Xây dựng nhà máy điện mặt trời : chuyện người trong cuộc

Trước cơn lốc đầu tư xây dựng nhà máy điện mặt trời để kịp thời điểm vẫn hưởng giá bán điện 9,35 cent/kWh trước ngày 30/6/2019 (ngày Quyết định 11/2017/QĐ-TTg ngày 11/4/2017 về cơ chế khuyến khích phát triển các dự án điện mặt trời tại Việt Nam hết hiệu lực), nhiều nhà đầu tư sau khi có Giấy phép đã làm việc bất kể ngày đêm để đưa nhà máy vào vận hành đúng tiến độ.

Và với công xưởng sản xuất tấm pin mặt trời tại Trung Quốc cung cấp cho toàn thế giới, việc lắp đặt và vận hành một nhà máy điện mặt trời với công suất khoảng 50 MW không phải là vấn đề. Nhưng để có mặt bằng cho việc xây dựng mới là việc vô cùng khó, trong đó, cơ chế mềm của một nhà đầu tư tư nhân đã phát huy tính ưu việt hơn hẳn nhà đầu tư từ ngân sách.

Huyện Cam Lâm, tỉnh Khánh Hòa nhanh chóng trở thành điểm ngắm của nhà đầu tư điện mặt trời nhờ nguồn bức xạ mặt trời cao quanh năm

Được thiên nhiên ưu đãi nguồn bức xạ mặt trời cao quanh năm, huyện Cam Lâm, tỉnh Khánh Hòa nhanh chóng trở thành điểm ngắm của nhà đầu tư điện mặt trời. Sau khi khảo sát kỹ lưỡng tính chất đất ở đây, UBND tỉnh Khánh Hòa đã đồng ý cấp phép xây dựng hai nhà máy điện mặt trời tại hai xã Cam An Nam và Cam An Bắc là Nhà máy Điện mặt trời AMI Khánh Hòa (chủ đầu tư là Công ty CP Năng lượng AMI Khánh Hòa) và Nhà máy Điện mặt trời Điện lực miền Trung (chủ đầu tư là Tổng công ty Điện lực miền Trung – EVNCPC, thuộc Tập đoàn Điện lực Việt Nam – EVN).

Nếu như Điện mặt trời AMI mất hơn 1 năm để hoàn tất giấy phép đầu tư, bổ sung vào quy hoạch điện mặt trời ở địa phương, thì Điện mặt trời Điện lực miền Trung lại rất thuận lợi, bởi đây là dự án mà ban đầu EVN dự định thí điểm để xác định giá.

Nhưng mọi khó khăn lại nằm ở khâu giải phóng mặt bằng, nơi mà cơ chế mềm phát huy tác dụng, mà những doanh nghiệp nhà nước không thể có được sự linh hoạt như vậy.

Ông Hứa Minh Đức – Giám đốc Nhà máy Điện mặt trời AMI Khánh Hòa nhớ lại khoảng thời gian đầy áp lực khi xây dựng Nhà máy

Ông Hứa Minh Đức – Giám đốc Nhà máy Điện mặt trời AMI Khánh Hòa nhớ lại giai đoạn bắt đầu công tác giải phóng mặt bằng để xây dựng Nhà máy từ tháng 1/2018 đến tháng 9/2018. Tháng 10/2018, khởi công xây dựng, đến tháng 3/2019 dành cho giải phóng mặt bằng đường dây. Ngày 25/5/2019, Nhà máy chính thức đóng điện và kết nối với hệ thống của Công ty Điện lực Khánh Hòa.

Đó là một khoảng thời gian đầy áp lực, ông Đức chia sẻ. Công tác giải phóng mặt bằng Nhà máy khá thuận lợi. Trước khi chúng tôi đến, người dân đầu tư 35 triệu đồng/ha để trồng mía, đến lúc thu hoạch chỉ bán được có 25 triệu đồng, lỗ 10 triệu. Đất đai ở đây chẳng đầu tư canh tác được gì ngoài cây mía.

Do đó, khi có chủ trương nhường đất cho dự án, dân rất phấn khởi. Mới đầu, mỗi ha đất chỉ vài trăm triệu, sau cứ lên dần đến cả tỉ đồng, gửi vào ngân hàng mỗi tháng không làm gì tiền lãi cũng bằng mức lương của người công nhân đi làm, nên họ rất mừng, đồng thuận bán đất. Công tác xây dựng san lấp mặt bằng vì thế cũng rất thuận lợi, trang thiết bị lắp đặt đúng tiến độ.

Các mảng pin được đấu nối vào các combiner box để chuyển năng lượng đến các inverter

Tuy nhiên, công tác giải phóng mặt bằng cho việc kéo đường dây mới phức tạp. Để kéo đường dây từ trạm biến áp của Nhà máy ra trạm biến áp Cam Ranh để hòa lưới, Nhà máy phải xây dựng 27 trụ điện. Số tiền đền bù cho dân không đáng bao nhiêu, có thể chỉ vài chục triệu, nhưng trụ điện lại nằm ngay giữa ruộng của dân nên rất khó khăn trong việc thương lượng.

Chúng tôi đã phải dùng rất nhiều cách để thương lượng với dân. Giải quyết xong đền bù của 27 trụ điện thì đến đền bù hoa mầu trong hành lang an toàn lưới điện theo quy định. Chủ đầu tư chỉ đền bù hoa mầu trên hành lang an toàn. Tuy nhiên, sau này trên khoảng đất đó họ không trồng được cây lâu năm, thành ra cũng gây bức xúc cho dân.

Mỗi ca trực có 1 trưởng ca, 1 trưởng phụ và 2 kỹ thuật, ca đêm chỉ có 2 người

Ngoài ra, vị trí đặt trạm biến áp truyền tải có quy hoạch dân cư, có đường sá, đường dây đi ngay trên đầu nhà dân, họ sợ đất bán không được, giá trị đất giảm nên khi chúng tôi thi công, họ kéo nhau ra phản ứng, thậm chí livestream lên mạng xã hội.

