Bộ Công Thương thừa nhận “vỡ quy hoạch” điện mặt trời

Bị “truy” việc cấp phép ồ ạt điện mặt trời, ông Trần Tuấn Anh thừa nhận, khi lập quy hoạch năm 2016 không lường được sự bùng nổ.

Ông Trần Tuấn Anh là thành viên Chính phủ thứ hai đăng đàn trong phiên chất vấn của Quốc hội kéo dài từ ngày 6-8/11. 77 đại biểu đã đăng ký chất vấn trong chiều 6/11 và không ít câu hỏi cho người đứng đầu ngành công thương liên quan vấn đề phát triển điện mặt trời.

‘Vỡ’ quy hoạch điện mặt trời

Hiện 121 dự án điện mặt trời được cấp phép và 210 dự án đang chờ phê duyệt. Đại biểu Lê Thu Hà (Lào Cai) đặt câu hỏi: “Quy hoạch điện VII có ý nghĩa gì khi quy hoạch năm 2020 là 850 MW và 1200 MW tới 2030 đã bị phá vỡ và công suất hiện tại lên hơn 7.000 MW, gấp 9 lần ban đầu”.

Bộ trưởng Công Thương trả lời chất vấn chiều 6/11. Ảnh: Ngọc Thắng.

Sau đó, Bộ trưởng Công Thương thừa nhận khi lập quy hoạch điện VII vào năm 2016 đã “không lường được hết sự phát triển của năng lượng tái tạo, trong đó chủ yếu là điện mặt trời”.

Tuy nhiên, theo ông, Quyết định 11 về cơ chế giá ưu đãi cho điện mặt trời là 9,35 cent một kWh trong 20 năm với dự án vận hành trước 30/6/2019 đã tạo điều kiện thuận lợi cho nhà đầu tư phát triển năng lượng này ở Việt Nam.

Đại biểu Nguyễn Phương Tuấn – Ủy viên Thường trực Ủy ban Đối ngoại chất vấn về ồ ạt cấp phép dự án điện mặt trời, khiến nhiều dự án khi vào vận hành bị giải toả công suất. Giải trình việc này, ông Tuấn Anh nói: “Đúng là quá trình thực hiện thì đã có sự chủ quan, đánh giá không hết nên trong thời gian ngắn đã có sự phát triển bùng nổ, gần 4.900 MW điện mặt trời vận hành tới cuối tháng 6/2019”. Ông cũng giải thích thêm, khi xây dựng các cơ chế là để tạo ra môi trường thí điểm cho điện mặt trời và sau này tổng kết phát triển điện sạch gồm cả điện gió.

Ngoài ra, người đứng đầu ngành công thương cũng thừa nhận có sự phát triển chưa đồng bộ giữa hạ tầng truyền tải điện, các trạm biến áp tại một số khu vực. Kết quả là, các dự án điện mặt trời vận hành nhưng không thể giải toả hết công suất.

Ông giải thích, có sự lúng túng, bất cập trong phối hợp tổ chức, các cơ quan chức năng giữa Bộ Công Thương – Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) và địa phương trong thẩm định, phê duyệt các dự án. “Ở diễn đàn Quốc hội này, tôi xin nhận trách nhiệm khi chưa bao quát và dự báo kịp thời để có biện pháp quyết liệt, nhất là trong phát triển hệ thống truyền tải điện tương xứng, đảm bảo giải toả công suất”, ông Tuấn Anh nói.

Tuy nhiên, ông cũng nêu khó khăn khi Nhà nước còn độc quyền trong truyền tải điện, trong khi nguồn lực đầu tư cho lĩnh vực này chưa đảm bảo. Song ông tin, năm 2020 sẽ có thêm nguồn lực phát triển hệ thống hạ tầng khi nhiều tập đoàn đề xuất đầu tư và có thể giao tư nhân đầu tư đường dây 500 kV.

“Về lâu dài phải có quy định pháp luật để cho phép xã hội hoá đầu tư truyền tải điện, nhưng không làm mất vai trò độc quyền của nhà nước. Có thể sẽ áp dụng hình thức BT trong đầu tư hệ thống chuyển tải điện”, ông nói.

Mức giá 9,35 cent một kWh trong 20 năm theo đại biểu Hà là khá cao nên bà đề nghị làm rõ giá thành sản xuất, giá mua và hiệu quả sản xuất khi phát triển nguồn năng lượng này. Lãnh đạo Bộ Công Thương cho biết mức giá này trên cơ sở phối hợp với tư vấn quốc tế và thực tiễn Việt Nam. “Khi ban hành Quyết định 11 cũng đối mặt nguy cơ lớn thiếu điện 2019-2020 nên điện mặt trời là nguồn năng lượng bổ sung đáng kể”, ông chia sẻ. Và thực tế tới 30/6 – khi Quyết định 11 hết hiệu lực đã có gần 4.900 MW vận hành, góp phần lớn bổ sung vào nguồn điện năm 2019.

Nguy cơ thiếu điện

Ông Trần Tuấn Anh thừa nhận các giải pháp sẽ giúp đủ điện đến năm 2020 và từ 2021, nguy cơ thiếu điện hiện hữu, đặc biệt ở Tây Nam Bộ.

Đại biểu Dương Tấn Quân (Bà Rịa – Vũng Tàu) lo lắng trước nguy cơ thiếu điện hiện hữu nên đề nghị Bộ Công Thương, Chính phủ cho biết giải pháp để đủ điện cho sản xuất, tiêu dùng. Tuy nhiên, trả lời sau đó, đại diện Bộ Công Thương dành thời gian nói về nguy cơ thiếu điện cao và nguyên nhân trước, thay vì đi thẳng vào giải pháp.

Ông nói, Việt Nam đang phải đối mặt với nguy cơ thiếu điện cao trong 2019- 2020 và kéo dài tới 2022-2023. Nguy cơ không có dự phòng ở vùng phụ tải cao như Tây Nam Bộ là rất lớn.

