Vì sao nhà đầu tư Thái Lan thích M&A các dự án Điện mặt trời ở Việt Nam?

Đầu tư vào cơ sở hạ tầng và các dự án đầu tư năng lượng tái tạo trong đó có điện mặt trời sẽ là xu hướng đầu tư mới của doanh nghiệp Thái Lan trong năm 2019.

Audistti Stroithong - Tham tán Thương mại, Đại sứ Quán Thái Lan tại Việt Nam

Ngài Audistti Stroithong – Tham tán Thương mại, Đại sứ Quán Thái Lan tại Việt Nam.

Đó là nhận định của ông Audistti Stroithong – Tham tán Thương mại, Đại sứ Quán Thái Lan tại Việt Nam khi trao đổi riêng với Diễn đàn Doanh nghiệp về xu hướng đầu tư của doanh nghiệp Thái Lan trong năm 2019 vào Việt Nam.

Cũng theo ngài Tham tán, với những thế mạnh và chính sách cởi mở của Chính phủ Việt Nam về năng lượng tái tạo, cùng những kinh nghiệm đầu tư trong quá khứ, doanh nghiệp Thái Lan rất quan tâm tới thị trường năng lượng tái tạo của Việt Nam, đặc biệt là điện mặt trời.

Cụ thể, tại Việt Nam khí hậu ấm nóng, mặt trời hầu như chiếu quanh năm, đặc biệt là tại khu vực miền Trung và miền Nam. Năng lượng gió tại các vùng miền này cũng rất dồi dào.

Ngoài ra, với đặc điểm vị trí địa lý của các tính miền Trung gần với Thái Lan, ông cho biết, hiện nay đã có đoàn doanh nghiệp Thái Lan đi khảo sát và tìm kiếm cơ hội đầu tư tại Việt Nam tại khu vực Bắc Trung Bộ Việt Nam.

Cùng với xu hướng an ninh năng lượng của thế giới, Chính phủ Việt Nam với nhiều chính sách mở cửa để có thể thu hút các nhà đầu tư nước ngoài đầu tư vào Việt Nam trong lĩnh vực năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện mặt trời – lĩnh vực đầu tư đang được doanh nghiệp Thái Lan đặc biệt quan tâm.

Theo đó, Chính phủ Việt Nam cũng ban hành các chính sách ưu đãi khác cho các nhà đầu tư như ưu tiên cung cấp tín dụng, miễn, giảm thuế thu nhập doanh nghiệp, tiền thuê đất, sử dụng hợp đồng mua bán điện mẫu…

Với các chính sách và cơ chế hỗ trợ khá hấp dẫn này, đã và đang xuất hiện một “làn sóng” đầu tư của các nhà đầu tư trong nước và quốc tế vào lĩnh vực phát triển năng lượng tái tạo tại Việt Nam, trong đó có nhà đầu tư đến từ Thái Lan.

Với Quyết định số 11/2017/QĐ-TTg ngày 11 tháng 4 năm 2017 của Thủ tướng Chính phủ về cơ chế khuyến khích phát triển các dự án điện mặt trời tại Việt Nam sẽ hết hiệu lực vào cuối tháng 6 tháng 2019. Để khuyến khich loại hình năng lượng này tiếp tục phát triển, Bộ Công thương đang lấy ý kiến cho dự thảo mới để trình Chính phủ ban hành và áp dụng sau thời điểm tháng 6 năm 2019.

Theo dự thảo này, giá mua bán điện mặt trời được phân theo vùng địa lý và các mô hình phát điện khác nhau. Cụ thể có 4 vùng địa lý khác nhau và 4 loại hình sản xuất điện mặt trời là: Dự án điện mặt trời nổi, dự án điện mặt trời mặt đất, dự án điện mặt trời tích hợp hệ thống lưu trữ, dự án điện mặt trời trên mái nhà.

Theo đó, giá mua điện mặt trời cao nhất là 2.486 VNĐ/kWh (tương đương 10,87 US Cent/kWh), áp dụng cho các dự án điện mặt trời trên mái nhà đối với các dự án điện tại vùng 1 là các tỉnh phía bắc và bắc miền Trung. Giá điện thấp nhất là 1.525 VNĐ/kWh (tương đương 6,67 US Cent/kWh), áp dụng cho các dự án điện mặt trời mặt đất tại khu vực vùng 4, là các tỉnh Nam Trung bộ và Nam Tây Nguyên.

Với dự thảo sắp tới này, cơ hội cho các nhà đầu tư Thái Lan ra sao? Trả lời câu hỏi này của Diễn đàn Doanh nghiệp, Ngài tham tán cho biết: “Điều này phụ thuộc vào mỗi doanh nghiệp, nếu như với giá điện mà Bộ Công thương Việt Nam đề xuất, doanh nghiệp Thái Lan nào cảm thấy có thể cân đối giữa lợi nhuận và chi phí, thì họ sẵn sàng đầu tư”.

“Tuy nhiên, tôi tin tưởng rằng doanh nghiệp Thái Lan với những thế mạnh nhỉnh hơn so với các nhà đầu tư khác về kinh nghiệm trong hoạt động đầu tư vào năng lượng tái tạo, cùng với niềm tin về môi trường đầu tư tôi tin rằng doanh nghiệp Thái rất cởi mở với các cơ hội đầu tư này”- ông khẳng định.