Vì thế, một mặt, chúng tôi tiếp tục thương lượng với dân, một mặt, trong hai ngày 24-25/4 khi kéo đường dây, chúng tôi phải nhờ sự hỗ trợ của chính quyền địa phương để bảo vệ thi công.

Chỉ đến khi đóng điện thành công, Nhà máy vận hành trôi chảy, chúng tôi mới thực sự thở phào. Nhờ đóng điện đúng tiến độ nên Nhà máy vẫn được hưởng mức giá của Quyết định 11.

Trạm biến áp đặt trong tòa nhà điều hành

Năm 2019, Khánh Hòa đặc biệt gần như không có mùa mưa như tính toán ban đầu (3 tháng mưa/năm), do vậy, tiềm năng phát điện của AMI Khánh Hòa rất tốt.

Nhà máy Điện mặt trời AMI Khánh Hòa có tổng cộng 146.780 tấm pin, các tấm pin chia thành nhiều chuỗi, 30 tấm tạo thành mảng pin được đấu nối vào 219 combiner box, từ đó chuyển đến 19 inverter điện áp 22kV sau chuyển đổi sẽ chuyển đến trạm biến thế đặt tại tòa nhà. Tại đây có 2 biến thế, tổng công suất 50MVA, cấp điện áp 22kV lên 110 kV.

Hệ thống đường dây tải điện dài 5,5km từ Nhà máy đi ra trạm biến thế Cam Ranh. Sản lượng hàng ngày đưa hết lên lưới. Ban ngày, Nhà máy dùng điện mặt trời, ban đêm dùng điện lưới.

Hệ thống tấm pin mặt trời được vệ sinh thường xuyên bởi robot.

Không may mắn như AMI Khánh Hòa, Nhà máy Điện mặt trời Điện lực miền Trung chỉ kịp đóng điện 10MW cho mức giá 9,35 cent/kWh, không đủ công suất như thiết kế ban đầu là 50MW. Nguyên nhân cũng là do không kịp giải phóng mặt bằng.

Thời điểm này, Nhà máy đã hoàn thành đóng điện 50MW, nhưng 40MW vào sau hiện chưa có quy định về mức giá. Đây là dự án thí điểm của EVN nhằm xác định mức giá của điện mặt trời, tuy nhiên đã lỡ mất thời điểm, do không thể linh hoạt được trong quá trình đàm phán mua đất của dân để giải phóng mặt bằng xây dựng nhà máy.

Ông Nguyễn Xuân Thủy – Phó Giám đốc Ban A của EVNCPC chia sẻ về những rào cản mà một doanh nghiệp nhà nước gặp phải trong quá trình đàm phán giải phóng mặt bằng

Khoát tay một vòng trên cánh đồng điện mặt trời rộng mênh mông, đẹp như tranh vẽ, ông Nguyễn Xuân Thủy – Phó Giám đốc Ban A của EVNCPC cho biết, điện mặt trời đã đem đến cho vùng đất này một diện mạo mới, đóng góp vào nguồn thu ngân sách của tỉnh, tăng giá trị cho vùng đất canh tác khô cằn không đem lại hiệu quả kinh tế này.

Tuy nhiên, là một doanh nghiệp nhà nước, chúng tôi thực sự đã gặp rất nhiều rào cản để đi đến như ngày hôm nay.

Ông Thủy nhớ lại, cùng thời điểm hai dự án điện mặt trời tại huyện Cam Lâm được phê duyệt, là doanh nghiệp nhà nước nên Nhà máy Điện mặt trời Điện lực miền Trung được áp giá mua đất theo đơn giá của tỉnh ban hành.

Vì nó quá thấp với thực tế, nên Nhà máy không thể triển khai được. Mỗi lần xin điều chỉnh giá mua đất lại chờ phê duyệt mất mấy tháng, thì lúc đó giá đất thực tế lại đã khác rất xa rồi. “Cứ như vậy, vài lần điều chỉnh là chúng tôi không kịp có mặt bằng để lắp đặt tấm pin” – ông Thủy chia sẻ.

Chỉ tay vào lùm xanh khoét vào những tấm pin mặt trời lấp lánh, ông Thủy cho hay, chủ nhân miếng đất này đòi tiền đền bù đất quá cao, mặc dù mảnh đất này hoàn toàn không sinh lợi nhuận. Sau nhiều lần đàm phán không thành công, Nhà máy đang tính phương án đề nghị tỉnh Khánh Hòa hỗ trợ đổi sang khu đất khác.

Cánh đồng điện mặt trời của Điện lực miền Trung như một bức tranh

Chật vật để giải phóng mặt bằng, nên đến thời điểm Quyết định 11 hết hiệu lực, Nhà máy chỉ kịp đóng điện 10MW. Số còn lại đến tận cuối tháng 12/2019 mới hoàn tất thì chưa có mức giá cụ thể do Chính phủ quy định.

Hiện chúng tôi rất mong muốn Chính phủ sớm có quyết định về mức giá điện mặt trời để các doanh nghiệp như chúng tôi có thể yên tâm sản xuất và định hướng được sự phát triển của mình trong tương lai, ông Thủy nói.

Tính đến thời điểm tháng 3/2020, đã có tổng số 4.500 MW điện mặt trời được lắp đặt, khoảng 60% đã được kết nối với hệ thống điện quốc gia, được mua với giá 9,35 cent/kWh.

Cho đến thời điểm hiện tại, chưa có quyết định tiếp theo về mức giá điện mặt trời.

Tháng 2/2020, Bộ Công Thương đã trình Chính phủ đề xuất cơ chế khuyến khích phát triển các dự án điện mặt trời theo phương án cố định (giá FIT). Cụ thể, những dự án hoặc phần dự án điện mặt trời nối lưới đã được cấp chủ trương đầu tư trước ngày 23/11/2019 và có ngày vận hành thương mại từ 1/7/2019 đến 31/12/2020 được áp dụng hưởng giá ưu đãi 7,09 cent/kWh, với dự án điện mặt trời mặt đất và 7,69 cent/kWh, với dự án điện mặt trời nổi. Điện mặt trời áp mái vẫn giữ giá 9,35 cent/kWh. Mức giá này chưa bao gồm VAT.

