Thanh tra Chính phủ nên vào cuộc với các dự án điện mặt trời trang trại

Trước tình trạng các dự án điện mặt trời áp mái phát triển ồ ạt, thiếu sự kiểm soát gây quá tải lưới điện, tháng 2.2021, Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo Bộ Công Thương thanh tra, kiểm tra, chấn chỉnh và xử lý nghiêm các sai phạm. Tuy nhiên, đến nay, Bộ Công Thương vẫn chưa thể báo cáo Thủ tướng Chính phủ.

Trả lời về vấn đề này, tại Họp báo thường kỳ của Bộ Công Thương chiều 12.1, lãnh đạo Cục Điện lực và Năng lượng tái tạo khẳng định “sẽ báo cáo Chính phủ trong thời gian sớm nhất”.

Nhiều dự án điện mặt trời mái nhà có sai phạm, hệ luỵ rất lớn

Thực tế, từ năm 2020 đến nay, có nhiều địa phương công bố những sai phạm khi kiểm tra các dự án điện mặt trời mái nhà trên địa bàn. Đơn cử, tỉnh Đắk Lắk hiện có hơn 360 đơn vị đăng ký xây dựng trang trại lắp đặt hệ thống điện năng lượng mặt trời mái nhà, nhưng thực tế chỉ thấy sản xuất điện mặt trời. 

Còn tại Vĩnh Long, một số dự án điện mặt trời mái nhà theo hình thức trang trại đã “lộ” loạt sai phạm sau quá trình kiểm tra của Sở Công Thương Vĩnh Long. Khi kiểm tra hơn 40 dự án điện mặt trời mái nhà trên địa bàn, Sở này phát hiện một số sai phạm trong đầu tư, công tác nghiệm thu, đấu nối các dự án điện mặt trời mái nhà.

Sai phạm phổ biến tại các dự án điện mặt trời mái nhà trang trại tại Vĩnh Long, theo ông, là lắp trên mái công trình nông nghiệp, dưới hình thức trang trại nhưng chưa đảm bảo các tiêu chí về trang trại. Có dự án chênh lệch số liệu công suất pin lắp đặt giữa biên bản, hồ sơ nghiệm thu với hợp đồng mua bán điện đã ký với điện lực.

Điện mặt trời phát triển ồ ạt trong thời gian vừa qua. Ảnh: EVN
Điện mặt trời phát triển ồ ạt trong thời gian vừa qua. Ảnh: EVN 

Trao đổi với Lao Động, một chuyên gia năng lượng cho biết, sự bùng nổ của các điện mặt trời trong giai đoạn 2018 – 2020 có nguyên nhân là do giá mua điện cao theo Quyết định 11 năm 2017 và Quyết định 13 năm 2020 dành cho điện mặt trời.

Với mức giá mua điện chốt cứng, cao hơn giá bán lẻ điện bình quân mà EVN đang bán đến tay hơn 28 triệu hộ tiêu thụ trong cả nước, các nhà đầu tư điện mặt trời không cần phải đàm phán giá điện để nhanh chóng bắt tay vào phát triển dự án. 

Điều này đã khiến các dự án năng lượng tái tạo tăng trưởng đột biến về công suất, từ chỗ chỉ có 5 MW điện mặt trời trước khi có Quyết định 11, đã tăng lên đạt 17.000 MW vào ngày 1.1.2021.

Sự phát triển quá nhanh các dự án điện mặt trời đã gây ra những hạn chế trong kiểm soát quy mô và kế hoạch phát triển nguồn và hệ thống. Hệ luỵ là có những công trình phát điện rất lớn, nhưng “núp bóng” và lợi dụng danh nghĩa để làm điện mặt trời mái nhà.

“Việc phát triển mất kiểm soát này dẫn đến công suất tăng thêm quá lớn, dẫn đến cắt giảm công suất các nhà máy điện hiện có đang vận hành gấy thất thoát lớn cho các nhà máy điện của nhà nước, cũng như thiệt hại cho các nhà đầu tư tư nhân đã đầu tư một cách đúng luật và bài bản trước đó”, chuyên gia nhận định.

Theo chuyên gia, bên cạnh đó, việc mua một lượng công suất điện lớn như vậy có nguy cơ đẩy giá thành điện lên cao và sẽ tăng giá điện bán lẻ cho người dân và doanh nghiệp trong nay mai là điều chắc chắn.

Thanh tra Chính phủ cần vào cuộc

Bộ Công Thương là đơn vị xây dựng và đề xuất cơ chế giá cho điện mặt trời. Với những sai phạm của các dự án điện mặt trời trong thời gian vừa qua, theo chuyên gia này, Thanh tra Chính phủ nên vào cuộc để xem xét một cách khách quan; từ đó rút ra những bài học kinh nghiệm trong phát triển năng lương sắp đến.

Bộ Công Thương cũng đang xây dựng dự thảo khung về cơ chế chính sách phát triển điện năng lượng tái tạo nói chung (bao gồm cả điện mặt trời mặt đất, điện mặt trời mái nhà, điện mặt trời nổi…) và nói sẽ hoàn thành trong quý I.2021.