Advertisements

Thúc đẩy phát triển điện mặt trời áp mái

Trong bối cảnh hệ thống điện đang chịu nhiều áp lực, đặc biệt sau năm 2020, khi cả nước không có nguồn khai thác mới thì việc phát triển các dự án năng lượng mặt trời, trong đó có điện mặt trời áp mái được xem là một trong những giải pháp góp phần giảm áp lực cho ngành Điện.

2 năm kể từ khi có Quyết định số 11/2017/QĐ-TTg ngày 11-4-2017 của Thủ tướng Chính phủ về cơ chế khuyến khích phát triển các dự án điện mặt trời tại Việt Nam, đến nay đã có 365 dự án điện mặt trời tập trung, với công suất 29.000 MW được đăng ký đầu tư. 

Trong đó 141 dự án được bổ sung vào quy hoạch, 95 dự án với công suất đặt 6.100 MWp đã được EVN ký hợp đồng mua bán điện. Tính đến cuối năm 2018, các đơn vị trực thuộc Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) đã lắp đặt được 54 công trình điện mặt trời áp mái, với tổng công suất 3,2 MWp. 

Các Tổng công ty Điện lực và Công ty điện lực đã ký kết thực hiện đấu nối, lắp đặt công tơ hai chiều, xác nhận chỉ số công tơ và sản lượng điện năng giao nhận với 1.800 khách hàng đăng ký bán điện mặt trời áp mái, với tổng công suất 30,12 MWp; sản lượng điện năng lũy kế phát lên lưới là 3,97 triệu KWh.

Tuy nhiên, theo Tổng Giám đốc EVN Trần Đình Nhân, con số này còn quá nhỏ so với tiềm năng phát triển điện mặt trời của Việt Nam. Hiện nay, chỉ tính riêng các tỉnh Khánh Hòa, Ninh Thuận, Bình Thuận, Bình Phước, Lâm Đồng đã có 75 dự án và dự kiến sẽ tiếp tục tăng nhanh, nên lưới điện truyền tải không thể truyền tải được hết lên hệ thống. EVN dự kiến chỉ 50% công suất này được đưa lên lưới vì để đầu tư lưới truyền tải cần từ 3 đến 5 năm, trong khi để làm điện mặt trời thì mất khoảng 1 năm.

Một khó khăn nữa khiến điện mặt trời áp mái chưa phát triển là do nguồn vốn ban đầu để đầu tư tương đối cao. Chuyên gia Đào Minh Hiển, Công ty cổ phần Tư vấn xây dựng điện 2 thông tin thêm, có nguyên nhân nữa là do vướng mắc quy định thanh toán của khách hàng bán trên lưới điện, thuế… 

Cụ thể, Bộ Công Thương đã ban hành Thông tư 16/2017/TT-BCT (ngày 12-9-2017), quy định về phát triển dự án và hợp đồng mua bán điện mẫu áp dụng cho các dự án điện mặt trời. Bên cạnh đó, để gỡ vướng cho điện mặt trời áp mái về các vấn đề liên quan: Thuế, bù trừ điện năng, cách thức thanh toán… ngày 8-1-2019 Thủ tướng đã ban hành Quyết định số 02/2019/QĐ-TTg sửa đổi bổ sung một số điều của Quyết định 11/2017/QĐ-TTg. 

Hiện tại, Bộ Công Thương đã gửi dự thảo thông tư sửa đổi, bổ sung Thông tư 16/2017/TT-BCT xin ý kiến các bộ, ngành. Các chính sách này đã mở ra nhiều cơ chế khuyến khích cho thị trường điện mặt trời tại Việt Nam, nhưng hiện nay Thông tư sửa đổi này vẫn chưa nhận được đầy đủ ý kiến của các bộ, ngành.

Theo Tổng Giám đốc EVN Trần Đình Nhân, Việt Nam đang đối mặt với nguy cơ thiếu điện, nhất là giai đoạn 2021-2025 và những năm sau đó. Đặc biệt, dự báo đến năm 2023, hệ thống sẽ thiếu hụt khoảng 12 tỷ kWh, chiếm 5% so với nhu cầu của cả nước. Để người dân hiểu và sử dụng điện mặt trời áp mái, EVN đã tạo điều kiện như cam kết hỗ trợ tối đa các yêu cầu lắp đặt của người dân, doanh nghiệp về các thủ tục đấu nối, mua bán điện sẽ được thực hiện nhanh chóng. EVN cũng sẽ triển khai nhanh việc đấu nối, các công tơ 2 chiều và chịu toàn bộ chi phí đo sản lượng bán lên lưới điện.

Để thúc đẩy và phát triển các dự án điện mặt trời áp mái tại các tỉnh, thành phố có tiềm năng về bức xạ mặt trời, EVN đã đề xuất một số kiến nghị như: Chính phủ xem xét cơ chế hỗ trợ các hộ gia đình một phần kinh phí đầu tư ban đầu lắp đặt điện mặt trời áp mái; có cơ chế cho các nhà đầu tư (bên thứ 3) tham gia vào đầu tư. 