Ngoài ra, điều kiện bất lợi thời tiết với tính cực đoan cao, các thuỷ điện không đủ tích nước, Việt Nam đối mặt suy giảm thị trường năng lượng sơ cấp khi dự báo sẽ phải nhập 20 triệu tấn than vào 2020 và tăng lên 35 triệu tấn than vào 2035. Nguồn khí cũng không đủ phục vụ phát điện cho dự án ở Đông Nam Bộ.

Về phương án đảm bảo cân đối điện, ông nói sẽ huy động tối đa các nguồn công suất phát như điện than, thuỷ điện, điện khí, điện mặt trời. Cùng đó, trình Chính phủ cơ chế mới về điện mặt trời với phương án thấp bổ sung thêm khoảng 6.000 MW điện mặt trời và 1.500 MW điện gió. Khả năng phải huy động cao hơn các nguồn điện này với 8.000 MW và điện gió huy động 3.000 MW.

Bộ cũng giao Tập đoàn Dầu khí Việt Nam (PVN) đàm phán mua khí từ Malaysia, Thái Lan đảm bảo cung ứng điện cho miền Tây, Đông Nam Bộ. Nhà điều hành cũng tính toán phương án chuyển đổi cơ cấu phát điện của một số nhà máy điện, như Điện Hiệp Phước chuyển từ chạy dầu sang dùng khí LNG nhập khẩu, thì sẽ có thêm công suất 400 MW.  “Khai thác hiệu quả, đồng bộ các giải pháp trên thì sẽ đủ điện trong 2019-2020”, ông nói.

Về dài hạn phát triển bền vững lĩnh vực năng lượng, trong đó tính tới phát triển các trung tâm điện lực khí lớn như Long Sơn, Cà Ná và Bạc Liêu. Bộ sẽ đề xuất Chính phủ bổ sung vào quy hoạch điện VIII 8 trung tâm điện khí lớn vì Việt Nam hiện không còn khả năng phát triển điện than.

Chậm đưa điện về nông thôn

Đại biểu Phương Thị Thanh (Bắc Kạn) nêu thực trạng dự án đưa điện về vùng nông thôn, miền núi triển khai chậm. Tại phiên chất vấn kỳ 3, đại biểu Nguyễn Hữu Cầu yêu cầu Bộ trưởng cam kết sẽ thực hiện đề án này nhưng đến nay vẫn không đúng tiến độ. Trả lời sau đó, Bộ trưởng Trần Tuấn Anh cảm ơn vì đã có cơ hội thay mặt Chính phủ báo cáo về sự chậm trễ này.

Ông cho biết, Bộ Công Thương đã xây dựng kế hoạch cung ứng vốn từ ngân sách, EVN, địa phương và quốc tế. Trong đó nguồn vốn lớn nhất là từ WB và Liên minh châu Âu với quy mô 24.000 tỷ đồng. Nhưng cuối năm 2017, đầu 2018, trần nợ công lên tới mức giới hạn, theo chỉ đạo của Quốc hội, Chính phủ chỉ đạo Bộ Kế hoạch & Đầu tư rà soát tất cả chương trình sử dụng vốn vay dưới danh nghĩa quốc gia. Do đó, nguồn vay từ WB và một số từ Liên minh châu Âu không được bố trí.

Đến nay, xét về tiêu chí vốn và các chỉ tiêu dự án, theo ông Tuấn Anh, chỉ hơn 10% nội dung đầu tư được thực hiện, khoảng 18,5% nguồn vốn được giải ngân. Hiện nợ công được kiểm soát, ông Tuấn Anh cho rằng có cơ sở để làm việc tiếp với WB, Liên minh châu Âu để sẵn sàng nguồn hỗ trợ tín dụng. Tuy nhiên, ông cho biết không kịp hoàn thành tiến độ 2020 nên đề nghị Quốc hội xem xét cho phép tiếp tục sử dụng các nguồn vay từ các tổ chức tài chính quốc tế để làm dự án trong giai đoạn 2021-2025.

Ngày mai, Quốc hội tiếp tục chất vấn Bộ trưởng Công Thương Trần Tuấn Anh. Cùng giải trình với ông Trần Tuấn Anh về những vấn đề liên quan là các trưởng ngành Kế hoạch & Đầu tư, Tài chính, Ngoại giao, Tài nguyên và Môi trường, Nông nghiệp & Phát triển nông thôn, Khoa học & Công nghệ, Thông tin & truyền thông, Công an, Thanh tra Chính phủ.

Việt Nam dẫn đầu khu vực về điện mặt trời

Đông Nam Á đang đẩy mạnh kế hoạch khai thác năng lượng mặt trời (NLMT) trong những năm tới vì chi phí sản xuất hợp lý hơn so với nhà máy điện chạy bằng khí đốt.

Dự kiến nhu cầu năng lượng tăng gấp đôi vào năm 2040, khu vực này đang mở rộng các nguồn năng lượng tái tạo trong bối cảnh các quốc gia đang phát triển muốn đáp ứng tiêu chí giá cả phải chăng song song với công cuộc chống biến đổi khí hậu.

Theo Công ty Tư vấn năng lượng Wood Mackenzie (Anh), năng suất NLMT của Đông Nam Á có thể sẽ tăng gần gấp 3, lên mức 35,8 GW vào năm 2024 so với ước tính 12,6 GW trong năm nay. Ông Rishab Shrestha, nhà phân tích năng lượng và năng lượng tái tạo của Wood Mackenzie, cho biết Việt Nam hiện dẫn đầu trong khu vực về năng lượng tái tạo này với công suất tích lũy 5,5 GW trong năm nay, tương đương 44% tổng công suất trong khu vực. Con số này năm ngoái vào khoảng 134 MW.