Tuy nhiên, đến thời điểm hiện tại đã là quý I.2022, vẫn chưa có cơ chế giá mới, doanh nghiệp tiếp tục phải chờ đợi.

Ngoài ra, Bộ Công Thương cũng nên có quy định cụ thể về quản lý nhà nước về việc lắp đặt hệ thống điện mặt trời theo từng trường hợp bán cho điện lực, tự sử dụng để thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp.

Còn theo luật sư Anh Phiệt – Văn phòng Luật sư Phiệt và cộng sự – Đoàn LS TP.Đà Nẵng, trường hợp lập dự án trang trại, nhưng không trồng trọt, chăn nuôi mà chỉ sản xuất điện mặt trời là trái luật.

Cần xem xét các loại đất đó đã làm đủ các thủ tục về chuyển đổi mục đích sử dụng đất, đã nộp thuế đủ cho nhà nước hay không?… Muốn phát hiện những sai phạm đó, Thanh tra Sở Tài nguyên và Môi trường các địa phương phải vào cuộc.

Nguồn : Báo Lao Động online

Năng lượng tái tạo vẫn sẽ gặp khó trong năm 2022

Tổng sản lượng thủy điện năm 2022 dự kiến là 82,5 tỷ kWh, cao hơn 3,8 tỷ kWh so với năm 2021. Các nguồn điện truyền thống dự kiến vào vận hành năm 2022 là 3.407 MW, bao gồm các nhà máy nhiệt điện lớn (600 MW/tổ máy) như Nghi Sơn 2 và Sông Hậu 1. Đặc biệt, sẽ không bổ sung nguồn điện gió, điện mặt trời trang trại và điện mặt trời mái nhà.


Tại Hội nghị tổng kết năm 2021 và triển khai kế hoạch năm 2022 của Trung tâm Điều độ hệ thống điện Quốc gia (A0) diễn ra sáng 10/1, Phó Giám đốc Nguyễn Quốc Trung cho biết, theo Quyết định số 3063/QĐ-BCT ngày 31/12/2021 của Bộ Công Thương về việc phê duyệt Kế hoạch cung cấp điện và vận hành hệ thống điện Quốc gia năm 2022, tổng điện năng sản xuất của các nhà máy điện (tại đầu cực máy phát) và nhập khẩu toàn quốc (bao gồm cả sản lượng điện mặt trời mái nhà) năm 2022 dự kiến đạt 275,5 tỷ kWh, tăng 7,9% so với năm 2021.

Theo đó, tổng sản lượng thủy điện dự kiến là 82,5 tỷ kWh, cao hơn 3,8 tỷ kWh so với năm 2021. Các nguồn điện truyền thống dự kiến vào vận hành năm 2022 là 3.407 MW, bao gồm các nhà máy nhiệt điện lớn (600 MW/tổ máy) như Nghi Sơn 2 và Sông Hậu 1. Trong năm 2022 không bổ sung nguồn điện gió, điện mặt trời trang trại và điện mặt trời mái nhà.

Ngoài ra, khả năng cấp khí cho sản xuất điện năm 2022 trong những ngày bình thường từ nguồn khí Đông Nam Bộ đạt từ 13,5 – 14,5 triệu m3 khí/ngày, khí Tây Nam Bộ đạt từ 3,9 – 4,5 triệu m3/ngày. Năm 2022 dự kiến mua điện Trung Quốc với sản lượng khoảng 380 triệu kWh trong các tháng 5, 6.

Đối với miền Bắc, trong năm 2022, phụ tải đỉnh miền Bắc dự kiến tăng trưởng 9,5 – 13%, tương đương nhu cầu tăng thêm 2.497 – 2.870 MW/năm. Trong bối cảnh không có nhiều nguồn mới bổ sung, miền Bắc sẽ tiềm ẩn nhiều rủi ro thiếu hụt công suất đỉnh, đặc biệt trong các tháng nắng nóng cao điểm (5 – 6 – 7).

Với thực tế này, A0 đã đề xuất các biện pháp nâng cao khả năng cấp điện cho miền Bắc trong năm 2022 như: Điều chỉnh lịch sửa chữa; Thay đổi kết dây khu vực Nghi Sơn khi cần thiết để tận dụng tối đa khả năng cấp điện của nhà máy Nghi Sơn 2 cho miền Bắc; Đề xuất và tính toán mua điện Trung Quốc theo chỉ đạo của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) và đẩy mạnh triển khai chương trình Điều chỉnh phụ tải điện (DR).

Về chi phí phát điện năm 2022, theo Phó Giám đốc Nguyễn Quốc Trung, hiện tại các mỏ khí giá rẻ đang ngày càng suy giảm. Các mỏ khí giá đắt được đưa vào khai thác đồng thời với chính sách các nhà máy điện khí BOT vẫn tiếp tục được áp dụng giá khí bao tiêu, dẫn tới đẩy chi phí các mỏ khí mới vào các nhà máy điện khí khác cùng khu vực, ảnh hưởng tới chi phí điện toàn hệ thống.