Đồng thời, Bộ Công Thương cần sớm ban hành thông tư sửa đổi Thông tư 16/2017/TT-BCT quy định về phát triển dự án và hợp đồng mua bán điện mẫu áp dụng cho các dự án điện mặt trời để EVN và các đơn vị điện lực ký hợp đồng và thanh toán tiền điện cho khách hàng; xây dựng tiêu chuẩn kỹ thuật điện mặt trời áp mái bảo đảm chất lượng, an toàn và hiệu quả cho khách hàng cũng như hệ thống lưới điện…

Điện mặt trời “vượt trần”

Việc Bộ Công thương xin bổ sung thêm 17 dự án điện mặt trời vào quy hoạch điện mặt trời khiến nhiều người lo ngại có quá nhiều dự án nên khó được phát điện lên hệ thống vì quá tải.

Nhà máy điện mặt trời của TTC Phong Điền ở Thừa Thiên-Huế vừa đi vào hoạt động /// Ảnh: Thanh Xuân

Nhà máy điện mặt trời của TTC Phong Điền ở Thừa Thiên-Huế vừa đi vào hoạt động

Xã hội hóa nguồn cung cấp điện

Đến thời điểm cuối năm 2018, Tập đoàn điện lực VN (EVN) đã ký 54 hợp đồng mua bán điện với các chủ đầu tư với tổng công suất gần 3.000 MW, vượt mục tiêu 850 MW trước 2020 theo Quy hoạch điện VII điều chỉnh. Kết quả này đạt được chỉ sau khoảng một năm giá và các cơ chế mua bán điện được ban hành.Không dừng lại ở đó, các dự án mới vẫn tiếp tục được đầu tư phát triển. Mới nhất là việc Bộ Công thương xin bổ sung thêm 17 dự án điện mặt trời (ĐMT) đã hoàn thành thẩm định vào quy hoạch ĐMT. Các dự án này nằm ở khu vực miền Trung, miền Nam nơi có tiềm năng phát triển. Trong bối cảnh đó, nhiều người tỏ ra lo lắng vì ĐMT phát triển vượt quy hoạch tới 9 lần, hệ thống truyền tải điện đã đầy tải, thậm chí quá tải dẫn đến nguy cơ nhiều dự án ĐMT khi hoàn thành cũng khó được phát điện lên hệ thống.Tuy nhiên, ngay chính văn bản của Bộ Công thương trình Chính phủ về việc bổ sung 17 dự án mới khẳng định việc đấu nối của các dự án vào hệ thống lưới về cơ bản đều đáp ứng khả năng giải tỏa công suất cho các nhà máy. Tuy nhiên, để đấu nối được hiệu quả thì phải xây dựng mới các đường dây 110 kV, trạm biến áp, dây dẫn…Đánh giá về sự “bùng nổ” ĐMT trong thời gian qua, ông Huỳnh Kim Tước, Giám đốc Trung tâm ứng dụng tiến bộ khoa học và công nghệ (Sở KH-CN TP.HCM), tỏ ra hồ hởi: Toàn bộ do tư nhân bỏ vốn vào đầu tư, nhà nước không phải tốn một đồng chi phí nào là một thành công rất lớn, rất tốt trong việc xã hội hóa lĩnh vực cung cấp điện. Nó vừa bổ sung nguồn cung vừa giảm áp lực nhu cầu tiêu thụ điện. Việc phát triển ĐMT nói riêng và năng lượng tái tạo nói chung hiện nay ở VN là hết sức đáng mừng và phù hợp xu thế phát triển chung của thế giới. Chưa kể con số vượt quy hoạch 9 lần nghe “hoành tráng” nhưng theo Quy hoạch điện VII (điều chỉnh), tỷ lệ này rất khiêm tốn.

Cụ thể, tổng công suất các nhà máy (công suất thiết kế) từ nguồn điện sử dụng năng lượng tái tạo (gồm: thủy điện nhỏ, điện gió, ĐMT, điện sinh khối) mới chỉ đạt tỷ lệ 9,9%. Nếu trừ các thủy điện nhỏ ra thì tổng nguồn năng lượng tái tạo chỉ khoảng 7%. Nếu tính riêng ĐMT con số sẽ còn thấp hơn rất nhiều. Đó chính là lý do mà cuối năm ngoái, Liên minh Năng lượng bền vững VN (VSEA) kiến nghị: Trong Quy hoạch điện VIII sắp tới, Chính phủ cần tăng công suất năng lượng tái tạo. Cụ thể vào thời điểm năm 2030, tỷ lệ năng lượng tái tạo theo Quy hoạch điện VII (điều chỉnh) 27.000 MW tăng lên 32.000 MW, chiếm khoảng 30% tổng nguồn cung điện. Giảm công suất điện than với tỷ lệ 42,6% xuống còn 24,4% (năm 2030).

Điều chỉnh quy hoạch, nâng cấp lưới

Theo ông Huỳnh Kim Tước, việc mới phát triển đã vướng lưới là do công tác làm quy hoạch, dự báo của chúng ta chưa chính xác, không theo kịp và không nắm bắt được xu thế phát triển. Vì vậy, việc cần làm là quy hoạch lại cho phù hợp. Địa phương nào có tiềm năng, địa phương nào có nhu cầu bao nhiêu phải làm rõ; phải có giải pháp truyền tải từ nơi sản xuất tới nơi tiêu thụ; các bộ ngành trung ương phải giúp đỡ các địa phương làm quy hoạch cũng như hướng dẫn các nhà đầu tư để việc đầu tư được hiệu quả.