Hồ Nga

Nhìn điện mặt trời, lo điện gió

Điện gió đang lên cơn sốt với mức giá ưu đãi gần 2.000 đồng/số nhưng nếu nhà đầu tư không cẩn thận, vết xe đổ của điện mặt trời có thể “vận” vào điện gió.

Điện gió trong cuộc đua nước rút

Mới đây tôi nhận được cuộc gọi của một chuyên gia về năng lượng tái tạo có kinh nghiệm phát triển nhiều dự án điện mặt trời, điện gió ở Việt Nam. Trong câu chuyện, ông nói không khỏi băn khoăn khi thấy nhiều nhà đầu tư đổ xô vào điện gió. “Đầu tư vào điện gió lúc này để hưởng giá ưu đãi cũng rủi ro lắm”, ông nói.

Tôi biết, băn khoăn của ông xoay quanh 2 từ “tiến độ”.

Mức giá ưu đãi cho điện gió đến trước tháng 11/2021 là hết hạn, cho nên nhiều nhà đầu tư đang phải chạy đua với thời gian để đưa công trình vào vận hành. Nhưng điện gió lại không nhanh như điện mặt trời được.

Với dự án điện gió đã được bổ sung vào quy hoạch, để có được báo cáo nghiên cứu khả thi (FS), nhà đầu tư phải có dữ liệu đo gió, ít nhất là mất 12 tháng. Độ sai số của dữ liệu gió cũng liên quan nhiều đến địa hình. Nhiều nhà đầu tư chọn cách làm song song quy hoạch và đo gió, nhưng cũng phải mất 12 tháng cho phần việc này. 

Khi có dữ liệu đo gió, nhà đầu tư mới làm được thiết kế, công việc tiêu tốn nhiều thời gian. “Nhà đầu tư nào làm điện gió mà đến giờ chưa thu thập được dữ liệu đo gió ít nhất 6 tháng thì không thể kịp đưa vào vận hành vào trước tháng 11/2021”, vị này khẳng định. Khi đó, liệu chính sách với điện gió có thay đổi chóng mặt như điện mặt trời không là nhiều nhà đầu tư băn khoăn.

Kịch bản xảy ra với điện mặt trời rất dễ xảy ra với điện gió, rất ít dự án điện gió có thể kịp vận hành để hưởng giá ưu đãi.

Nhìn điện mặt trời, lo cho điện gió

Ngoài ra, việc đặt mua thiết bị điện gió cũng rất khó khăn. Dòng tuabin 5MW, nhiều nhà đầu tư muốn đặt cũng không có. Còn dòng tuabin 4MW đặt hàng phải mất 1 năm mới có hàng giao, có nghĩa đến 2021 mới lắp đặt được.

“Những thiết bị này nhà đầu tư thường đặt từ Thụy Điển, Đức, Mỹ, Trung Quốc. Ngay cả hàng của Trung Quốc không phải đặt là cũng có ngay được. Với thiết bị điện gió, khi có khách đặt hàng thì nhà máy mới làm, chứ không có sẵn. Công suất nhà máy sản xuất thiết bị điện gió có giới hạn. Nếu cùng nhiều đơn hàng trên thế giới đặt, họ sẽ ưu tiên cho các khách hàng thân quen hơn. Doanh nghiệp Việt Nam đặt hàng cũng sẽ bị chậm”, chuyên gia này cho hay.

Đó là chưa kể, nhiều dự án điện gió cũng có chung nỗi lo như điện mặt trời, đó là đầu tư vào những vùng lưới điện bị quá tải nên không thể bán hết lượng điện sản xuất ra. Không nói đâu xa, một số dự án điện gió vận hành trước thời điểm mức giá ưu đãi mới được ban hành cũng đang phải chịu cảnh không phát được hết điện sản xuất lên lưới.

Ông Bùi Văn Thịnh, Chủ tịch Hiệp hội Điện gió Bình Thuận tỏ ra “tâm tư” khi các dự án điện gió bị cắt giảm công suất vì điện mặt trời làm cho liên lụy.

Đơn cử, có 3 dự án ở Bình Thuận, Ninh Thuận đang phải chịu chung cảnh cắt giảm công suất cùng các dự án điện mặt trời trên địa bàn. Các dự án này được hưởng mức giá khoảng 1.770 đồng một kWh (tương đương 7,8 cent), chứ không phải mức giá gần 2.000 đồng/số tại Quyết định 39.

Ông Bùi Vạn Thịnh lo lắng: Việc cắt giảm công suất khiến các chủ đầu tư điện gió “thiệt đơn thiệt kép”. Thực tế, hiện đang là mùa gió tốt nhưng các nhà máy điện gió bị cắt giảm tới 61% công suất và chỉ phát điện được 39%. Sản lượng điện phát chỉ đạt 3 triệu kWh, trong khi cùng kỳ năm ngoái là 11 triệu kWh.

Tuy không “căng” như tình trạng quá tải điện mặt trời ở Ninh Thuận, Bình Thuận, nhưng kịch bản tương tự với điện gió cũng không thể loại trừ.

Vì đâu lên cơn sốt?

Điện gió lên cơn sốt cũng là điều được dự báo trước khi điện mặt trời đã hết ‘hot’. Điện gió bắt đầu thu hút sự quan tâm của hàng trăm nhà đầu tư khi Thủ tướng Chính phủ có quyết định nâng giá mua điện gió. Mức giá mới này đủ để nhiều nhà đầu tư chạy theo.

Cụ thể, tại Quyết định số 39/2018/QĐ-TTg, các dự án điện gió trong đất liền được mua với giá 1.928 đồng/kWh (chưa bao gồm thuế giá trị gia tăng, tương đương 8,5 Uscents/kWh, tỷ giá quy đổi giữa đồng Việt Nam và đồng Đô la Mỹ được tính theo tỷ giá trung tâm do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam công bố ngày 30/8/2018 là 22.683 đồng/USD). Giá mua điện được điều chỉnh theo biến động của tỷ giá đồng/USD.

