ lưới điện hấp thụ không hết sẽ ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế của nhà đầu tư. Ở góc độ này, có 2 cách giải quyết. Thứ nhất, nhà nước đã không phải tốn tiền đầu tư sản xuất điện thì nên đầu tư nâng cấp lưới. Thứ hai, kinh nghiệm của nhiều nước là tạo cơ chế chia sẻ và hài hòa lợi ích của các bên. Theo đó, nhà nước mà đại diện là bên mua điện và nhà đầu tư sản xuất điện cần ngồi lại để xây dựng một cơ chế chung từ các giải pháp kỹ thuật như đấu nối thế nào cho an toàn, hiệu quả. Làm sao bảo đảm lưới điện an toàn hấp thu hết lượng điện, nhà máy vận hành hết công suất. Khi đó, nhà đầu tư sẽ bán điện dễ dàng hơn và nhà nước cũng nâng cấp lưới điện tốt hơn.Khẳng định năng lượng tái tạo là điều tất yếu cho an ninh năng lượng, là ngành công nghiệp cần đầu tư và quy hoạch dài hạn 20 – 30 năm, tức đến năm 2035 – 2050, TS Đinh Văn Nguyên, Trung tâm năng lượng biển và tái tạo thuộc Trường ĐH Tổng hợp Cork (Cộng hòa Ireland), nhấn mạnh: Chính sách cho ngành này cần dài hạn và tổng thể dựa trên quy hoạch, khảo sát, dự báo nguồn, tải, lưới, tiêu thụ, nhân lực, chuỗi cung cấp tiêu thụ. Như vậy, năng lượng tái tạo sẽ phát triển.

Advertisements

Thiếu lưới điện, vẫn xin bổ sung 17 dự án điện mặt trời vào quy hoạch

Các dự án điện mặt trời xin bổ sung vào quy hoạch đều có công suất dưới 50 MWp và phần lớn ở miền Trung, miền Nam.

Trong một văn bản truyền đạt ý kiến của Phó thủ tướng Trịnh Đình Dũng, Văn phòng Chính phủ cho biết, lãnh đạo Chính phủ đồng ý với kiến nghị xin bổ sung 17 dự án điện mặt trời của Bộ Công Thương vào quy hoạch. Phó thủ tướng yêu cầu cơ quan này xem xét việc thẩm định, phê duyệt bổ sung dự án theo đúng quy định pháp luật.

Các dự án điện mặt trời mà Bộ Công Thương muốn đưa vào quy hoạch lần này đều có công suất dưới 50 MWp và tập trung ở miền Trung, miền Nam – nơi có bức xạ mặt trời tốt, điều kiện thuận lợi để triển khai. Bộ này cũng cho rằng, khả năng đấu nối của số dự án trên vào hệ thống lưới cơ bản đều đáp ứng giải tỏa công suất cho các nhà máy.

Việc xin bổ sung diễn ra trong bối cảnh số lượng dự án điện mặt trời được cấp phép trước đây đã vượt Quy hoạch điện VII (bổ sung), gây lo ngại quá tải hệ thống lưới điện truyền tải, khiến nhiều dự án điện mặt trời khi hoàn thành cũng khó phát điện lên hệ thống.

Dữ liệu đến hết tháng 9/2018 của Bộ Công Thương cho biết, 121 dự án được phê duyệt bổ sung vào quy hoạch điện quốc gia và cấp tỉnh với tổng công suất phát điện đến 2020 là 6.100 MW và 2030 là 7.200 MW. Nếu 17 dự án trên tiếp tục được bổ sung thì tổng cộng gần 140 dự án điện mặt trời được đưa vào quy hoạch sau hơn một năm Quyết định 11 về tăng giá điện mặt trời lên 9,5 cent một kWh có hiệu lực.

Các dự án xin bổ sung quy hoạch lần này cũng tập trung ở khu vực miền Trung, miền Nam – nơi đang được xem có khả năng quá tải lưới truyền tải nếu các dự án điện mặt trời ồ ạt vận hành trong thời gian tới. 

Dự án điện mặt trời Phước Trung (tỉnh Ninh Thuận) là một trong 17 dự án đang xin phê duyệt lần này, nằm tại khu vực đã có 29 dự án khác được bổ sung vào quy hoạch với tổng công suất hơn 2.100 MWp và 14 dự án điện gió đã được tỉnh cấp chủ trương đầu tư, công suất trên 789,7 MW. 

Bộ Công Thương đang xin bổ sung thêm 17 dự án điện mặt trời vào quy hoạch điện quốc gia. 

Một năm sau Thông tư số 16/2017 quy định về phát triển dự án và hợp đồng mua bán điện mẫu (PPA) áp dụng cho các dự án điện mặt trời có hiệu lực, EVN đã ký 54 hợp đồng mua bán điện với các chủ đầu tư, tổng công suất gần 3000 MW. Con số này cũng vượt xa Quy hoạch điện 7 điều chỉnh trong đó định hướng tới 2020 công suất điện mặt trời 850 MW và tăng lên 4.000 MW sau đó 5 năm.

Mặt khác, loại năng lượng này vận hành không ổn định do phụ thuộc thời tiết và giá điện cao, 9,5 cent (gần 2.100 đồng) một kWh, cũng khiến bùng nổ cuộc “chạy đua” đầu tư vào dự án điện mặt trời.

Tại hội nghị tổng kết ngành điện 2018, ông Nguyễn Đức Cường – Giám đốc Trung tâm điều độ A0 (Tập đoàn Điện lực Việt Nam – EVN) cho rằng, thách thức lớn với hệ thống điện năm nay là tích hợp các nguồn năng lượng tái tạo (gió, mặt trời). Lượng lớn các nhà máy điện mặt trời sẽ bắt đầu phát công suất vào hệ thống với tổng công suất dự kiến khoảng 2.200 MWp trong năm nay.

“Với đặc tính vật lý tự nhiên, các nhà máy điện mặt trời sẽ có hệ số đồng thời khá cao, tạo ra biến động lượng công suất lớn trong khoảng thời gian rất ngắn, trong khi lượng công suất dự phòng của hệ thống không cao. Đây chính là thách thức lớn mà hệ thống điện chưa từng phải đối mặt”, ông Cường lo ngại.

Thống kê của Trung tâm Điều độ Hệ thống điện quốc gia (A0) cho thấy, nếu tính các nhà máy điện mặt trời đã ký và đang đàm pháp hợp đồng mua bán điện thì tổng công suất điện mặt trời trên địa bàn tỉnh Bình Thuận lên tới 749,63 MW và Ninh Thuận là 1.047,32 MW (1/2 so với phê duyệt) dẫn đến tình trạng các đường dây truyền tải khu vực này đã rơi vào tình trạng đầy tải, quá tải. Nếu sản lượng hay công suất các nhà máy điện mặt trời bị giảm 10%, mọi tính toán có thể bị đảo lộn, các dự án sẽ không thể thực hiện.

Giải pháp tránh quá tải lưới điện truyền tải, EVN kiến nghị phát triển đồng bộ giữa lưới điện và nguồn điện, đồng thời đề nghị Bộ Công Thương báo cáo Thủ tướng phê duyệt bổ sung vào Quy hoạch phát triển điện lực quốc gia các công trình lưới điện truyền tải cần thiết để phục vụ giải phóng công suất các dự án điện gió, điện mặt trời.

Giữa tháng 12/2018, Thủ tướng đã có văn bản yêu cầu Bộ Công Thương báo cáo về sự phát triển ồ ạt điện mặt trời và cảnh báo của giới chuyên gia “lo điện mặt trời theo vết xe đổ Trung Quốc”.