TS Nguyễn Duy Khiêm, Trường ĐH Quy Nhơn (Bình Định), chuyên gia về kỹ thuật điện, nhận xét: Lo ngại lưới điện quá tải cũng có cơ sở vì hiện nay một số địa phương như Ninh Thuận, Bình Thuận phát triển rất mạnh. Nguy cơ lưới điện hấp thụ không hết sẽ ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế của nhà đầu tư. Ở góc độ này, có 2 cách giải quyết. Thứ nhất, nhà nước đã không phải tốn tiền đầu tư sản xuất điện thì nên đầu tư nâng cấp lưới. Thứ hai, kinh nghiệm của nhiều nước là tạo cơ chế chia sẻ và hài hòa lợi ích của các bên. Theo đó, nhà nước mà đại diện là bên mua điện và nhà đầu tư sản xuất điện cần ngồi lại để xây dựng một cơ chế chung từ các giải pháp kỹ thuật như đấu nối thế nào cho an toàn, hiệu quả. Làm sao bảo đảm lưới điện an toàn hấp thu hết lượng điện, nhà máy vận hành hết công suất. Khi đó, nhà đầu tư sẽ bán điện dễ dàng hơn và nhà nước cũng nâng cấp lưới điện tốt hơn.Khẳng định năng lượng tái tạo là điều tất yếu cho an ninh năng lượng, là ngành công nghiệp cần đầu tư và quy hoạch dài hạn 20 – 30 năm, tức đến năm 2035 – 2050, TS Đinh Văn Nguyên, Trung tâm năng lượng biển và tái tạo thuộc Trường ĐH Tổng hợp Cork (Cộng hòa Ireland), nhấn mạnh: Chính sách cho ngành này cần dài hạn và tổng thể dựa trên quy hoạch, khảo sát, dự báo nguồn, tải, lưới, tiêu thụ, nhân lực, chuỗi cung cấp tiêu thụ. Như vậy, năng lượng tái tạo sẽ phát triển.

Thiếu lưới điện, vẫn xin bổ sung 17 dự án điện mặt trời vào quy hoạch

Các dự án điện mặt trời xin bổ sung vào quy hoạch đều có công suất dưới 50 MWp và phần lớn ở miền Trung, miền Nam.

Trong một văn bản truyền đạt ý kiến của Phó thủ tướng Trịnh Đình Dũng, Văn phòng Chính phủ cho biết, lãnh đạo Chính phủ đồng ý với kiến nghị xin bổ sung 17 dự án điện mặt trời của Bộ Công Thương vào quy hoạch. Phó thủ tướng yêu cầu cơ quan này xem xét việc thẩm định, phê duyệt bổ sung dự án theo đúng quy định pháp luật.

Các dự án điện mặt trời mà Bộ Công Thương muốn đưa vào quy hoạch lần này đều có công suất dưới 50 MWp và tập trung ở miền Trung, miền Nam – nơi có bức xạ mặt trời tốt, điều kiện thuận lợi để triển khai. Bộ này cũng cho rằng, khả năng đấu nối của số dự án trên vào hệ thống lưới cơ bản đều đáp ứng giải tỏa công suất cho các nhà máy.

Việc xin bổ sung diễn ra trong bối cảnh số lượng dự án điện mặt trời được cấp phép trước đây đã vượt Quy hoạch điện VII (bổ sung), gây lo ngại quá tải hệ thống lưới điện truyền tải, khiến nhiều dự án điện mặt trời khi hoàn thành cũng khó phát điện lên hệ thống.

Dữ liệu đến hết tháng 9/2018 của Bộ Công Thương cho biết, 121 dự án được phê duyệt bổ sung vào quy hoạch điện quốc gia và cấp tỉnh với tổng công suất phát điện đến 2020 là 6.100 MW và 2030 là 7.200 MW. Nếu 17 dự án trên tiếp tục được bổ sung thì tổng cộng gần 140 dự án điện mặt trời được đưa vào quy hoạch sau hơn một năm Quyết định 11 về tăng giá điện mặt trời lên 9,5 cent một kWh có hiệu lực.

Các dự án xin bổ sung quy hoạch lần này cũng tập trung ở khu vực miền Trung, miền Nam – nơi đang được xem có khả năng quá tải lưới truyền tải nếu các dự án điện mặt trời ồ ạt vận hành trong thời gian tới. 

Dự án điện mặt trời Phước Trung (tỉnh Ninh Thuận) là một trong 17 dự án đang xin phê duyệt lần này, nằm tại khu vực đã có 29 dự án khác được bổ sung vào quy hoạch với tổng công suất hơn 2.100 MWp và 14 dự án điện gió đã được tỉnh cấp chủ trương đầu tư, công suất trên 789,7 MW. 

Bộ Công Thương đang xin bổ sung thêm 17 dự án điện mặt trời vào quy hoạch điện quốc gia. 

Một năm sau Thông tư số 16/2017 quy định về phát triển dự án và hợp đồng mua bán điện mẫu (PPA) áp dụng cho các dự án điện mặt trời có hiệu lực, EVN đã ký 54 hợp đồng mua bán điện với các chủ đầu tư, tổng công suất gần 3000 MW. Con số này cũng vượt xa Quy hoạch điện 7 điều chỉnh trong đó định hướng tới 2020 công suất điện mặt trời 850 MW và tăng lên 4.000 MW sau đó 5 năm.

