Nhiều dự án điện gió đang xây dựng, sắp hoàn thành đối diện với nguy cơ lỗ vốn

Nhiều nhà đầu tư điện gió trên bờ đang trong tình cảnh khó khăn, chịu thiệt hại nghiêm trọng khi đã cơ bản hoàn thành nhưng do ảnh hưởng bởi dịch COVID-19 nên không kịp vận hành thương mại (COD) để hưởng ưu đãi.

Trong văn bản mới đây gửi Thủ tướng và các bộ ngành liên quan, Công ty cổ phần điện gió Hanbaram cho hay đến ngày 31-10 đã hoàn thành thi công, lắp đặt và kết nối 29/29 trụ tuabin, hoàn thành toàn bộ đường dây, trạm biến áp đấu nối lên hệ thống lưới điện quốc gia, đang thử nghiệm kỹ thuật toàn bộ và vận hành thương mại (COD) các trụ tuabin.

Đình trệ hoàn toàn do COVID-19, tổn thất nặng nề

Tuy nhiên, do ảnh hưởng của dịch COVID-19 gây ra rất nhiều khó khăn để triển khai dự án. Lý do “bất khả kháng” này đã khiến chỉ có 6/29 trụ điện gió kịp vận hành COD để hưởng giá FIT ưu đãi, trong khi 23 trụ còn lại dù đã hoàn thiện nhưng chưa được COD do khi gần hoàn thiện thì hết cơ chế ưu đãi.

Tương tự, Công ty cổ phần Đầu tư và phát triển phong điện Gia Lai thì cho biết đã hoàn thành thi công, lắp đặt và kết nối 25/25 trụ tuabin cùng nhiều hạng mục, nên đang thử nghiệm kỹ thuật để đi vào vận hành, nhưng do tác động của đại dịch COVID-19 nên chỉ 1/25 trụ điện gió kịp vận hành thương mại.

Tổng giám đốc Công ty Hanbaram Đặng Mạnh Cường cho hay chậm tiến độ là do mua sắm, vận chuyển thiết bị điện gió về TP.HCM đúng thời điểm phong tỏa, nên thủ tục đình trệ. Huy động nhân lực gặp khó khăn do phải thực hiện cách ly kéo dài, đặc biệt với chuyên gia nước ngoài.

“Đầu tư vào dự án cả nghìn tỉ đồng, giờ tiền nằm chết ở đó” – ông Hoàng Giang, tổng giám đốc Điện gió Sunpro Bến Tre, chia sẻ đã rót vốn vào dự án lên tới 56 triệu USD (tương đương 1.270 tỉ đồng), nhưng dù chạy đua tiến độ vẫn chỉ hoàn thành được 75% khối lượng.

Chia sẻ khó khăn, ông Giang cho biết những tháng giãn cách, không chỉ công trường bị gián đoạn, chuyên gia, công nhân ra vào nhà máy khó khăn, mà việc mua bán và vận chuyển vật tư… cũng tắc, giải phóng mặt bằng… đình trệ, kéo dài.

Do đó, nhà đầu tư này cho rằng nếu Chính phủ, Bộ Công thương không gia hạn thêm thời gian vận hành thương mại, không “cấp cứu kịp thời” thì nguy cơ thua lỗ, phá sản rất gần. Đặc biệt là khi cơ chế, cách thức đấu thầu vẫn chưa được công bố dù quyết định 39 về cơ chế khuyến khích phát triển điện gió đã hết hiệu lực từ hơn 2 tháng nay.

Giảm giá 12%, doanh nghiệp cầm chắc lỗ, đe dọa tài chính?

Theo nguồn tin của Tuổi Trẻ Online, Bộ Công thương và các bên liên quan đã họp và dự kiến sẽ đưa ra giá mua điện từ các nhà máy điện gió từ sau ngày 31-10-2021 giảm khoảng 12% so với giá FIT theo quyết định 39. Tuy nhiên, nhiều chủ đầu tư cho rằng với giá giảm này thì gần 40 dự án triển khai trong các năm vừa qua bị mất trắng lợi nhuận, cầm chắc phần lỗ.