Nhấn mạnh sự cần thiết phải đầu tư thêm vào ngành điện, ông Shrestha cho rằng các dự án điện mặt trời ở Việt Nam mọc lên nhiều và nhanh trong thời gian qua đã khiến công suất vượt quá 18% tổng lưới điện. Công suất phê duyệt cho các nhà máy năng lượng tái tạo này ở tỉnh Ninh Thuận và Bình Thuận lên tới 5 GW, nhiều gấp 2 lần công suất sử dụng lưới điện.

Theo hãng tin Reuters, một trong những tín hiệu đáng khích lệ cho ngành NLMT ở khu vực là phiên đấu thầu gần đây về một dự án NLMT công suất 500 MW ở Malaysia, trong đó giá của 365 MW điện tái tạo được trả thấp hơn so với mức giá điện khí trung bình của cả nước. Malaysia đặt mục tiêu tăng tỉ lệ năng lượng tái tạo trong sản xuất điện từ 6% hiện nay lên 20% vào năm 2025 với phần lớn là NLMT. Nước này cũng có kế hoạch mở ít nhất một phiên đấu thầu dự án điện sạch 500 MW khác trong quý II/2020.

Singapore cũng có mục tiêu đạt ít nhất 2 GW công suất điện mặt trời vào năm 2030 hoặc đáp ứng hơn 10% nhu cầu điện cao điểm hiện nay, hướng đến mục tiêu thay thế năng lượng sản xuất từ khí đốt tự nhiên với sản lượng hiện chiếm 95%.

Mở rộng tín dụng xanh cho các dự án điện mặt trời

Xã hội phát triển, đời sống của người dân và hoạt động sản xuất – kinh doanh của doanh nghiệp ngày một cải thiện, nhưng kéo theo đó là tình trạng ô nhiễm môi trường ngày một trầm trọng. Bởi vậy, việc hướng dòng vốn tín dụng vào các lĩnh vực xanh, sạch cần được quan tâm nhiều hơn và các ngân hàng đang tích cực thực hiện điều này. 

Rót mạnh vốn vào năng lượng mặt trời

Trong xu hướng đẩy mạnh cho vay lĩnh vực năng lượng tái tạo, các dự án điện mặt trời được nhiều ngân hàng quan tâm rót vốn.

Mới đây, OCB đã thu xếp nguồn vốn tài trợ bổ sung vốn lưu động cho Công ty cổ phần Năng lượng TTC – TTC Energy và tài trợ đầu tư hệ thống năng lượng mặt trời cho thuê. OCB nhận tài sản bảo đảm là hệ thống năng lượng mặt trời hình thành từ vốn vay, tỷ lệ tài trợ tối đa 70% tổng giá trị đầu tư của dự án.

Ông Nguyễn Ðình Tùng, Tổng giám đốc OCB cho biết, đối với ngành năng lượng nói chung, OCB có nhiều kinh nghiệm khi tài trợ vốn cho các dự án thủy điện Ðăk R’tih, Sông Ba, Thuận Hòa – Hà Giang, dự án điện mặt trời Eco Seido, Ðức Thành – Mũi Né…

Ðại diện HDBank cho hay, Ngân hàng dành 7.000 tỷ đồng cho chương tình tài trợ dự án điện mặt trời kéo dài đến năm 2020.

Theo đó, HDBank sẽ ưu tiên các dự án trong quy hoạch phát triển điện mặt trời đã được phê duyệt bổ sung vào dự án điện quốc gia đến năm 2020. Ðặc biệt, HDBank ưu tiên các dự án có khả năng đấu nối trước ngày 30/6/2019.

Riêng tại Ninh Thuận, HDBank sẽ ưu tiên cho vay các dự án có công suất thiết kế lớn (2.000 MW) đã được Chính phủ chấp thuận triển khai và có khả năng đấu nối trước 31/12/2020. Ðiều kiện để được vay là khách hàng phải có vốn chủ sở hữu từ 150 tỷ đồng trở lên và tỷ lệ tham gia vốn chủ sở hữu vào dự án tối thiểu là 30% tổng mức đầu tư. HDBank cũng yêu cầu toàn bộ nguồn thu từ dự án chuyển về tài khoản thanh toán của khách hàng tại Ngân hàng.

Agribank và Ngân hàng Phát triển Việt Nam (VDB) đã ký thỏa thuận đồng tài trợ vốn cho dự án Nhà máy điện mặt trời Phong Ðiền, tỉnh Thừa Thiên – Huế.

Vốn đối ứng của chủ đầu tư 40%, vốn vay các ngân hàng 60%. Dự án Nhà máy điện mặt trời Phong Ðiền do Công ty cổ phần Ðiện Gia Lai (GEC) làm chủ đầu tư, xây dựng trên diện tích 45 ha, với tổng mức đầu tư gần 1.000 tỷ đồng, công suất thiết kế 35 MW và sản lượng điện khoảng 50 triệu KWh/năm.

Công trình được khởi công xây dựng quý IV/2017 và được đưa vào hoạt động từ tháng 10/2018.

Vietcombank cũng dành nguồn tài trợ hàng nghìn tỷ đồng cho điện mặt trời. Ngân hàng vừa ký kết hợp đồng tín dụng với Công ty cổ phần BP Solar tài trợ dự án Nhà máy điện mặt trời BP Solar 1, tổng giá trị cấp tín dụng là 785 tỷ đồng.

Dự án này có công suất 46 MW, tổng mức đầu tư 1.200 tỷ đồng, nằm tại xã Hữu Phước, huyện Ninh Phước, tỉnh Ninh Thuận. Ðây là một trong số những dự án điện năng lượng mặt trời được triển khai sớm nhất tại Ninh Thuận và đi vào hoạt động từ đầu năm 2019.

Ngoài ra, Vietcombank Thủ Thiêm đã ký kết hợp đồng tín dụng với Công ty cổ phần Ðầu tư và phát triển điện Ðại Hải để tài trợ vốn cho dự án Nhà máy điện mặt trời Srêpok 1. Dự án có công suất lắp đặt 50 MW với tổng mức đầu tư gần 1.000 tỷ đồng.