Mặt khác, loại năng lượng này vận hành không ổn định do phụ thuộc thời tiết và giá điện cao, 9,5 cent (gần 2.100 đồng) một kWh, cũng khiến bùng nổ cuộc “chạy đua” đầu tư vào dự án điện mặt trời.

Tại hội nghị tổng kết ngành điện 2018, ông Nguyễn Đức Cường – Giám đốc Trung tâm điều độ A0 (Tập đoàn Điện lực Việt Nam – EVN) cho rằng, thách thức lớn với hệ thống điện năm nay là tích hợp các nguồn năng lượng tái tạo (gió, mặt trời). Lượng lớn các nhà máy điện mặt trời sẽ bắt đầu phát công suất vào hệ thống với tổng công suất dự kiến khoảng 2.200 MWp trong năm nay.

“Với đặc tính vật lý tự nhiên, các nhà máy điện mặt trời sẽ có hệ số đồng thời khá cao, tạo ra biến động lượng công suất lớn trong khoảng thời gian rất ngắn, trong khi lượng công suất dự phòng của hệ thống không cao. Đây chính là thách thức lớn mà hệ thống điện chưa từng phải đối mặt”, ông Cường lo ngại.

Thống kê của Trung tâm Điều độ Hệ thống điện quốc gia (A0) cho thấy, nếu tính các nhà máy điện mặt trời đã ký và đang đàm pháp hợp đồng mua bán điện thì tổng công suất điện mặt trời trên địa bàn tỉnh Bình Thuận lên tới 749,63 MW và Ninh Thuận là 1.047,32 MW (1/2 so với phê duyệt) dẫn đến tình trạng các đường dây truyền tải khu vực này đã rơi vào tình trạng đầy tải, quá tải. Nếu sản lượng hay công suất các nhà máy điện mặt trời bị giảm 10%, mọi tính toán có thể bị đảo lộn, các dự án sẽ không thể thực hiện.

Giải pháp tránh quá tải lưới điện truyền tải, EVN kiến nghị phát triển đồng bộ giữa lưới điện và nguồn điện, đồng thời đề nghị Bộ Công Thương báo cáo Thủ tướng phê duyệt bổ sung vào Quy hoạch phát triển điện lực quốc gia các công trình lưới điện truyền tải cần thiết để phục vụ giải phóng công suất các dự án điện gió, điện mặt trời.

Giữa tháng 12/2018, Thủ tướng đã có văn bản yêu cầu Bộ Công Thương báo cáo về sự phát triển ồ ạt điện mặt trời và cảnh báo của giới chuyên gia “lo điện mặt trời theo vết xe đổ Trung Quốc”. 

Bộ Công Thương đang nghiên cứu đấu giá “Điện mặt trời”

Thứ trưởng Bộ Công Thương Hoàng Quốc Vượng cho biết bộ này đang nghiên cứu việc đấu giá với các nguồn điện từ năng lượng tái tạo bao gồm điện mặt trời.

Trong chuyến công tác đến nhà máy Điện gió Phú Lạc tại huyện Tuy Phong, Bình Thuận sáng 18/12, Thứ trưởng Bộ Công Thương Hoàng Quốc Vượng chia sẻ với báo giới bộ đang nghiên cứu phương án đấu giá đối với các nguồn điện từ năng lượng tái tạo.

Năm 2017, Bộ Công Thương ban hành giá cố định cho điện mặt trời là 9,35 Us cents/KWh. Theo Thứ trưởng Hoàng Quốc Vượng, tại thời điểm đó mức giá này được cho là hợp lý và thậm chí còn thấp.

“Tuy nhiên, thực tế trong vòng hơn một năm vừa qua chúng ta thấy giá thành của điện mặt trời hiện không chỉ ở Việt Nam mà trên thế giới giảm xuống rất nhanh. Vì vậy nếu ban hành giá cố định trong thời gian dài thì không phù hợp”, ông Vượng cho biết.

Theo Thứ trưởng Hoàng Quốc Vượng, việc này có thể dẫn đến sự phát triển quá nóng khiến cho lưới điện hiện tại không đáp ứng được cũng như nhiều hệ lụy khác.

Mới đây, văn phòng Chính phủ có văn bản gửi Bộ Công Thương, truyền đạt ý kiến chỉ đạo của Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc về vấn đề phát triển các dự án điện mặt trời.

Theo thống kê của Trung tâm điều độ hệ thống điện quốc gia, nếu tính các dự án nhà máy điện mặt trời đã ký và đang đàm phán hợp đồng mua bán điện thì tổng công suất điện mặt trời tại 2 tỉnh Ninh Thuận và Bình Thuận đã chiếm 1/2 phê duyệt của cả nước.

Thứ trưởng Hoàng Quốc Vượng cũng nhận định sẽ phải điều chỉnh mức giá 9,35 US cents/KWh vì giá này không phản ánh đúng giá thực tế của thị trường hiện nay nữa.

“Hiện Bộ Công Thương đang nghiên cứu, xem xét cơ chế đấu giá lựa chọn các nhà đầu tư phát triển dự án năng lượng tái tạo để giá điện của các dự án này luôn phản ánh đúng giá thị trường vào thời điểm dự án được triển khai xây dựng”, ông Vượng tiết lộ.

Trả lời câu hỏi về việc cơ chế này có đi ngược lại mong muốn của các nhà đầu tư về chính sách giá điện bền vững trong dài hạn, Thứ trưởng Bộ Công thương cho rằng không thể đánh giá cơ chế đấu giá không mang tính bền vững.