Đối với các dự án điện gió trên biển, giá mua điện tại điểm giao nhận điện là 2.223 đồng/kWh (chưa bao gồm thuế giá trị gia tăng, tương đương 9,8 Uscents/kWh. Giá mua điện được điều chỉnh theo biến động của tỷ giá đồng/USD.

Giá mua điện này áp dụng với dự án vận hành thương mại trước ngày 1/11/2021 và được áp dụng 20 năm kể từ ngày vận hành thương mại.

Đây là mức giá mua điện gió tăng tương đối cao so với mức giá được áp dụng từ năm 2011 đến trước thời điểm Quyết định 39 được ban hành (khoảng 1.770 đồng một kWh, tương đương 7,8 cent).

Với tỷ giá 23.250 đồng như hiện tại, giá mua điện gió trên đất liền xấp xỉ 2.000 đồng/số. Mức giá này đã khiến hàng loạt nhà đầu tư đổ xô vào điện gió.

Số liệu của Trung tâm điều độ hệ thống điện quốc gia (A0) đưa ra cho thấy, khi giá điện gió chưa được nâng lên thì chỉ có 9 dự án đi vào vận hành với công suất khiêm tốn là 353 MW. Nhưng khi giá mua điện tăng  lên gần 2.000 đồng/số, hàng ngàn MW điện gió đã được ký Hợp đồng mua bán điện và hàng nghìn MW đã được bổ sung quy hoạch, tập trung ở các tỉnh Bạc Liêu, Cà Mau, Trà Vinh, Ninh Thuận, Bình Thuận, Quảng Trị, Phú Yên, Sóc Trăng…

Cụ thể, theo báo cáo của Tập đoàn Điện lực Việt Nam, ngoài 9 dự án đã đi vào vận hành thương mại, còn 31 dự án có tổng công suất là 1.645 MW đã ký Hợp đồng mua bán điện (PPA), hiện đang được đầu tư xây dựng chưa đưa vào vận hành thương mại.

Ngoài ra, hiện có 59 dự án đã bổ sung quy hoạch đến 2025 nhưng chưa ký PPA với EVN, tổng công suất là khoảng 2.700 MW. Bên cạnh đó, hơn 100 dự án khác đang xin ý kiến để được bổ sung vào quy hoạch.

Đó là con số thể hiện sự quan tâm của nhiều nhà đầu tư vào điện gió. Nhưng, trong cơn sốt điện gió, nhà đầu tư phải bình tĩnh khi quyết định đầu tư một dự án bởi những rủi ro với điện gió như nêu trên là rất khó lường.

Câu chuyện hàng chục dự án điện mặt trời không kịp vận hành trước thời điểm hưởng giá ưu đãi, rồi nhiều dự án đã vận hành bị giảm công suất phát vẫn còn nguyên giá trị với điện gió.

Lương Bằng – Vietamnet

Phát triển điện mặt trời : Kẻ khóc, người cười

Sức nóng của điện mặt trời đã kéo hàng trăm nhà đầu tư vào cuộc. Dồn dập và vội vã, nhiều nhà đầu tư chạy nước rút cho kịp ngày vận hành, hưởng giá ưu đãi. Nhưng cũng không ít người lỡ chuyến tàu.

Người cười vì được giá

Cả năm 2019, PV. VietNamNet đã có mặt tại nhiều dự án điện mặt trời rầm rộ thi công trên khắp cả nước: Từ những vùng kém ưu đãi về bức xạ mặt trời như Thanh Hóa, Hà Tĩnh, cho đến vùng có lợi thế như Ninh Thuận, Bình Thuận, rồi Tây Nguyên, Long An, Bình Phước, Tây Ninh,…

Không khó để nhận ra những dải cát ven biển cằn khô năm nào giờ đã trở thành những cánh đồng năng lượng mặt trời rộng mênh mông. Hàng trăm nhà đầu tư lao vào cuộc đua để kịp vận hành trước giờ G. “Giờ G” chính là thời điểm cuối cùng điện mặt trời được hưởng mức giá cao ngất ngưởng so với các nguồn điện truyền thống khác. “Giờ G” ấy cũng là dấu mốc để trao thưởng cho những nhà đầu tư nhanh chân, nhưng cũng là cột mốc buồn cho những câu chuyện về sau.

Thực tế, sức nóng của điện mặt trời bắt đầu “bùng nổ” khi Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định 11 về cơ chế khuyến khích điện mặt trời vào tháng 4/2017. Lý do là mức giá điện rất hấp dẫn, lên tới 9,35 UScent/kWh (khoảng 2.086 đồng/kWh – giá bán điện được điều chỉnh theo biến động của tỷ giá đồng/USD) và kéo dài tới 20 năm, cao hơn nhiều giá nguồn điện khác.

Số liệu được Trung tâm điều độ hệ thống điện quốc gia (A0) đưa ra tại hội nghị vận hành các nhà máy điện mặt trời và gió các tỉnh Ninh Thuận, Bình Thuận do Tập đoàn Điện lực Việt Nam tổ chức hồi 7/2019 cho thấy, chỉ trong thời gian ngắn, gần trăm nhà máy điện mặt trời đã ồ ạt vận hành.

Năm 2018 chỉ có 3 nhà máy đóng điện thành công. 3 tháng đầu năm 2019, thêm 5 nhà máy. Thế nhưng từ tháng 4 đến tháng 6, có tới 81 nhà máy đóng điện thành công vào hệ thống điện.

Như vậy, chỉ riêng 6 tháng năm 2019, có tới gần 90 nhà máy điện mặt trời hòa lưới. Công suất lắp đặt của các nhà máy điện mặt trời lên tới gần 4.500 MW (trong khi công suất nguồn điện cả nước là 45.000 MW).

Mức tăng trưởng thần tốc ấy khiến nhiều tổ chức nước ngoài cũng phải “nghiêng mình kính nể” trước sự đổi chiều quá mạnh của điện mặt trời ở Việt Nam.