Một dự án khác là Ðiện mặt trời TTC 01 tại Tây Ninh đã nhận được 1.000 tỷ đồng vốn vay từ VietinBank. Dự án này có quy mô 68,8 MW và tổng mức đầu tư 1.600 tỷ đồng.

Cần đẩy mạnh hơn tín dụng xanh

Biến đổi khí hậu và ô nhiễm môi trường đang là vấn nạn chung của toàn cầu, trong có Việt Nam. Bởi vậy, xu hướng đầu tư, kinh doanh, tiêu dùng các sản phẩm “xanh” của cá nhân, doanh nghiệp được Chính phủ, Ngân hàng Nhà nước khuyến khích áp dụng. Ðó cũng là lý do các nhà băng đang bắt tay đẩy mạnh dòng vốn vào các lĩnh vực nông nghiệp công nghệ cao, điện năng lượng mặt trời, hay các dự án sản xuất thân thiện với môi trường…

ảnh 1

Tình trạng ô nhiễm ở các đô thị do hoạt động công nghiệp và vận tải đang báo động.Trong kế hoạch hành động của Chính phủ hướng tới tăng trưởng xanh, các tổ chức tín dụng được xem là những mắt xích quan trọng.Theo Chỉ thị số 03/CT-NHNN ngày 24/03/2015, Ngân hàng Nhà nước yêu cầu các ngân hàng thương mại thúc đẩy cấp tín dụng xanh cho những dự án có mục tiêu rõ ràng về việc bảo vệ môi trường, đồng thời khuyến khích hoạt động kinh doanh thân thiện với môi trường.Ðầu năm 2017, Ngân hàng Nhà nước đã ban hành Chỉ thị 01/2017 tiếp tục nhấn mạnh việc triển khai kế hoạch hành động của ngành ngân hàng thực hiện chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh đến năm 2020.

Theo đó, nhiều ngân hàng đã và đang có những chính sách ưu đãi trong việc cấp tín dụng xanh. Là một trong những ngân hàng tiên phong trong triển khai tín dụng xanh tại Việt Nam, Nam A Bank đã ký kết với Quỹ Hợp tác khí hậu toàn cầu (GCPF).

Trong đó, Nam A Bank sẽ cấp tín dụng trung và dài hạn cho các dự án thúc đẩy giảm khí thải CO2 và các dự án tiết kiệm tối thiểu 20% nhu cầu năng lượng.

Ông Trần Ngọc Tâm, Tổng giám đốc Nam A Bank cho biết, với gói tín dụng hỗ trợ trong lĩnh vực này, mức lãi suất ngân hàng cho vay ưu đãi khoảng 5-6%/năm.

Bà Maud Savary Mornet, Giám đốc GCPF khu vực Châu Á – Thái Bình Dương chia sẻ, với chương trình tín dụng xanh này, GCPF và Nam A Bank sẽ đồng hành cùng khách hàng trong các mục tiêu tài chính và chung tay bảo vệ môi trường.

HDBank cũng dành 10.000 tỷ đồng phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, nông nghiệp sạch, ưu đãi 1%/năm so với lãi suất thông thường. Bên cạnh đó, HDBank chấp nhận tài sản hình thành từ vốn vay với tỷ lệ cho vay tối đa 80% và thời hạn vay lên tới 10 năm.

Ðồng thời, HDBank đã triển khai các chương trình liên kết với các chuỗi siêu thị, cửa hàng tiện lợi trong cả nước, cũng như xây dựng các chương trình xuất khẩu kèm các giải pháp tài chính chuyên biệt, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp đưa sản phẩm nông nghiệp sạch đến tay người tiêu dùng trong và ngoài nước.

Tín dụng xanh là hướng đi tất yếu của ngành tài chính toàn cầu và có vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển bền vững và hiện thực hóa chiến lược tăng trưởng xanh của Việt Nam.

Tuy vậy, theo thống kê của Ngân hàng Nhà nước, hiện mới có 24% dự án xanh được các ngân hàng xây dựng quy trình thẩm định tín dụng, trong đó chủ yếu được thực hiện tại một số hội sở chính và chi nhánh của các ngân hàng Sacombank, BIDV, VietinBank, Vietcombank, Agribank, SHB, ACB, Viet A Bank, OCB, HSBC…

Thực tế trên đòi hỏi ngành ngân hàng cần đẩy mạnh tín dụng xanh, qua đó góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên, năng lượng, cải thiện môi trường sống và sức khỏe, đồng thời đảm bảo tăng trưởng bền vững.

Giá mua điện mặt trời còn hấp dẫn các doanh nghiệp?

Nhiều doanh nghiệp phản ứng với dự thảo quy định mà Bộ Công thương trình Chính phủ: giá mua điện mặt trời trên mặt đất còn 7,09 cent/kWh.

Đâu là mức giá hợp lý để doanh nghiệp đầu tư nhưng cũng không tăng áp lực tiền điện lên người dân?

Báo cáo của Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) cho biết kết quả đấu thầu tại Campuchia vào tháng 9-2019 đã có dự án trúng thầu bán điện mặt trời với giá chỉ 3,877cent/kWh. Tất nhiên Campuchia có đặc thù riêng, dự án này triển khai theo hình thức BOT, hạ tầng do chính phủ cung cấp… nhưng giá mua điện mặt trời cần cái nhìn khách quan. Lý do là người trả tiền điện mặt trời cuối cùng không phải là Tập đoàn Điện lực VN (EVN), mà chính là người dùng điện.

Không phải không làm được?