“Ví dụ khi chúng ta đấu giá một dự án năng lượng tái tạo thì doanh nghiệp trúng thầu phát triển dự án với mức giá nào thì giá đó cũng ổn định trong 20 năm phát triển dự án chứ không phải thay đổi hàng năm.”, Thứ trưởng Hoàng Quốc Vượng khẳng định. Điều này cũng tương tự với chính sách áp dụng một mức giá cố định trong vòng đời 20 năm của các dự án điện mặt trời hiện nay.

Về lo ngại câu chuyện xin cho, Thứ trưởng Hoàng Quốc Vượng nhấn mạnh “Tôi cho rằng thực tế cơ chế giá Feed-in Tarrifs hiện nay mới là cơ chế xin cho. Vì để hạn chế việc xin cho, trong thời gian tới chúng ta phải nghiên cứu nhằm có cơ chế đấu giá để những nhà đầu tư thật sự có năng lực, đưa ra bản chào tốt nhất sẽ được lựa chọn phát triển dự án.”

Vỡ mộng với dự án “điện mặt trời” công suất lớn

Nhà đầu tư khóc dở mếu dở khi lỡ đổ sức vào 332 dự án điện mặt trời với tổng công suất 26.000 MW nhưng ngành điện có thể sa thải tới 90% công suất dự án bởi bế tắc lưới

“Cần bán trang trại điện mặt trời tại Bình Thuận, 50 MWp , giá 220.000 USD/MWp, giao đất 50 năm, đã có hợp đồng mua bán điện (PPA)”. Trên một số diễn đàn, lời rao này không hiếm, cho thấy nhà đầu tư bắt đầu muốn tháo chạy sau thời gian hăm hở lao vào nguồn năng lượng trời cho.

Nhắm mắt làm liều

Chủ đầu tư một dự án điện mặt trời quy mô nhỏ chia sẻ lý do ông quyết định đầu tư là bởi tháng 4-2017, Chính phủ ban hành Quyết định số 11 cho phép áp dụng mức giá bán điện mặt trời tương đương 9,35 cent/KWh trong 20 năm – mức giá rất hấp dẫn so với các nguồn năng lượng khác. Hơn nữa, tổng công suất các dự án điện mặt trời đã đi vào hoạt động thời điểm đó mới vỏn vẹn… 5 MWp, tiềm năng còn quá lớn. “Tôi đầu tư vào một dự án 50 MW và đã ký PPA. Nhưng hiện giờ lưới điện không đáp ứng được nhu cầu đấu nối nên dù có PPA và cam kết đủ khả năng vận hành thương mại trước ngày 30-6-2019, dự án của tôi chưa chắc được huy động” – vị này băn khoăn.

Chủ đầu tư này là một trong số hàng trăm nhà đầu tư hăm hở đi theo điện mặt trời mà không lường đến nguy cơ “vỡ trận” thu xếp lưới tải. Hiện có 121 dự án với tổng công suất 7.234 MWp được phê duyệt bổ sung vào Quy hoạch Phát triển điện và 211 dự án khác với tổng công suất 13.069 MWp đang xếp hàng chờ phê duyệt. Tính chung, có tới 332 dự án điện mặt trời với công suất dự kiến 26.290 MWp đang chờ xếp lưới.

Trong khi đó, nguồn tin từ ngành điện cho thấy không phải dự án nào cũng có tình hình tài chính lạc quan. Nhiều chủ đầu tư bất chấp điều kiện “nguy hiểm” là bổ sung điều kiện phụ về sa thải phụ tải khi quá tải lưới để ký được PPA. Việc này vô tình giúp giảm nhẹ trách nhiệm của cơ quan quản lý ngành điện, đẩy số lượng dự án được phê duyệt tăng vọt chỉ sau khi Quyết định 11 ra đời 1 năm. Rủi ro không chỉ dành cho các nhà đầu tư tư nhân mà còn liên đới tới các tổ chức tín dụng. “Chỉ cần có PPA là nhà đầu tư có thể làm thủ tục vay vốn của các tổ chức tín dụng để triển khai dự án cho kịp mốc vận hành thương mại còn điều kiện chấp nhận sa thải phụ tải lại nằm ở phụ lục nên không ảnh hưởng đến việc vay tín dụng” – nguồn tin cho hay.

Như vậy, khi các dự án không được hòa lưới hoặc buộc phải sa thải phụ tải đến mức cao nhất cho phép là 90%, không chỉ nhà đầu tư chịu chết nếu không bán được dự án mà các tổ chức tín dụng cũng khóc ròng.

Vai trò Bộ Công Thương ở đâu?

Có phải các dự án điện mặt trời bùng nổ do giá hấp dẫn? Câu trả lời là không! Thực tế, Bộ Công Thương và ngành điện đứng trước áp lực không nhỏ trong việc bảo đảm đầu tư kịp với nhu cầu sử dụng điện cho kinh tế – xã hội, đặc biệt ở phía Nam. Nhằm đẩy nhanh các dự án điện mặt trời dễ thi công, bộ có phần nới tay trong việc phê duyệt dự án.