Gần trăm dự án về đích thành công, vận hành trước tháng 7/2019 được hưởng giá ưu đãi 2.100 đồng/số. Nhưng niềm vui ngắn chẳng tày gang. Họ phải đối mặt với thực tế phũ phàng khác: Điện làm ra không bán được hết.

Những ngày cuối năm 2019, phóng viên lại có mặt ở “điểm nóng” điện mặt trời Ninh Thuận. Chuyến đi có cả các lãnh đạo của Tổng công ty Truyền tải điện quốc gia. Tại buổi làm việc với lãnh đạo tổng công ty, ông Phạm Văn Hậu, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Ninh Thuận, cho biết: Chính vì sự phát triển nhanh, trong khi thủ tục đầu tư lưới điện theo quy trình của nhà nước không theo kịp, dẫn đến tình trạng giảm phát và các vấn đề khác.

Thực tế, do quá tải lưới điện 110 kV, nhiều nhà máy chỉ phát được 30-40% lên lưới. 

Vì thế, ngành điện phải thúc đẩy các đơn vị cải tạo hệ thống đường dây 110 kV ở Ninh Thuận, Bình Thuận để giải quyết tình trạng quá tải. Đồng thời, đẩy mạnh đầu tư các dự án lưới điện trong giai đoạn đến năm 2025 theo quy hoạch điện 7 điều chỉnh, quyết định 1891/TTg-CN và 667/QĐ-BCT đảm bảo giải phóng công suất cho các nhà máy năng lượng tái tạo.

Chuyện đau xót của những người lỡ ngày về đích

Cuộc đua nào cũng có người thắng kẻ thua. Người chạm đích thành công, kẻ lỡ chuyến đò. Điện mặt trời cũng vậy.

Nhiều tháng nay, các lãnh đạo của Công ty TNHH GA Power Solar Park (Đức) – một DN 100% vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài – như ngồi trên đống lửa.

Công ty này đang đầu tư 2 nhà máy điện mặt trời với tổng công suất 60 MW ở Hà Tĩnh với số vốn 50 triệu USD. Theo kế hoạch ban đầu, nhà máy sẽ phát điện lên lưới để được hưởng mức giá ưu đãi là 2.100 đồng/số (tương đương 9,35 cent), nhưng vì một số lý do nên dự án chưa thể phát điện trước tháng 7/2019.

Chính vì thế, giá điện sau 30/6 như thế nào luôn được các lãnh đạo công ty này trông ngóng. Tuy nhiên, khi dự thảo mới nhất về giá điện mặt trời sau ngày 30/6 chỉ còn 1 vùng, với mức giá giảm xuống còn 1.620 đồng/số, thì họ không khỏi sửng sốt.

Trả lời PV. VietNamNet, ông Bùi Quang Cường, Giám đốc Công ty TNHH GA Power Solar Park, không giấu được sự lo lắng và thất vọng: “Chúng tôi mà chưa triển khai thì chắc chắn sẽ không bao giờ làm nữa”.

“Với mức giá này, làm tiếp cũng lỗ, không làm tiếp thì cũng rất khó khăn. Nhiều thiết bị chúng tôi đã chuyển tiền, thiết bị đã cập cảng, và một số hợp đồng chuẩn bị chuyển tiền. Tình thế bây giờ rất gay go”, ông Bùi Quang Cường âu lo.

Nhưng ông Cường chắc không thể nghĩ được rằng, ngay cả giá điện 1.620 đồng/số công ty của ông cũng khó lòng có được bởi một thay đổi “chấn động” khác. Thủ tướng quyết định đấu thầu các dự án điện mặt trời, chỉ có một số dự án được hưởng mức giá FIT.

Theo rà soát của Bộ Công Thương, chỉ có 7 dự án với tổng công suất khoảng 320 MW đáp ứng tiêu chí để được áp dụng giá FIT. Có nghĩa, 7 dự án này thuộc diện đã ký hợp đồng mua bán điện và đáp ứng điều kiện cơ sở về dự án đã và đang triển khai thi công xây dựng trước ngày 23/11/2019.

Vậy nên, hàng chục nhà đầu tư đang có dự án dở dang, nằm đắp chiếu “ngóng” giá điện mới như bị dội một gáo nước lạnh.

Ông Lê Văn Hoàng, một nhà đầu tư ở Thanh Hóa, cũng trải qua nhiều đêm mất ngủ. Bởi dự án của ông đang chưa rõ ràng cơ chế giá vì đang đầu tư dở dang. Nguy cơ phá sản trực chờ. Chỉ cần một chữ ký được ban hành, dự án của ông sẽ phá sản, còn ông sẽ trở thành “con nợ” của ngân hàng.

Điều đáng nói, những nhà đầu tư ấy không “đơn độc”. Hàng chục nhà đầu tư lỡ hẹn ngày về đích cũng chung số phận như vậy.

Mới đây, hàng chục nhà đầu tư điện mặt trời trên cả nước đã đồng ký tên, đóng dấu đỏ vào bản kiến nghị gửi Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc về những vướng mắc của các dự án điện mặt trời đã và đang được đầu tư xây dựng. Họ muốn được áp dụng biểu giá FIT mua điện từ các dự án điện mặt trời không thấp hơn 7,09 US cent/kWh (1.620 đồng) đối với các dự án điện mặt trời mặt đất và 7,69 US cent/kWh đối với các dự án điện mặt trời nổi.

Bài học sau “cơn sốt”

Cơn sốt điện mặt trời giờ đã qua. Việc cấp tập đầu tư vào năng lượng mặt trời khó có thể bùng nổ như trước. Nhiều nhà đầu tư “lạnh nhạt” với nguồn điện từng phát triển quá nóng này. Đây cũng là lúc nhìn lại chính sách khuyến khích điện mặt trời thời gian qua, để phát huy những mặt được, khắc phục những hạn chế. 

Có một sự thật, điện mặt trời không thể thay thế được thủy điện, nhiệt điện, nhưng cũng là nguồn bổ sung đáng kể vào hệ thống điện quốc gia, nhất là khi nguy cơ thiếu điện đang cận kề.