Thay vì mức giá điện mặt trời là 9,35 cent/kwh (2.086 đồng/kWh) với các dự án hòa lưới trước tháng 7-2019, nay trong dự thảo mà Bộ Công thương trình Chính phủ đã đề xuất: chỉ giữ nguyên mức giá 9,35 cent/kWh với điện mặt trời từ mái nhà. Giá bán điện từ dự án điện mặt trời trên mặt đất chỉ còn 7,09 cent/kWh (khoảng 1.620 đồng/kWh), nổi trên mặt nước là 7,69 cent/kWh (khoảng 1.750 đồng/kWh).

Dù đã khảo sát mặt bằng, tiến hành các thủ tục đầu tư 2 dự án điện mặt trời tại địa bàn Quảng Trị với tổng công suất đến 300 MW, ông Phạm Hữu Hiển, giám đốc Công ty TNHH năng lượng MT, cho biết với mức giá mua bán điện dành cho dự án điện mặt trời trên mặt đất như đề xuất mới nhất thì doanh nghiệp này sẽ không thể triển khai cả 2 dự án. 

Thay vào đó, doanh nghiệp này sẽ thúc đẩy dự án điện nổi trên mặt nước với tổng công suất 100 MW bởi mức giá dành riêng cho công nghệ này nhỉnh hơn.

Theo ông Hiển, nếu giá mua bán điện mặt trời giảm quá sâu so với trước đây (9,35 cent/kWh), không ít nhà đầu tư dù đã xin bổ sung quy hoạch ở khu vực miền Trung, miền Bắc vẫn phải tính phương án rút lui bởi đây là khu vực tiềm năng nắng thấp, dẫn đến việc tiếp tục đầu tư, xây dựng sẽ không còn hiệu quả.

Tương tự, dù dự án đã nằm trong quy hoạch ở Đắk Lắk, ông Nguyễn Nguyệt Hà (nhà đầu tư) cho biết bản thân rất lưỡng lự khi đầu tư, bởi mức giá mới sẽ tác động rất lớn thời gian thu hồi vốn. Theo ông Hà, với mức giá cũ, thời gian thu hồi vốn chừng dưới 10 năm, song với giá mới ước tính phải nâng lên khoảng 14-15 năm.

Áp lực lên giá bán lẻ điện

Trả lời Tuổi Trẻ, đại diện Cục Điện lực và năng lượng tái tạo (Bộ Công thương) cho rằng việc đề xuất biểu giá mới nhằm phản ánh sát giá công nghệ thế giới đã thay đổi và xu hướng tương lai. Bộ Công thương đã có nghiên cứu cho thấy việc giữ nguyên mức giá 9,35 cent/kWh cho điện mặt trời từ mái nhà và một số dự án tại các vùng ưu tiên tác động không lớn do lượng công suất không nhiều.

Theo đại diện EVN, với mức giá điện mặt trời mà EVN mua lại từ các nhà đầu tư điện mặt trời là 9,35 cent/kWh (với các dự án hòa lưới trước ngày 1-7-2019), về nguyên tắc, các chi phí này phải được phản ánh đầy đủ trong giá điện mà EVN bán cho khách hàng.

Thực tế, mức giá điện mặt trời mà EVN mua lại từ các nhà đầu tư là 2.086 đồng/kWh đang cao hơn giá bán điện bình quân mà EVN đang bán điện cho các khách hàng (như năm 2019 là 1.864 đồng/kWh). Giá bán lẻ điện sẽ phụ thuộc vào chi phí mua điện mặt trời, thủy điện, nhiệt điện khí, than, dầu…

Tuy nhiên, sản lượng phát điện từ điện mặt trời ngày càng lớn sẽ tác động càng nhiều đến giá thành điện, từ đó tác động gián tiếp lên giá bán lẻ điện cho người dân. EVN cũng cho biết việc tác động cụ thể thế nào đến giá bán lẻ điện cần phải tính toán dựa trên các số liệu thực tế.

Sao không đấu giá?

Một số chuyên gia cho rằng cần tham khảo câu chuyện Campuchia đấu thầu và chọn mua được điện mặt trời với giá chỉ 3,877cent/kWh. Trên thế giới, đã có 100 quốc gia áp dụng cơ chế đấu thầu đối với các dự án điện năng lượng tái tạo.

Tuy nhiên, Bộ Công thương cho rằng việc áp dụng giá điện cố định (giá FIT) kèm thời gian áp dụng với nguồn năng lượng tái tạo còn non trẻ như Việt Nam sẽ giúp thúc đẩy mở rộng quy mô thị trường. Đặc biệt, trước nguy cơ thiếu điện giai đoạn 2021-2023, việc tiếp tục áp dụng giá FIT đến hết năm 2021 sẽ thúc đẩy triển khai đầu tư các dự án đã có trong quy hoạch và một phần các dự án đã đăng ký.

Bộ Công thương cho hay đang phối hợp với các tổ chức quốc tế để nghiên cứu cơ chế đấu thầu, dự kiến áp dụng sau năm 2021. Theo đó, nhà đầu tư nào đưa ra giá bán điện thấp nhất từ dự án năng lượng tái tạo sẽ được chọn. Bộ Công thương sẽ chọn phương án phù hợp với quy định hiện hành, từ đó báo cáo Thủ tướng Chính phủ xem xét triển khai thí điểm trước khi nhân rộng.

Trong khi đó, đại diện EVN cũng cho rằng việc đấu thầu giá điện mặt trời là giải pháp tốt để tối ưu hóa chi phí. “Tuy nhiên, hiện tại nếu đấu thầu có thể dẫn tới thời gian thủ tục kéo dài hơn, tốc độ phát triển nguồn điện mới có khả năng chậm lại, ảnh hưởng gián tiếp đến cung cấp điện, nhất là giai đoạn từ nay đến năm 2021. Vì vậy, từ nay đến năm 2021 nếu tổ chức đấu thầu giá bán điện mặt trời thì chỉ nên thí điểm ở một số dự án. Việc áp dụng đại trà nên được thực hiện sau năm 2021” – lãnh đạo EVN khuyến nghị.