Ông Nguyễn Đức Cường, Giám đốc Trung tâm Điều độ hệ thống điện quốc gia, thừa nhận hiệu quả của dự án điện mặt trời phụ thuộc nhiều vào khả năng bức xạ mặt trời tại địa điểm làm dự án dẫn đến lưới ở khu vực 2 tỉnh Ninh Thuận, Bình Thuận đang quá tải. Trong khi đó, miền Trung không phải là nơi tiêu thụ điện lớn trên cả nước. Nguồn điện này phải đấu lên lưới 220 KV và 500 KV để truyền tải tới nơi tiêu thụ xa.

Giới chuyên gia đánh giá Bộ Công Thương dường như đã bỏ qua các so sánh cần phải làm về thông số kỹ thuật khi vận hành của các dự án nhiệt điện than, khí bị chậm tiến độ với nguồn điện mặt trời trong cân bằng vận hành hệ thống điện để có giải pháp căn cơ.

Ông Bùi Văn Thịnh, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc Công ty CP Phong điện Thuận Bình, lo lắng việc bị giảm tải khi lưới quá tải là điều tối kỵ với năng lượng tái tạo. Mặc dù số lượng dự án điện gió vẫn nằm trong quy hoạch cho phép nhưng với tình trạng lưới điện đang quá căng thẳng như hiện nay, điện gió không tránh khỏi bị liên lụy, khó được đấu nối. “Lưới không có nhưng Bộ Công Thương duyệt bổ sung quy hoạch quá nhiều dẫn đến mất cân đối giữa nguồn và lưới. Làm một dự án điện mặt trời chỉ mất khoảng 5-7 tháng, một dự án điện gió khoảng 10-12 tháng trong khi đầu tư lưới tốn rất nhiều thời gian. Bộ Công Thương lẽ ra phải nhìn ra điều này sớm hơn và chuẩn bị kịp thời hơn” – ông Thịnh thẳng thắn chỉ ra và kiến nghị Chính phủ cho phép những dự án quy mô nhỏ tầm 30-50 MWp hòa lưới trước để lưới điện làm quen dần trong giai đoạn chờ đầu tư.

Theo ông Trần Viết Ngãi, Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng Việt Nam, đặc thù điện mặt trời chỉ hoạt động khi nắng tốt và ngừng khi trời mưa, mây mù, ban đêm nên cần đầu tư nguồn dự phòng đồng bộ để bảo đảm an toàn điều độ điện. Muốn làm được điều này, cần nghiên cứu chiến lược bài bản, khuyến cáo doanh nghiệp đặt dự án ở vị trí có thể kết nối với các nguồn điện khác, tránh chỉ tập trung tại một số tỉnh như Ninh Thuận, Bình Thuận. “Quá nhiều dự án điện mặt trời phát triển cùng lúc ở một khu vực, khi đấu nối vào đường dây hiện hữu sẽ dẫn đến quá tải cục bộ khiến nhu cầu đầu tư lưới truyền tải, trạm biến áp tại một khu vực sẽ tăng mạnh, khó thực hiện điều độ hợp lý” – ông Ngãi chỉ rõ.

Lý giải bùng nổ đầu tư Điện mặt trời

Bỗng dưng tình trạng đầu tư dự án điện mặt trời (ĐMT) được công bố khiến không ít người giật mình. Là vì hai, ba năm trở về trước, nói đến việc đầu tư vào năng lượng tái tạo nói chung và ĐMT nói riêng, hầu hết các nhà đầu tư đều e ngại. nhưng nay thì, chẳng những không ngại, mà còn quay ngoắt 180 độ đến tình trạng… đáng quan ngại.

Từ sóng ngầm thành… sóng thần

Như đã nói, khoảng hai năm về trước các nhà đầu tư còn ít quan tâm và rất ngần ngại khi đề cập đến việc đầu tư vào lĩnh vực ĐMT. Nhưng khoảng hai năm trở lại đây thì tình hình đã hoàn toàn khác.

Theo thống kê, tổng số dự án ĐMT được Bộ Công thương cấp phép đến nay đã vượt 9 lần qui hoạch điện VII (đã điều chỉnh). Theo đó, số dự án bổ sung vào qui hoạch là 122, có tổng công suất 8.000MW. Đáng nói là trong đó, khoảng 4.000MW đã kí hợp đồng mua bán điện trước tháng 6/2019 với ngành điện lực. Thế nhưng ngoài số dự án đã bổ sung này, vẫn còn hơn 200 dự án đang trên giấy hoặc trong quá trình xin cấp phép, với tổng công suất khoảng 17.000MW. Tính chung, nếu tới năm 2030 tổng số dự án ĐMT trên được bổ sung vào qui hoạch sẽ cung cấp một nguồn điện với tổng công suất hơn 26.000MW.=Nước ta từng rơi vào tình trạng “đói góp” về điện mà cách đây nhiều năm, đường dân 500kW mang tính chiến lược mới chỉ giúp điều phối được một phần thị trường cung cấp điện song nhìn chung vẫn thiếu điện. Tình trạng thiếu điện một phần vì hầu như chỉ trông chờ vào hai nguồn nhiệt điện và thủy điện. Nhiệt điện thì nhiều nhà máy đã lạc hậu; thủy điện thì khai thác gần cùng kiệt ảnh hưởng đến điều tiết lũ, hạn hán hạ lưu, ảnh hưởng đến môi trường sinh thái.