Qua câu chuyện điện mặt trời cho thấy, chỉ cần có chính sách khuyến khích, cụ thể là giá điện, sẽ thu hút được nguồn lực tư nhân đầu tư vào hệ thống nguồn điện. Nhưng mức giá là bao nhiêu phải cân nhắc kỹ, bởi giá điện mặt trời 2.100 đồng là không hề rẻ, chưa kể cộng thêm các chi phí khác, một kWh điện mặt trời đến tay người tiêu dùng phải có giá lên đến 3.500 đồng/số. Nếu tỷ trọng điện mặt trời giá cao tăng đột ngột, sẽ tác động tới giá bán lẻ đến tay người tiêu dùng.

Mặt khác, trong cơn sốt điện mặt trời, cần đánh giá đúng mức tác động của nguồn điện ấy đến hệ thống điện quốc gia, bổ sung quy hoạch ở mức phù hợp, đảm bảo khả năng truyền tải. Như vậy, sẽ không tái diễn tình cảnh “điện mặt trời thừa không phát được lên lưới” mà trong nước lại có nguy cơ thiếu điện. Đó là nghịch lý rất khó chấp nhận được.

Mặt khác, chính sách nào cũng cần có sự ổn định, nhất quán, tránh tình trạng sau một đêm mọi thứ bỗng thay đổi, từ “ưu đãi thành bạc đãi” khiến nhà đầu tư trở tay không kịp. Điều đó sẽ ảnh hưởng đến tâm lý nhà đầu tư cũng như niềm tin vào chính sách khuyến khích của Nhà nước.

Việt Nam vươn lên dẫn đầu khu vực Đông Nam Á về công suất điện mặt trời

Nguồn : WEF

Bị giảm phát điện : “điện gió sẽ chết”

Các nhà đầu tư điện gió chịu rất nhiều thiệt thòi. Đến nay lại gặp khó khăn do bị cắt giảm công suất. Đang là mùa gió tốt, nhưng có thời điểm chúng tôi bị cắt giảm 61%.

Điện gió là năng lượng tái tạo có hiệu số công suất cao, không tốn nhiều diện tích, có thể dự báo được tương đối chính xác, giúp điều độ tốt hơn. Song các nhà đầu tư điện gió lại chịu rất nhiều thiệt thòi. Sau nhiều đấu tranh, giá cũng đã tăng lên được 8,5 cent/kWh. Nhưng đến nay lại gặp khó khăn do bị cắt giảm công suất.

Đơn cử như các dự án nối lưới, trong đó có 3 dự án ở Bình Thuận, Ninh Thuận đang phải chịu chung cảnh cắt giảm công suất cùng các dự án điện mặt trời trên địa bàn. Chúng tôi kiến nghị Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) cố gắng đưa điện gió ra khỏi danh sách cắt giảm, hoặc cắt giảm ít vì các dự án điện gió không phải là nguyên nhân gây quá tải. Trong khi về mặt kinh tế, giá mua điện gió chỉ 8,5 cent/kWh trong khi giá điện mặt trời là 9,35 cent/kWh, chưa kể về kỹ thuật điện gió thân thiện hơn nhiều.

Cứ thế này, điện gió sẽ chết - Ảnh 1.

Chúng tôi đã nhiều lần kiến nghị và EVN đã xin ý kiến Bộ Công thương, nhưng Bộ Công thương trả lời đây là trách nhiệm của EVN và cuối cùng vẫn như vậy. Dù đã có cuộc họp tháo gỡ khó khăn cho nhà đầu tư điện gió được EVN tổ chức trước tết, nhưng đến nay vẫn… như cũ. Đang là mùa gió tốt, nhưng có thời điểm cao nhất chúng tôi bị cắt giảm 61%, chỉ chạy được 39% vào ban ngày, còn ban đêm thì huy động được tối đa.

Đến thời điểm hiện nay, sản lượng của chúng tôi chỉ được 3 triệu kWh, trong khi cùng kỳ năm ngoái là 11 triệu kWh. Nếu cứ như thế này thì điện gió sẽ chết. Nếu vẫn tiếp diễn, sẽ phải kiến nghị tiếp tới cấp cao hơn vì đây là vấn đề sống còn. Như với Điện gió Phú Lạc do tôi đầu tư, bình quân thiệt hại 100 triệu đồng/ngày đêm cho dự án 24MW. Chúng tôi hầu như không có lãi, mà chỉ mong có nguồn tiền để trả nợ, thực tế đã có dự án vỡ nợ rồi. Tình trạng cắt giảm công suất thế này, doanh nghiệp chỉ mong tồn tại, phát triển là rất khó.

Chưa kể nhà đầu tư điện gió đang rất lo lắng khi hết thời hạn 1-1-2021 có thể sẽ không còn duy trì giá mua điện gió là 8,5 cent/kWh. Bài học điện mặt trời là quá lớn, sau 30-6-2019 gần như bị khoảng trống chính sách, không rõ giá mua được bao nhiêu, nên nhà đầu tư điện gió cũng sợ. Chúng tôi cũng lo ngại giá mua điện gió sẽ giảm, bởi với điện gió giá thành giảm không nhiều như điện mặt trời. Các tấm pin mặt trời bình quân mỗi năm giảm vài chục phần trăm nhưng nhiên liệu điện gió giá không giảm, thậm chí có thời điểm cục bộ còn tăng. Chẳng hạn như lúc này cung cầu chênh lớn, giá tuôcbin hiện nay cao hơn cách đây 1 năm.

Điện gió cũng phải sử dụng công nghệ hiện đại nhất, như phải cẩu lắp rất đặc thù, làm chi phí đầu tư điện gió nhiều hơn. Đầu tư điện gió cũng không thể làm ào ào như điện mặt trời. Với mức giá như hiện nay lợi nhuận đã không cao, còn sau năm 2021 không biết giá thế nào, nếu giảm thì thị trường điện gió không còn hấp dẫn. 10 năm nay phát triển điện gió mới có 300MW.