Lo tái diễn quá tải

Với phương án một giá cố định cho điện mặt trời trên toàn quốc, Bộ Công thương nhận định chính sách giá sẽ đơn giản thay vì nhiều mức giá như đề xuất trước đó, cũng không cần hỗ trợ cao hơn cho các vùng có tiềm năng bức xạ thấp. Tuy nhiên, bộ này cũng cho rằng chính sách này sẽ kém khuyến khích các dự án ở miền Trung, miền Bắc.

Ngoài ra, do tập trung nhiều dự án ở vùng có tiềm năng bức xạ nên có nguy cơ quá tải lưới truyền tải, khả năng điều độ hệ thống truyền tải khó khăn và việc đền bù, giải phóng mặt bằng… cũng khó hơn.

Ông Park Changhwan – giám đốc Công ty CP Han&Han, nhà đầu tư điện mặt trời từ Hàn Quốc – cho biết nếu giá cố định điện mặt trời trên mặt đất chốt ở mức 7,09 cent/kWh sẽ khiến các nhà đầu tư chú ý hơn đến khu vực miền Nam thay vì miền Trung và miền Bắc, bởi đây là vùng có bức xạ cao hơn.

Điện mặt trời áp mái chững lại vì chưa có giá mới

Đã gần 4 tháng qua (từ ngày 1.7), điện mặt trời áp mái có dấu hiện chững lại khi ngành điện lực chỉ có thể “ghi nhận” sản lượng của nhà đầu tư mà chưa thể thu mua do chưa có bảng giá mới.

Chỉ “ghi nhận” sản lượng điện mặt trời dư

Ông Phạm Đức Sơn, Giám đốc kỹ thuật Samtrix Solar , nhà đầu tư điện mặt trời thông tin, những hợp đồng được ký kết từ trước ngày 30.6 vẫn được bên công ty điện lực thu mua với giá 9,35 cent/kWh tính chung cho cả điện mặt trời áp mái và lắp đặt tại các trang trại, nhà máy. Từ đầu tháng 7 đến nay, sản lượng điện mặt trời áp mái dư nhiều nhưng chỉ “gửi vậy thôi”, chờ bảng giá mới. Việc không bán được điện khiến nhiều hộ dân có ý định đầu tư điện mặt trời áp mái lại băn khoăn.

Tại Tây Ninh, bà Nguyễn Thúy Nga – chủ trại trồng dứa cũng cho hay, cơ sở muốn đầu tư gần 2 tỉ đồng làm điện mặt trời áp mái để lấy điện sản xuất và bán cho công ty điện lực. Nhưng giá cả thu mua của ngành điện vẫn chưa rõ ràng khiến bà “chùn tay”, không dám đầu tư nữa. Trước đó, thông tin Sở Giáo dục – Đào tạo TP.HCM cũng có ý định làm điện mặt trời và nếu thành công sẽ nhân rộng cho hệ thống các trường học trên địa bàn TP.HCM. Tuy nhiên, mức giá mới không có khiến đơn vị này đắn đo do không thể lên phương án tài chính để báo cáo, trình phê duyệt.

Tính đến ngày 12.10, theo Tổng công ty điện lực Miền Nam (EVNSPC), với các nhà đầu tư hệ thống điện mặt trời áp mái từ sau ngày 1.7, các công ty điện lực vẫn thực hiện việc đấu nối lưới điện nhưng hằng tháng chỉ thực hiện ghi chỉ số điện dư phát lên lưới. Tuy nhiên, lượng khách hàng đầu tư điện mặt trời đã có dấu hiệu giảm đáng kể trong vài tháng trở lại đây. So với tháng 6 (thời điểm còn áp giá điện mặt trời cũ là 0,95 cent/kWh – PV) thì 2 tháng 7 – 8, số lượng công trình điện mặt trời tại TP.HCM giảm đến 35%, công suất giảm hơn 50%.

Người dân mất cơ hội

Tổng công ty điện lực VN (EVN) cho biết, tính đến hết tháng 8 năm nay, tổng công suất các công trình điện mặt trời trên mái nhà của khách hàng là 216 MWp và dự kiến đến hết năm nay sẽ có thêm 300 MW công suất điện mặt trời áp mái được lắp đặt nữa. Thế nhưng, Quyết định 11 của Thủ tướng về cơ chế khuyến khích phát triển điện mặt trời cũng đã hết hiệu lực từ ngày 30.6 vừa qua và đến nay chưa có quyết định nào khác để thay thế. “EVN chưa có cơ sở pháp lý để hướng dẫn cho khách hàng cũng như chưa thực hiện được các thủ tục mua bán điện từ dự án điện mặt trời khác. EVN đang chờ hướng dẫn của Bộ Công thương để thực hiện việc ký mua điện mới với các chủ đầu tư điện mặt trời”, đại điện EVN thông tin.

Trong khi đó, trong tháng 7, Bộ Công thương lại có quyết định phê duyệt chương trình phát triển điện mặt trời áp mái tại VN giai đoạn 2019 – 2025 với tham vọng đặt ra là đến năm 2025, cả nước có 100.000 hệ thống điện mặt trời mái nhà, tương đương 1.000 MWp.

Thiệt hại gần 500 tỷ đồng do phải giảm phát công suất dự án điện mặt trời

Ngày 17.10, Đoàn công tác Chính phủ do Phó thủ tướng Trịnh Đình Dũng dẫn đầu có buổi làm việc với tỉnh Ninh Thuận về tình hình phát triển điện lực và các nội dung liên quan đến giải tỏa công suất các nguồn năng lượng tái tạo trên địa bàn Ninh Thuận.