Thế nhưng khi nguồn năng lượng mới – năng lượng tái tạo, mà trong đó ĐMT đang chiếm đa phần – vừa hình thành “ngày vui ngắn chẳng tày gang” thì đã nhanh chóng chuyển sang quan ngại vì tình trạng “no dồn”. Theo chính ngành điện, chỉ riêng ở hai địa bàn tỉnh Ninh Thuận và Bình Thuận, hợp đồng mua bán ĐMT đã được kí trên tổng công suất 1.796,83MW. Và để truyền tải được công suất này thì mạng lưới truyền dẫn sẽ quá tải, hệ lụy sự quá tải dẫn đến thì đã quá rõ: Mạng lưới quá tải thì điện sản xuất ra không thể được phân phối, tiêu thụ và sử dụng hết gây lãng phí.

332 dự án ĐMT là con số đầy bất ngờ và vấn đề là nó chưa dừng lại. Vậy nguyên nhân nào đẩy những làn sóng ngầm thành những cơn sóng thần ĐMT như hiện nay?

Kích thích từ chính sách giá

Khoảng ba năm trước, trong một cuộc trao đổi video conference với Chủ tịch Tân Xuân Hiến của Công ty cổ phần Điện Gia Lai – một công ty con của tập đoàn TTC chuyên đầu tư vào các dự án năng lượng tái tạo, ông Hiến đã thể hiện sự thiếu lạc quan. Nguyên nhân lớn nhất là khi đó, các chính sách và hàng lang pháp lí của Nhà nước chưa ban hành, đặc biệt là về mức giá mua điện. Ông Hiến khi đó cho rằng, có lẽ phải hai, ba năm nữa sau khi Chính phủ ban hành các chính sách đủ sức kích thích thì thị trường năng lượng tái tạo mới phát triển mạnh.

Những trông đợi của ông Hiến đã trở thành hiện thực từ Quyết định số 11/2017/QĐ-TTG do Thủ tướng Chính phủ ban hành ngày 11/4/2017 qui định về cơ chế khuyến khích phát triển các dự án điện mặt trời tại Việt Nam. Theo đó, các dự án phát triển ĐMT được hưởng miễn giảm tiền thuê đất, sử dụng đất, thuê mặt nước theo các qui định hiện hành; được ưu đãi về vốn đầu tư và thuế áp dụng cho các dự án thuộc lĩnh vực ưu đãi đầu tư. Về giá bán điện mặt trời, bên mua (ngành điện lực) có trách nhiệm mua hết sản lượng điện từ các dự án nối lưới tại điểm giao nhận điện là 2.086 đồng/kWh (chưa bao gồm VAT), tương đương 9,35UScent, được điều chỉnh theo biến động tỉ giá với thời hạn hợp đồng mua bán kéo dài 20 năm.

Có thể thấy, Quyết định 11 đã thổi một làn gió mới vào lĩnh vực đầu tư ĐMT khiến cho những làn sóng ngầm bùng lên thành những cơn sóng thần đầu tư ĐMT. Ông Đặng Văn Thành – Chủ tịch tập đoàn TTC, là doanh nghiệp đang đi đầu trong việc đầu tư các dự án năng lượng tái tạo tại Việt Nam và có kế hoạch triển khai tới 20 nhà máy ĐMT vối tổng số vốn dự kiến 1 tỉ USD, đã ví von: Nếu 20 dự án triển khai thành công sẽ biến thành 20 cỗ máy in tiền trong 20 năm tới.

Tiền tất nhiên dễ thấy nhất là đến từ việc bán điện. Với giá bán 9,35 UScent chưa cộng thuế VAT, có thể nói nhà đầu tư đã “có ăn” từ đó khả năng thu hồi vốn rồi dần có lãi hoàn toàn có thể hiện thực.  

Nhưng sẽ lầm to nếu nghĩ rằng các dự án năng lượng tái tạo nói chung và ĐMT nói riêng chỉ “sống” bằng tiền bán điện. Cần biết rằng, một nguồn lợi tiềm năng khác chính là mua bán phát thải, hay nói chính xác hơn là mua bán chứng chỉ giảm phát thải khí thải gây hiệu ứng nhà kính được chứng nhận (CERs). Theo Nghị định thư Kyoto được kí kết năm 1997 với cam kết giảm phát thải khí gây hiệu ứng nhà kính, 1 trong 3 cơ chế mềm dẻo được đề ra là cho phép mua bán các chứng chỉ giảm phát thải thông qua các dự án đầu tư giảm phát thải. Như vậy cần hiểu ý hướng sâu xa của ông Chủ tịch TTC Đặng Văn Thành là “20 nhà máy in tiền trong 20 năm tới” chính là thêm nguồn thu từ đây.

Như vậy có thể thấy, khi chính sách thông thoáng thì ngay lập tức có thể trở thành bệ phóng cho doanh nghiệp nói chung và nhà đầu tư dự án ĐMT nói riêng phát triển hướng đến nhiều nguồn lợi, trong đó có việc hội nhập vào thị trường mua phát phát thải trên thế giới.

Nguyên nhân của “phong trào” làm điện mặt trời đã rõ. Tuy nhiên, để cơn sóng thần điện mặt trời không mang lại những hệ luỵ vì có quá nhiều dự án, thiết nghĩ việc xét duyệt và cấp phép cho điện mặt trời cần thận trọng và tính toán kỹ.

Theo Dạ Thảo – VNReview 

Tiêu đề được chỉnh lại bởi chủ blog