Vì sao Bộ Công Thương lại bổ sung quy hoạch điện mặt trời vượt Quy hoạch điện VII?

Quy hoạch điện VII (QHĐ VII) điều chỉnh đặt ra mục tiêu phát triển điện mặt trời ở mức 850 MW vào năm 2020, song thực tế đến cuối năm 2018, Bộ Công Thương đã phê duyệt bổ sung quy hoạch 135 dự án điện mặt trời với tổng công suất khoảng 10.400 MW.

Bổ sung công suất hơn 10 lần quy hoạch

Mới đây, Văn phòng Chính phủ đã có Thông báo kết luận của Thủ tướng Chính phủ tại cuộc họp thường trực Chính phủ về Dự thảo cơ chế khuyến khích phát triển điện mặt trời áp dụng từ ngày 1/7/2019.

Thông báo nêu rõ: Việc triển khai lập quy hoạch phát triển điện mặt trời quốc gia chậm, thiếu quyết liệt, chưa đáp ứng yêu cầu điều hành chung về phát triển điện mặt trời… Một điểm yếu khác, đó là công tác quản lý quy hoạch phát triển điện mặt trời của Bộ Công Thương còn thiếu tính khoa học và thực tiễn, công tác dự báo còn nhiều yếu kém…

Xung quanh vấn đề này, Bộ Công Thương đã có những phản hồi chi tiết. Về lý do khiến quy mô công suất điện mặt trời bổ sung quy hoạch lớn hơn nhiều so với dự kiến trong QHĐ VII điều chỉnh: QHĐ VII điều chỉnh đặt ra mục tiêu phát triển điện mặt trời ở mức 850 MW vào năm 2020, 4.000 MW năm 2025 và 12.000 MW năm 2030.

Tại thời điểm lập và phê duyệt QHĐ VII điều chỉnh (năm 2016) chưa tính đến kịch bản phát triển bùng nổ điện mặt trời trong giai đoạn đến năm 2020 do cơ chế khuyến khích phát triển điện mặt trời được ban hành vào tháng 4/2017 (Ngày 11/4/2017, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 11/2017/QĐ-TTg về cơ chế khuyến khích phát triển các dự án điện mặt trời tại Việt Nam-PV).

Ông Đỗ Đức Quân, Phó Cục trưởng Cục Điện lực và Năng lượng tái tạo (Bộ Công Thương) đánh giá: Cơ chế khuyến khích phát triển điện mặt trời của Chính phủ đã tạo động lực mạnh thu hút các nhà đầu tư đề xuất nhiều dự án điện mặt trời bổ sung quy hoạch.

Tính đến cuối năm 2018, Bộ Công Thương đã nhận được các đề xuất bổ sung quy hoạch của UBND các tỉnh. Tổng số 360 dự án điện mặt trời đề xuất bổ sung quy hoạch với tổng quy mô công suất khoảng 24.000 MW; Đã phê duyệt bổ sung quy hoạch 135 dự án với tổng công suất khoảng 10.400 MW.

Cơ chế đấu thầu sẽ ra sao?

Về phát triển điện mặt trời thời gian tới, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu tuân thủ nguyên tắc tập trung cho những nơi có tiềm năng và lợi thế, có điều kiện phát triển tốt; cần phải tính toán cơ cấu các nguồn điện một cách khoa học và bài bản, phải chuyển hẳn sang thực hiện cơ chế đấu thầu, kiên quyết loại bỏ tình trạng xin cho, tập trung xử lý các dự án đã và sắp hoàn thành nhưng không kịp đưa vào vận hành trước ngày 1/7/2019…

Theo ông Đỗ Đức Quân, cơ chế đấu thầu các dự án năng lượng tái tạo (điện gió, điện mặt trời), Thủ tướng Chính phủ đã giao Bộ Công Thương nghiên cứu, đề xuất và sớm báo cáo Thủ tướng Chính phủ. Hiện nay, Ngân hàng thế giới (WB), Ngân hàng phát triển Châu Á (ADB) đang hỗ trợ Bộ Công Thương nghiên cứu cơ chế đấu thầu các dự án điện mặt trời.