Báo cáo với Đoàn công tác, ông Lưu Xuân Vĩnh, Chủ tịch UBND tỉnh Ninh Thuận cho biết, thực hiện chủ trương của Thủ tướng Chính phủ (TTCP) về phát triển 2.000 MW điện mặt trời (ĐMT) trên địa bàn Ninh Thuận đến năm 2020, trên cơ sở dự án được TTCP và Bộ Công thương phê duyệt bổ sung vào quy hoạch phát triển điện lực, UBND tỉnh Ninh Thuận đã cấp quyết định chủ trương đầu tư cho 30 dự án với tổng công suất 1.817 MW.

Phó thủ tướng Trịnh Đình Dũng cùng đoàn công tác khảo sát các dự án năng lượng sạch tại Ninh Thuận /// Thiện Nhân

Đến ngày 30.6.2019, địa phương đã có 18 dự án năng lượng sạch (15 dự án ĐMT với tổng quy mô công suất 1.063 MW và 3 dự án điện gió (ĐG), tổng công suất 117 MW) đã chính thức đưa vào vận hành thương mại. Tuy nhiên, việc giải phóng công suất cho 18 dự án năng lượng sạch đang gặp rất nhiều khó khăn.

Hiện có đến 10/18 dự án (9/15 dự án ĐMT và 1/3 dự án ĐG) công suất 359 MW phải thực hiện giảm phát đến 60% công suất (tương đương 215 MW) để đảm bảo ổn định hệ thống truyền tải. Dự kiến đến cuối năm 2019, có 4 dự án, công suất 140 MW và năm 2020 có 12 dự án, công suất 614 MW tiếp tục đưa vào vận hành thương mại. Theo ông Vĩnh, việc giảm phát đã làm thiệt hại, ảnh hưởng rất lớn đến việc đầu tư của dự án và phát triển kinh tế – xã hội địa phương. Ước tính sơ bộ đến ngày 30.6, 10 dự án phải thực hiện giảm phát khoảng 23,2 triệu kWh sản lượng điện, với tổng số tiền thiệt hại đối với các chủ đầu tư khoảng 50 tỉ đồng. Nếu tình hình cứ tiếp tục giảm phát, ước tính 6 tháng cuối năm 2019 sẽ giảm phát lên đến 224 triệu kWh (tương đương thiệt hại khoảng 480 tỉ đồng). Việc này đã ảnh hưởng rất lớn đến hiệu quả đầu tư, gây thiệt hại cho các nhà đầu tư vì vi phạm cam kết tiến độ trả lãi cho ngân hàng.

10 dự án điện mặt trời giảm phát, thiệt hại gần 500 tỉ đồng - ảnh 2

Để giải quyết tình trạng giảm phát và hạn chế thiệt hại cho các nhà đầu tư, ông Vĩnh cho biết địa phương đã có văn bản báo cáo TTCP và Bộ Công thương có văn bản kiến nghị : Thống nhất cơ chế đầu tư Dự án nhà máy ĐMT kết hợp hạ tầng truyền tải trạm biến áp 500 kV Thuận Nam và đường dây đấu nối do Công ty cổ phần đầu tư xây dựng Trung Nam đề xuất; khi hoàn thành dự án sẽ bàn giao công trình hạ tầng này cho EVN quản lý, vận hành mà không yêu cầu hoàn trả kinh phí đầu tư.

Về kiến nghị cơ chế cho doanh nghiệp đầu tư Dự án nhà máy ĐMT kết hợp hạ tầng truyền tải trạm biến áp 500 kV Thuận Nam, Phó thủ tướng Trịnh Đình Dũng đặt câu hỏi : Trong khi chúng ta không có kinh phí đầu tư thì tư nhân sẵn sàng vay vốn đầu tư công trình đường dây dài 27 km và trạm biến áp 500 kV mà từ chối thì có khôn ngoan không? Phó Thủ tướng đề nghị các bộ ngành liên quan tổng hợp ý kiến, bổ sung quy hoạch… trình TTCP xem xét phê duyệt.

Đầu tư “liều lĩnh”, nhà đầu tư điện mặt trời dễ dính “đòn đau”

Khi dự thảo mới nhất về giá điện mặt trời sau ngày 30/6 chỉ còn 1 vùng, với mức giá giảm xuống còn 1.620 đồng/KWh, thì chủ đầu tư nhiều dự án điện mặt trời không khỏi lo ngại đứng trước khả năng thua lỗ, phá sản.

Nhà đầu tư lo sốt vó

Nhiều tháng nay, các lãnh đạo của Công ty TNHH GA Power Solar Park (Đức) – một DN 100% vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài – như ngồi trên đống lửa.

Công ty này đang đầu tư 2 nhà máy điện mặt trời với tổng công suất 60 MW ở Hà Tĩnh với số vốn 50 triệu USD. Theo kế hoạch ban đầu, nhà máy sẽ phát điện lên lưới để được hưởng mức giá ưu đãi là 2.100 đồng/số (tương đương 9,35 cent), nhưng vì một số lý do nên dự án chưa thể phát điện trước tháng 7/2019.

Chính vì thế, giá điện sau 30/6 như thế nào luôn được các lãnh đạo công ty này trông ngóng. Tuy nhiên, khi dự thảo mới nhất về giá điện mặt trời sau ngày 30/6 chỉ còn 1 vùng, với mức giá giảm xuống còn 1.620 đồng/số, thì họ không khỏi sửng sốt.

Trả lời PV. VietNamNet, ông Bùi Quang Cường, Giám đốc Công ty TNHH GA Power Solar Park, lo lắng: “Chúng tôi mà chưa triển khai thì chắc chắn sẽ không bao giờ làm nữa”, ông Cường sốt ruột.

“Tuy nhiên, hiện chúng tôi đã giải phóng mặt bằng, đã chuyển tiền đặt máy móc thiết bị, chả lẽ lại hủy hợp đồng,… Giờ nếu triển khai đảm bảo chắc chắn lỗ”.