Chúng tôi thấu hiểu rằng EVN phải cân đối tài chính. Giá bán điện bình quân của EVN cho người tiêu dùng là 7,5 cent/kWh nhưng mua vào điện mặt trời là 9,35 cent/kWh và điện gió là 8,5 cent/kWh, nên đương nhiên càng huy động nhiều năng lượng tái tạo EVN càng lỗ. Song VN đang thiếu điện, nguồn điện rẻ là thủy điện đang cạn kiệt, năm nay lượng mưa thấp nhất 30 năm… Dù huy động năng lượng tái tạo giá cao nhưng vẫn tốt hơn mua điện chạy dầu, nên chúng tôi kỳ vọng huy động được nhiều hơn.

Vốn ngoại rót mạnh vào các dự án điện mặt trời

Với việc ban hành các chính sách hỗ trợ để thúc đẩy phát triển ngành công nghiệp năng lượng mặt trời của Chính phủ Việt Nam sẽ đưa Việt Nam trở thành điểm đến hấp dẫn các nhà đầu tư năng lượng mặt trời ở khu vực châu Á-Thái Bình Dương. Các dự án điện mặt trời của Việt Nam hiện đang thu hút sự quan tâm đầu tư của nhiều nhà đầu tư nước ngoài và các định chế tài chính quốc tế.    

Tính đến nay, Việt Nam đã có trên 80 dự án điện mặt trời với tổng công suất 4.460 MW đã hòa vào lưới điện quốc gia, chiếm khoảng 8,28% tổng sản lượng điện cả nước. Ngoài ra, hiện cũng có khoảng 13 dự án đang được hoàn thành với tổng công suất 630 MW, dự kiến sẽ được đưa vào hoạt động trong thời gian tới.

Các dự án điện mặt trời của Việt Nam hiện đang thu hút sự quan tâm đầu tư của nhiều nhà đầu tư nước ngoài và các định chế tài chính quốc tế. Mới đây nhất, Ngân hàng phát triển Á Châu (ADB) đã ký hợp đồng cho vay trị giá 37,8 triệu USD với Công ty Cổ phần Đầu tư Phát triển năng lượng TTC (TTC Energy) nhằm tài trợ vốn cho dự án năng lượng mặt trời tại Việt Nam. Trong đó, 7,6 triệu USD sẽ được cho vay dưới dạng vốn vay ưu đãi không song song từ Quỹ Cơ sở hạ tầng khu vực tư nhân Châu Á (LEAP) có sự góp vốn của Cơ quan Hợp tác quốc tế Nhật Bản (JICA). Dự án sẽ xây dựng và vận hành nhà máy điện mặt trời có công suất 50 MW và các cơ sở hạ tầng đi kèm tại tỉnh Tây Ninh, góp phần đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng về năng lượng tại các tỉnh thành khu vực phía Nam cũng như thực hiện mục tiêu phát triển và đa dạng hóa các nguồn năng lượng.

Theo ông Konaka Tetsuo – Trưởng đại diện JICA, khoản vay này nhằm cải thiện khả năng thanh toán cũng như khả năng tài chính của dự án, đồng thời tạo điều kiện để những nhà cho vay khác cung cấp nguồn vốn dài hạn để phát triển dự án. Dự án phù hợp với “Sáng kiến về cho vay và đầu tư hải ngoại cho khu vực ASEAN”, được tuyên bố trong Hội nghị Cấp cao ASEAN vào tháng 11/2019, nhằm hỗ trợ phát triển cơ sở hạ tầng có chất lượng và đầu tư xanh cho các quốc gia khu vực ASEAN.

Một dự án điện mặt trời khác là Công ty Thủy điện Đa Nhim – Hàm Thuận – Đa Mi (DHD) cũng đã được ADB và các đối tác tài chính cho vay 37 triệu USD để làm dự án điện mặt trời nổi đầu tiên tại Việt Nam. Đây cũng là dự án điện mặt trời nổi đầu tiên ở Việt Nam, dùng công nghệ mới và khoản vay này không có bảo lãnh Chính phủ cho một công ty. Với công suất 47 MWp, dự án điện mặt trời nổi trên hồ Đa Mi có tổng mức đầu tư khoảng 1.300 tỷ đồng. Theo thiết kế và vận hành, nhà máy hoạt động trong thời gian 25 năm và sẽ hoàn vốn sau 13,5 năm.

Tập trung vốn đầu tư vào các dự án năng lượng sạch, trước đó JICA đã phê duyệt khoản vốn trị giá 1,5 tỷ USD tài trợ cho khu vực tư nhân thông qua Quỹ LEAP. Đến nay, Quỹ LEAP tài trợ cho nhiều dự án cơ sở hạ tầng bền vững được thực hiện bởi khu vực tư nhân tại các quốc gia thành viên ADB vùng Châu Á – Thái Bình Dương và tập trung vào các lĩnh vực như giảm thiểu phát thải khí nhà kính, tiết kiệm năng lượng…

Việt Nam cũng đang trở thành điểm đến tiềm năng cho các DN nước ngoài muốn đầu tư vào lĩnh vực điện mặt trời. Cụ thể như Tập đoàn Quadran International (Pháp) và đối tác Tập đoàn Trường Thành Việt Nam, cũng đã hợp tác phát triển dự án nhà máy điện mặt trời Cát Hiệp, khởi công từ tháng 9/2018, có quy mô công suất 50 MWp, đặt tại tỉnh Bình Định. Sản lượng điện năng dự kiến của dự án vào khoảng 76.500 MWh mỗi năm. Ngoài ra, Quadran International cũng đang triển khai 2 dự án năng lượng mặt trời tại các tỉnh Bình Định và Khánh Hòa, với tổng công suất 85 MW và dự kiến tiếp tục đầu tư xây dựng từ 100- 200 MW mỗi năm. Và còn có hàng loạt các dự án đến từ các nhà đầu tư nước ngoài như: Nhà máy Tata Power công suất 300 MW tại Hà Tĩnh, Nhà máy Hanwha công suất 100-200 MW tại Thừa Thiên Huế, Nhà máy GT & Associates và Mashall & Street Ltd công suất 150 MW tại Quảng Nam…

Như vậy, các dự án đầu tư vào điện mặt trời góp phần giải bài toán vốn phát triển nguồn năng lượng sạch tại Việt Nam. Tuy nhiên, để thu hút vốn từ các tổ chức tài chính nước ngoài trong lĩnh vực cơ sở hạ tầng mà không cần bảo lãnh của Chính phủ, phía Việt Nam cần xem xét kỹ Luật Đầu tư theo hình thức hợp tác công – tư đang được soạn thảo theo hướng đưa ra các quy định gần với chuẩn mực quốc tế, nhằm phát huy được công nghệ mới và nguồn lực gia tăng từ đóng góp của khu vực tư nhân.