Qua nghiên cứu sơ bộ của tư vấn, nhiều nước trên thế giới cũng áp dụng cơ chế khuyến khích giá bán điện cố định trong thời gian đầu, sau đó dần chuyển sang hình thức đấu thầu. Tư vấn quốc tế của WB là Baker Mackenzi và PwC đã hoàn thành 2 báo cáo về lộ trình thực hiện đấu thầu và cơ chế đấu thầu.

Các nghiên cứu của WB đã được tư vấn trình bày báo cáo tại nhiều hội thảo thu thập ý kiến của các chuyên gia, nhà đầu tư, địa phương để tiếp tục hoàn thiện. Về báo cáo cơ chế đấu thầu, WB đề xuất 2 hình thức thực hiện. Hình thức đấu thầu thành công tại Campuchia tương ứng với đề xuất hình thức thứ 2 của WB và tương tự đề xuất của ADB.

Theo khuyến nghị của các chuyên gia, để có thể có kết quả đấu thầu là giá bán điện thấp thì Nhà nước cần chia sẻ các rủi ro cho nhà đầu tư về hạ tầng sạch, hợp đồng mua bán điện có bảo lãnh Chính phủ về bao tiêu, chuyển đổi ngoại tệ…

“Bộ Công Thương đang nghiên cứu các đề xuất này xem có phù hợp với các quy định hiện hành của Việt Nam không, có cần điều chỉnh hay ban hành bổ sung quy định pháp lý không, khả năng áp dụng thực tế tại Việt Nam… để báo cáo Thủ tướng Chính phủ trong thời gian sớm nhất”, ông Đỗ Đức Quân khẳng định.

Đấu thầu giá điện mặt trời : chia sẻ rủi ro, tìm giá phù hợp

Bộ Công Thương cho biết đang xem xét khuyến nghị của các chuyên gia việc chia sẻ rủi ro cho các nhà đầu tư để có giá bán điện thấp trong đấu thầu điện mặt trời.

Văn phòng Chính phủ mới đây đã thông báo kết luận cuộc họp của Thủ tướng về giá điện mặt trời áp dụng sau ngày 1/7/2019.

Điểm đáng chú ý là Chính phủ giao Bộ Công Thương nghiên cứu cơ chế đấu thầu giá điện mặt trời. Như vậy, giá điện mặt trời sau ngày 30/6/2019 (thời điểm Quyết định 11/2017 hết hiệu lực) sẽ không chia theo vùng, hay áp dụng phương án một giá điện cho tất cả vùng như phương án trình trước đây của Bộ Công Thương.

Theo phương án mới này, Chính phủ giao Bộ Công Thương chủ trì, phối hợp với Bộ Tài chính, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) thống nhất cơ chế đấu thầu phát triển điện mặt trời, báo cáo Thủ tướng trước ngày 15/12.

Trao đổi với Dân trí, ông Đỗ Đức Quân – Phó cục trưởng Cục Điện lực và Năng lượng tái tạo đã cho biết rõ hơn về vấn đề này.

Xin ông cho biết, Bộ Công Thương đã có kế hoạch gì về cơ chế đấu thầu các dự án năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện mặt trời?

Về cơ chế đấu thầu các dự án năng lượng tái tạo (điện gió, điện mặt trời), Thủ tướng Chính phủ đã giao Bộ Công Thương nghiên cứu, đề xuất và sớm báo cáo.

Hiện nay, Ngân hàng thế giới (WB), Ngân hàng phát triển Châu Á (ADB), đang hỗ trợ Bộ Công Thương nghiên cứu cơ chế đấu thầu các dự án điện mặt trời.

Qua nghiên cứu sơ bộ của tư vấn, nhiều nước trên thế giới cũng áp dụng cơ chế khuyến khích giá bán điện cố định trong thời gian đầu, sau đó dần chuyển sang hình thức đấu thầu.

Về báo cáo cơ chế đấu thầu, WB đề xuất 02 hình thức thực hiện. Hình thức đấu thầu thành công tại Campuchia tương ứng với đề xuất hình thức thứ 2 của WB và tương tự đề xuất của ADB.