Bên cạnh đó, ngay cả khi đã đóng điện đủ các công trình mới để đảm bảo cung cấp điện cho những trung tâm phụ tải quan trọng như Hà Nội và TP Hồ Chí Minh cũng như giải tỏa nguồn năng lượng tái tạo (NLTT), nhiều máy biến áp 500kV đầy tải ngay trong chế độ vận hành bình thường.

Đặc biệt, hệ thống điện miền Bắc có nguy cơ thiếu công suất đỉnh ở mức khoảng 1.590MW với phương án công suất Pmax tăng trưởng 9,5%, và khoảng 2.770MW với phương án Pmax tăng trưởng 15% trong các tháng cao điểm mùa khô.

“Vấn đề giải tỏa các nguồn NLTT trong năm 2022 vẫn tiếp tục gặp nhiều khó khăn, do lưới điện chưa đáp ứng kịp so với lượng nguồn NLTT đã được đưa vào vận hành trong các năm vừa qua” – ông Nguyễn Quốc Trung thông tin.

Cụ thể tại các khu vực: Bình Định, Khánh Hòa, Phú Yên, Đắk Lắk, Đắk Nông, Kon Tum, Gia Lai, Ninh Thuận, Bình Thuận, Cà Mau, Bạc Liêu. Ngoài ra, với tỷ lệ nguồn NLTT đưa vào vận hành ngày càng cao, vấn đề ổn định hệ thống điện trong vận hành thời gian thực là một thách thức lớn.

Như vậy, để đảm bảo đáp ứng các tiêu chuẩn vận hành, an toàn, tin cậy và kinh tế hệ thống điện thì việc tính toán, vận hành hệ thống điện quốc gia nói chung và miền Bắc nói riêng trong năm 2022 sẽ tiếp tục có nhiều thử thách đối với Điều độ Quốc gia nói riêng và EVN nói chung.

Trở lại năm 2021, là một năm vận hành với nhiều biến động và khó khăn của hệ thống điện Quốc gia. Mặc dù vậy, ông Nguyễn Quốc Trung cho biết, với sự chỉ đạo sát sao của EVN, A0 và các Trung tâm Điều độ HTĐ miền đã vận hành hệ thống điện và thị trường điện năm 2021, đảm bảo cung cấp điện an toàn, ổn định, đặc biệt trong các dịp lễ Tết, các ngày diễn ra sự kiện kinh tế, chính trị, văn hóa xã hội quan trọng của đất nước.

Tổng nguồn điện mới đưa vào vận hành năm 2021 là 7.433MW, nâng tổng công suất đặt HTĐ Quốc gia lên 78.682MW; trong đó bao gồm 75 nhà máy điện gió với tổng công suất khoảng 3.600 MW. Đến cuối năm 2021, tổng số nhà máy điều độ quốc gia nắm quyền điều khiển là 337, tăng 73 nhà máy so với năm 2020.

Hiện có 104 nhà máy tham gia trực tiếp trong thị trường điện với tổng công suất đặt 27.990MW, chiếm 36,8% tổng công suất đặt các nhà máy điện. Trong năm có thêm 4 nhà máy mới tham gia thị trường với tổng công suất 372MW.

Tuy nhiên, tỷ trọng nguồn tham gia thị trường điện so với tổng công suất đặt hệ thống lại giảm xuống còn 36,8%, do đa phần các nguồn mới vận hành là nguồn không phải đối tượng hoặc chưa tham gia thị trường điện.

Ngoài ra, điều độ quốc gia còn đóng điện nghiệm thu nhiều công trình đường dây và trạm biến áp (TBA) quan trọng trên lưới điện 500kV như: Đóng điện mới 8 máy biến áp với tổng dung lượng 4.387 MVA; Nâng công suất 5 máy biến áp với tổng dung lượng 3.900 MW; Đóng điện mới 14 đường dây 500kV với tổng chiều dài 2.022 km. Đây là các công trình trọng điểm của HTĐ Quốc gia trong năm 2021, góp phần quan trọng vận hành hệ thống điện an toàn và ổn định và giải tỏa công suất cho nguồn NLTT, mang lại hiệu quả kinh tế và chính trị to lớn. Đồng thời đóng mới 203 máy biến áp 220kV – 110kV với tổng dung lượng 13.016 MVA; đóng mới 236 đoạn đường dây 220kV – 110kV với tổng chiều dài 3.450 km.

Điều độ quốc gia đã vận hành hệ thống điện an toàn, liên tục, đặc biệt trong các giai đoạn khó khăn như nắng nóng cao điểm mùa khô tại miền Bắc; các cơn bão lớn số 5, số 6, số 7, số 13 trong giai đoạn mùa lũ tại miền Trung; khối lượng lớn công việc liên quan tới đóng điện công trình mới nguồn năng lượng tái tạo và các công trình lưới điện hỗ trợ giải tỏa công suất nguồn, nhất là trong giai đoạn cao điểm cuối năm 2021.