Ông Konaka Tetsuo chia sẻ – JICA sẽ tiếp tục hợp tác với các quốc gia và tổ chức quốc tể để đẩy mạnh đầu tư vào cơ sở hạ tầng có chất lượng và đóng góp vào phát triển kinh tế – xã hội tại các quốc gia và khu vực đang phát triển dựa trên cơ sở các Mục tiêu phát triển bền vững (SDGs) trong đó phát triển năng lượng sạch là một trong những mục tiêu quan trọng hàng đầu.

Nhà đầu tư nước ngoài : mong muốn sớm có giá điện mặt trời mới (FIT 2)

Nhóm công tác điện và năng lượng của VBF cho rằng, Chính phủ cần đưa ra biểu giá điện mặt trời rõ ràng để các nhà đầu tư “yên tâm”. 

Tại Diễn đàn Doanh nghiệp Việt Nam (VBF) 2019 ngày 10/1, nhóm công tác Điện và năng lượng kiến nghị, Chính phủ cần đưa ra biểu giá FIT rõ ràng hơn cho năng lượng tái tạo.

Nhóm Điện và năng lượng cho rằng, cơ chế giá FIT cho điện mặt trời sau ngày 30/6/2019 (thời điểm Quyết định 11/2017 hết hiệu lực), vẫn chưa được nhà chức trách quyết định. Điều này khiến các nhà đầu tư điện mặt trời, trong đó có các nhà đầu tư nước ngoài “chưa cảm thấy yên tâm đầu tư”.

Theo tính toán, Việt Nam sẽ cần khoảng 130 tỷ USD đầu tư năng lượng mới cho đến năm 2030, trung bình khoảng 12 tỷ USD mỗi năm, trong đó khoảng 9 tỷ USD cho đầu tư nguồn điện và 3 tỷ USD đầu tư cho lưới điện. Con số dự báo có phần cao hơn thực tế, nhưng nhu cầu về điện là cấp thiết.

“Chính phủ cần ưu tiên năng lượng tái tạo trong quy hoạch phát triển điện lực quốc gia, tăng sử dụng khí ga tự nhiên như “phụ tải nền phù hợp nhất” cho năng lượng tái tạo”, đại diện Nhóm công tác Điện và năng lượng kiến nghị.

Cụ thể hơn, nhóm này đề xuất, Chính phủ cần minh bạch hoá các thay đổi về biểu giá FIT và tháo gỡ các quy định chưa hợp lý trong quy hoạch tổng thể điện lực. 

Theo nhóm này, minh bạch hoá giá mua điện mặt trời sẽ giúp giảm bớt rủi ro cho nhà đầu tư và giảm giá FIT khi các dự án phát điện năng lượng tái tạo trở nên đơn giản, mang lại nhiều lợi nhuận hơn, trong lúc chờ cơ chế đấu thầu giá được nhà chức trách hoàn thiện. 

Các doanh nghiệp nước ngoài đối thoại với đại diện Chính phủ Việt Nam tại VBF 2019. Ảnh: Anh Minh

Tại bản dự thảo mới nhất về cơ chế giá khuyến khích cho điện mặt trời đang được Bộ Công Thương trình Thủ tướng xem xét, phê duyệt, giá FIT sẽ chỉ còn một vùng và mức giá cũng giảm so với trước.

Theo đó, các dự án điện mặt trời nối lưới đã ký hợp đồng mua bán điện (PPA) đã và đang triển khai thi công xây dựng trước ngày 23/11/2019 và vận hành thương mại giai đoạn 1/7/2019 đến hết năm 2020, sẽ được áp dụng giá điện cố định 7,09 cent một kWh, tương đương 1.620 đồng một kWh. Các dự án khác có thời gian thi công, vận hành thương mại ngoài mốc thời gian trên sẽ áp dụng theo cơ chế giá đấu thầu. 

Điện mặt trời áp mái sẽ có giá FIT là 8,38 cent một kWh (khoảng 1.916 đồng). Còn điện mặt trời nổi là 7,69 cent một kWh (1.758 đồng). Các mức giá này sẽ được áp dụng trong 20 năm, chưa gồm thuế VAT, chênh lệch tỷ giá…

Cũng tại diễn đàn, nhóm công tác Điện và năng lượng cũng kiến nghị, Bộ Công Thương cần công bố lộ trình áp dụng biểu giá bán lẻ điện ở Việt Nam đến năm 2025, tập trung vào các đối tượng thương mại và công nghiệp.

Mức sử dụng năng lượng bình quân đầu người của Việt Nam thuộc hàng cao nhất trong khu vực – trong giai đoạn 2009 – 2013, cao hơn mọi quốc gia trong khu vực, đặc biệt cao hơn các quốc gia có mức GDP bình quân đầu người tương đương.

Vì thế, Việt Nam cũng cần tiến hành một chiến dịch tuyên truyền nhằm giáo dục cho các bên có liên quan về nhu cầu và lợi ích của việc sử dụng năng lượng hiệu quả. “Nâng cao ý thức cộng đồng, hiện đại hóa quy định về sử dụng năng lượng hiệu quả và tăng cường thực thi là những việc cần thực hiện trong thời gian tới”, nhóm công tác Điện và năng lượng nhấn mạnh.