“Với mức giá này, làm tiếp cũng lỗ, không làm tiếp thì cũng rất khó khăn. Nhiều thiết bị chúng tôi đã chuyển tiền, thiết bị đã cập cảng, và một số hợp đồng chuẩn bị chuyển tiền. Tình thế bây giờ rất gay go”, ông Bùi Quang Cường lo lắng.

Theo nhà đầu tư này, làm bất cứ dự án nào thì nhà đầu tư cũng mong có lãi, không có lãi không bao giờ làm. Nếu không hiệu quả, ngân hàng sau khi thẩm định dự án cũng không cho vay.

Ngoài ra, ông Cường cho rằng, nếu Chính phủ ban hành giá điện mặt trời với 1 vùng giá áp dụng cho cả nước, sẽ rất khó khăn trong việc thu hút đầu tư vào điện mặt trời ở các tỉnh Bắc Trung Bộ trở ra như Thừa Thiên Huế, Quảng Trị, Quảng Bình, Hà Tĩnh, Nghệ An, Thanh Hóa. Bởi bức xạ ở các tỉnh này không cao bằng các tỉnh phía Nam, nhất là các tỉnh Nam Trung Bộ như Ninh Thuận, Bình Thuận,…

Điều đó còn khiến các nhà đầu tư tiếp tục đổ xô đầu tư vào các vùng có bức xạ cao, gây ra tình trạng quá tải hệ thống truyền tải như đã và đang xảy ra ở Ninh Thuận và Bình Thuận. Việc quy định mức giá điện theo các vùng khác nhau sẽ giúp nhà đầu tư trải đều việc đầu tư ra các tỉnh, giúp giảm tình trạng quá tải đường dây.

Cùng chung sự lo lắng về giá điện 1 vùng, ông Lê Văn Hoàng, Giám đốc Công ty CP Đầu tư Thương mại và Du lịch Hoàng Sơn, chủ đầu tư dự án điện mặt trời ở Thanh Hóa, cho hay: “Công ty chúng tôi đã triển khai dự án, đã giải phóng mặt bằng, lắp đặt trang thiết bị. Dự án đã hoàn thành 70 % khối lượng công việc. Với mức giá 1.620 đồng/số, chắc chắn chúng tôi sẽ lỗ”.

Ông Lê Văn Hoàng chia sẻ: Từ sau 30/6, do chưa có mức giá mới nên ngân hàng đã tạm dừng giải ngân. Với mức giá thấp như vậy, nhà đầu tư sẽ lỗ. Khi đó, ngân hàng cũng không thể giải ngân tiếp. Khi đó nhà đầu tư phá sản, mất hết tiền đã bỏ ra đầu tư. Các ngân hàng cũng sẽ gặp khó. Mặt khác, DN phá sản thì nhiều công nhân và doanh nghiệp khác bị ảnh hưởng.

“Chúng tôi có 100 công nhân. Các nhà thầu san lấp, thiết kế, xây dựng cũng đều bị ảnh hưởng”, ông Lê Văn Hoàng lo ngại.

“Chúng tôi nói với nhau rằng giờ chỉ cần 1 chữ ký ban hành mức giá thấp như vậy thì rất nhiều doanh nghiệp ra đi. Như thế thì nguy hiểm quá, rất là căng”, ông Lê Văn Hoàng bày tỏ.

Với việc đầu tư “chạy trước” giá điện, không ít các doanh nghiệp như Hoàng Sơn hay GA Powers sẽ gặp rủi ro, điều này cũng không thể trách Chính phủ hay Bộ Công Thương, mà chỉ trách chính mình khi không có sự tư vấn đầy đủ và chính xác.

Mức giá điện nên chia theo nhiều vùng

Ông Lê Văn Hoàng, Giám đốc Công ty CP Đầu tư Thương mại và Du lịch Hoàng Sơn, cũng mong muốn Chính phủ ban hành mức giá điện theo 3 vùng hoặc 4 vùng. Dù mức giá không bằng giá cũ là 2.100 đồng/số thì cũng không nên để giá thấp quá như vậy.

“Miền Trung năm nào cũng chịu bão lũ, thiên tai, có điện mặt trời phát triển được thì cần khuyến khích”, ông Lê Văn Hoàng chia sẻ và cho hay đã có thư gửi Thủ tướng Chính phủ, Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Công Thương bày tỏ quan ngại về mức giá điện 1 vùng trong dự thảo mới nhất.

Trong khi đó, một cán bộ ngành điện cũng cho rằng mức giá điện mặt trời chia thành nhiều vùng như những dự thảo trước đó hợp lý hơn là chỉ quy định 1 mức giá cho cả nước. Nếu chỉ có một mức giá, thì nhà đầu tư sẽ tập trung đầu tư vào các tỉnh có bức xạ cao, gây quá tải lưới điện như đã và đang xảy ra nghiêm trọng ở Ninh Thuận, Bình Thuận.

Đây cũng là điều Bộ Công Thương lo ngại khi đề xuất mức giá điện 1 vùng áp dụng cho cả nước. Trước đó, Bộ này đã đề xuất phương án chia giá điện mặt trời làm 4 vùng, rồi 2 vùng.

Hiệp hội Năng lượng Việt Nam trong văn bản gửi Thủ tướng Chính phủ mới đây cũng cho rằng, cần thực hiện giá mua điện mặt trời nối lưới theo nhiều vùng (2-4 vùng) thay cho giá mua điện chung trong cả nước, tránh tình trạng mất cân đối, nơi thì tập trung nhiều dự án, nơi không có doanh nghiệp đầu tư, gây quá tải cục bộ, ảnh hưởng đến an toàn cung cấp điện của hệ thống.

Trong khi đó, giá điện mặt trời mới (FIT2) chưa biết đến khi nào mới được công bố, ngoài 83 dự án Điện mặt trời đã về đích trước 30/06/2019, còn hơn 400 dự án Điện mặt trời đã và đang chờ phê duyệt của Chính Phủ và Bộ Công Thương.