Ông Bùi Văn Thịnh – chủ tịch Hiệp hội Điện gió và mặt trời Bình Thuận – cho rằng nếu không gia hạn giá FIT theo quyết định 39, khoảng 50% dự án điện đã đăng ký không thể hòa lưới, sẽ kéo theo hệ lụy làm ảnh hưởng tình hình tài chính, nguy cơ phá sản, không có tiền trả ngân hàng, từ đó dẫn tới các nguy cơ khiếu kiện, ảnh hưởng đến môi trường đầu tư tại Việt Nam. 

Đồng tình, ông Giang cũng cho rằng nếu không có cơ chế rõ ràng, nguồn điện không có đầu ra, doanh nghiệp không thể có doanh thu để trả nợ. Thậm chí, ngay cả khi thực hiện cơ chế mua điện từ các nhà máy điện gió từ sau ngày 31-10-2021 theo phương án dự kiến là giảm 12% giá như trên thì doanh nghiệp cũng mất trắng lợi nhuận, cầm chắc phần lỗ.

Hàng tỉ USD đầu tư nguy cơ… chôn vốn

Theo Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), trong số 146 dự án đã ký hợp đồng mua bán điện với EVN, chỉ có 84 dự án với tổng công suất hơn 3.980 MW kịp vận hành thương mại (COD) trước ngày 1-11. Như vậy có khoảng 4.185MW của các dự án đã không kịp vận hành COD.

Theo tính toán của các nhà đầu tư trên cơ sở suất đầu tư trung bình tại các dự án hiện nay là 45 tỉ đồng/MW, tổng mức đầu tư cho các dự án chưa được COD lên tới khoảng 202.794 tỉ đồng (8,8 tỉ USD), tương đương 3,2% GDP Việt Nam năm 2020, sẽ là áp lực không nhỏ về tài chính cho cả nhà đầu tư và ngân hàng.

Cũng bởi, với lãi suất vay thương mại trung bình là 10%, các nhà đầu tư trả lãi lên tới hàng nghìn tỉ đồng nhưng không có doanh thu hoặc chỉ một phần, thì nguy cơ rủi ro nợ xấu, ảnh hưởng nghiêm trọng dòng tiền lưu thông của nền kinh tế.

Nhà đầu tư năng lượng tái tạo mong Chính phủ sớm ban hành cơ chế để thị trường phát triển bền vững

Theo các chuyên gia, để thúc đẩy đầu tư, tận dụng lợi thế, tiềm năng về năng lượng tái tạo thì cần đẩy nhanh cơ chế đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư, cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA). Vì hai cơ chế này sẽ là cơ sở quan trọng góp phần thúc đẩy phát triển thị trường điện cạnh tranh tại Việt Nam.

Chia sẻ quan điểm về tiềm năng cũng như kế hoạch cân đối số công suất (440.000 MW) như tổng hợp đề nghị của 55 địa phương có đề xuất mới đây, Bà Ngụy Thị Khanh- Đại diện Liên Minh Năng lượng Việt Nam cho biết, tiềm năng phát triển năng lượng tái tạo Việt Nam là rất lớn. Và đây là một lợi thế rất cho chúng ta, tuy nhiên để tận dụng được tài nguyên dồi dào này, thì cần có những cơ chế và cách quản lý mới hơn.

Để ngành điện phát triển bền vững, tôi cho rằng; cần đẩy nhanh cơ chế đấu thầu để phát triển nguồn điện mới. Áp dụng cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) nhằm giúp khách hàng sử dụng điện chủ động hơn trong việc tìm kiếm nguồn cấp điện cho doanh nghiệp mình, cũng như đáp ứng được mong muốn sử dụng nguồn điện sạch. Trong đó, với mô hình thí điểm cơ chế DPPA, đây là một hình thức mua bán trực tiếp trong thị trường điện cạnh tranh bán lẻ….Tôi cho rằng đây là cơ chế rất tốt cần thực hiện thí điểm ”- bà Khanh nhấn mạnh.