Theo khuyến nghị của các chuyên gia, để có thể có kết quả đấu thầu là giá bán điện thấp thì Nhà nước cần chia sẻ các rủi ro cho nhà đầu tư về hạ tầng sạch, hợp đồng mua bán điện có bảo lãnh Chính phủ về bao tiêu, chuyển đổi ngoại tệ…

Bộ Công Thương đang nghiên cứu các đề xuất này xem có phù hợp với các quy định hiện hành của Việt Nam không, có cần điều chỉnh hay ban hành bổ sung quy định pháp lý không, khả năng áp dụng thực tế tại Việt Nam… để báo cáo Thủ tướng trong thời gian sớm nhất.

Vỡ quy hoạch điện mặt trời, Bộ Công Thương nói gì?

Trong kết luận của Thủ tướng mới đây nêu rõ, quy mô công suất điện mặt trời bổ sung quy hoạch rất lớn so với dự kiến trong Quy hoạch điện VII điều chỉnh, trong khi đó nội dung tính toán và cập nhật cơ cấu nguồn điện hệ thống điện quốc gia chưa được Bộ Công Thương thực hiện đầy đủ, kịp thời; công tác quản lý quy hoạch phát triển điện mặt trời của Bộ Công Thương còn thiếu tính khoa học và thực tiễn, công tác dự báo còn nhiều yếu kém. Ông có thể nói rõ hơn về nguyên nhân để xảy ra tình trạng này?

Quy hoạch phát triển điện lực quốc gia giai đoạn 2011-2020 có xét đến 2030 (QHĐ VII điều chỉnh) được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt vào ngày 18/3/2016 (Quyết định số 428/QĐ-TTg) đặt ra mục tiêu phát triển điện mặt trời ở mức 850 MW vào năm 2020, 4.000 MW năm 2025 và 12.000 MW năm 2030.

Tại thời điểm lập và phê duyệt quy hoạch điện VII điều chỉnh (năm 2016) chưa tính đến kịch bản phát triển bùng nổ điện mặt trời trong giai đoạn đến năm 2020 do cơ chế khuyến khích phát triển điện mặt trời được ban hành vào tháng 4/2017.

Cơ chế khuyến khích phát triển điện mặt trời của Chính phủ đã tạo động lực mạnh thu hút các nhà đầu tư đề xuất nhiều dự án điện mặt trời bổ sung quy hoạch.

Tính đến cuối năm 2018, Bộ Công Thương đã nhận được các đề xuất bổ sung quy hoạch của Ủy ban nhân dân các tỉnh: tổng số 360 dự án điện mặt trời đề xuất bổ sung quy hoạch với tổng quy mô công suất khoảng 24.000 MW; đã phê duyệt bổ sung quy hoạch 135 dự án với tổng công suất khoảng 10.400 MW.

Thực tế tỷ lệ điện mặt trời trong cơ cấu nguồn vẫn thấp hơn so với khả năng phát triển thực tế đến năm 2025.

Trong bối cảnh Quy hoạch điện 8 mới bắt đầu triển khai xây dựng, tỷ lệ điện mặt trời đến năm 2020 cao hơn so với mục tiêu đề ra trong Quy hoạch điện VII điều chỉnh, để đảm bảo cung cầu điện, Bộ Công Thương đã thường xuyên báo cáo Chính phủ về rà soát Quy hoạch điện 7 điều chỉnh, tình hình bổ sung quy hoạch nguồn năng lượng tái tạo và cân đối cung cầu điện.

Gần đây nhất, Bộ Công Thương đã có báo cáo Thủ tướng Chính phủ về cập nhật tính toán cơ cấu nguồn hợp lý và tình hình bổ sung quy hoạch các dự án điện, trong đó Bộ Công Thương đã tính toán cơ cấu nguồn đến năm 2025.

Theo cơ cấu nguồn điện mà Bộ Công Thương báo cáo, để đảm bảo cân đối đủ điện trong bối cảnh nhiều nguồn điện lớn chậm tiến độ, việc phát triển hơn nữa nguồn điện mặt trời đến năm 2025 là giải pháp có thể thực hiện nhanh, đáp ứng tiến độ vận hành ngay từ năm 2021.