Với cơ chế đấu thầu, Đại diện – Hiệp hội Điện gióĐiện mặt trời Bình Thuận cho biết: “Đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư phát triển các dự án điện gió và điện mặt trời là hình thức rất minh bạch, đảm bảo cơ hội công bằng cho tất cả các nhà đầu tư tham gia. Đây cũng là xu thế chung của thế giới. Về dài hạn, Việt Nam cần chuyển đổi sang cơ chế này để phát triển các dự án điện gió, trong đó có điện gió ngoài khơi, chấm dứt tình trạng xin – cho khi thực hiện cơ chế giá mua điện gió cố định (FIT). Bởi, nếu tình trạng xin – cho vẫn tiếp diễn như hiện nay có thể đẩy nhà đầu tư điện gió vào khó khăn, nguy cơ thị phần rơi vào tay các nhà đầu tư nước ngoài là rất lớn”.

Bên cạnh đó theo các chuyên gia, cũng cần sớm sửa đổi Luật điện lực,  theo hướng chi tiết hóa các các qui định phát triển thị trường điện cạnh tranh để tạo sự thuận lợi cho các nhà đầu tư lẫn người sử dụng điện, đồng thời có Nghị định hướng dẫn rõ ràng để doanh nghiệp dễ thực hiện.

Góp ý cho nội dung này, đại diện các doanh nghiệp năng lượng cũng cho rằng; Luật Điện lực cần nêu rõ các quy định giám sát phát triển thị trường điện đi đúng hướng, sửa đổi cách tính giá điện theo giá  thị trường và cách thức giải quyết giá điện theo mức thu nhập của hộ nghèo hiệu quả hơn. Bởi khi đã quy định cụ thể bằng điều khoản luật sẽ được xem xét toàn diện mọi khía cạnh dựa trên lợi ích của nhiều người, và đặc biệt phải đảm bảo được lợi ích cho cả 3 bên gồm (doanh nghiệp, nhà nước và khách hàng sử dụng điện).

Đưa ra quan điểm về Luật Điện lực sửa đổi bổ sung tới đây, Đại diện Liên Minh năng lượng Việt Nam góp ý, Bộ Công thương cần cụ thể hóa cách quản lý quy hoạch điện, về việc thừa hoặc thiếu. Đồng thời cần có cơ quan chịu trách nhiệm và có những báo cáo cụ thể và công bố công khai chi tiết về sản lượng tiêu thụ, phụ tải của từng địa phương, từng vùng, để biết địa phương nào thừa, địa phương nào thiếu? Nếu thiếu thì thiếu bao nhiêu? Từ đó mới có kế hoạch phát triển nguồn điện mới bổ sung tiếp theo, tránh trường hợp phát triển nguồn điện thừa rồi dẫn đến cắt giảm gây lãng phí và thiệt hại cho nhà đầu .

Lấy ví dụ cho kiến nghị này, bà Khanh cho biết; quản lý vận hành điện lực ở thời điểm hiện tại do nhà Nước quản lý, chúng tôi chỉ thấy một quy định chung chung, thiếu sự minh bạch. Chẳng hạn như báo cáo là thiếu điện phải nhập khẩu. Nhưng chúng tôi cũng không rõ thiếu bao nhiêu? Và giá mua điện từ các nguồn khác có mức giá thế nào…điều này cũng không thấy Bộ Công thương đề cập?

Đưa ra những đề xuất về cơ chế mới, giảm thiểu tình trạng cắt giảm công suất các dự án điện gió, một nhà đầu tư điện gió cũng kiến nghị, cần xã hội hóa để nâng cấp và đầu tư thêm về hệ thống truyền tải. Vì theo nhà đầu tư, muốn thu hút đầu tư thúc đẩy phát triển năng lượng tái tạo, phải có biện pháp giải tỏa hết công suất của các dự án đang vận hành thương mại. Làm được điều này phải có lưới điện liên kết vùng đủ mạnh. Ví von cho vấn đề này, nhà đầu tư chia sẻ, lưới truyền tải giống như hệ thống đường cao tốc để lưu thông hàng. Mà hàng hóa cần đảm bảo tiêu thụ kịp thời cho nhu cầu trong nước và cũng kịp thời xuất khẩu lúc thừa, đây là yếu tố đặc thù vốn luôn xảy ra với năng lượng tái tạo.