Chuẩn bị đấu thấu lựa chọn nhà đầu tư điện mặt trời

Bộ Công Thương sẽ tổ chức đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư phát triển điện mặt trời và sẽ không có cơ chế giá cố định cho điện mặt trời.

Với nhiều ưu điểm vượt trội, phương án đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư dự án điện mặt trời được cho sẽ khuyến khích mạnh mẽ các doanh nghiệp có tiềm năng, góp phần bảo đảm khả năng thành công cao của các dự án.

Bỏ giá FIT áp dụng đấu thầu điện mặt trời

Trả lời phỏng vấn ngày 1/4 đại diện Bộ Công Thương cho biết, thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng, Bộ Công Thương đã chỉ đạo Cục Điện lực và Năng lượng tái tạo tích cực phối hợp với các cơ quan, đơn vị và các tổ chức quốc tế như WB, ADB nghiên cứu cơ chế đấu thầu phát triển năng lượng tái tạo dự kiến áp dụng sau năm 2021.

Theo đó, các nhà đầu tư phát triển các dự án năng lượng tái tạo sẽ được lựa chọn theo hình thức đấu thầu. Nhà đầu tư phát triển được lựa chọn sẽ là nhà đầu tư đưa ra giá bán điện từ dự án năng lượng tái tạo thấp nhất.

Mục đích để phát triển đúng hướng, khuyến khích người dân, doanh nghiệp lắp đặt để tự dùng, thay vì tình trạng “nhà nhà người người” lắp điện áp mái để hưởng giá cao khi đẩy hết công suất lên lưới.

Mức giá của từng dự án sẽ phụ thuộc vào quy mô công suất hệ thống lắp đặt, quy mô càng to giá sẽ càng thấp nhằm khuyến khích hộ gia đình lắp đặt hơn các trang trại, khu nhà công nghiệp, thay vì tất cả các loại hình điện áp mái đều có một mức giá như trước đây.

Theo Bộ Công Thương, dự thảo cũng quy định tỷ lệ tự dùng nhất định, bởi điện mặt trời trên mái nhà khuyến khích tự dùng tại chỗ để giảm áp lực đầu tư lưới điện, truyền tải và phân phối, thay vì đưa hết điện lên lưới.

Dự kiến dự thảo được trình Chính phủ và sớm ban hành nhằm thay thế một phần quyết định 13 về cơ chế khuyến khích phát triển điện mặt trời vốn đã hết hiệu lực từ ngày 31/12/2020.

Theo kết quả nghiên cứu ban đầu về mô hình đấu thầu, các chuyên gia đều cho rằng khung pháp lý hiện hành cần được hoàn thiện để triển khai đấu thầu điện mặt trời nhằm đảm bảo xây dựng mô hình công bằng, minh bạch và khả thi với mục tiêu thúc đẩy phát triển các nguồn điện mặt trời và tối ưu hóa chi phí.

“Bộ Công Thương sẽ tiếp tục chỉ đạo để xây dựng cơ chế và đề xuất các giải pháp về khung chính sách, thể chế, nguồn lực báo cáo Thủ tướng xem xét, ban hành áp dụng trên toàn quốc”, đại diện Bộ Công Thương cho hay.

Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) trước đó đã có văn bản gửi Bộ Công Thương đề xuất cơ chế đấu thầu cho các dự án điện mặt trời, trong đó đề xuất 3 phương án. Cụ thể, phương án 1 là đấu thầu cho từng dự án để bổ sung vào quy hoạch trên cơ sở đề xuất của UBND các tỉnh và Viện Năng lượng thẩm định. Các dự án được lựa chọn là những dự án lớn, có điều kiện thuận lợi về bức xạ, điều kiện đấu nối tốt và được cơ quan nhà nước có thẩm quyền chỉ định để thực hiện đấu thầu theo hình thức này.

Trong khi phương án 2 là đấu thầu đại trà cho những dự án điện do các tỉnh đề xuất, đã phù hợp với quy hoạch đất đai của các tỉnh. Phương án này thực hiện trên nguyên tắc kiểm tra điều kiện đấu nối cho mỗi vòng đấu thầu theo nguyên tắc EVN chỉ xây dựng các công trình lưới theo quy hoạch và chủ đầu tư chịu trách nhiệm các công trình đấu nối đến lưới điện do EVN sở hữu.

Cuối cùng, phương án 3 là đấu thầu theo khu vực, áp dụng cho tất cả các chủ đầu tư có nhu cầu, đấu thầu tại các khu vực hoặc trạm biến áp được cơ quan nhà nước có thẩm quyền chỉ định.

Sẽ đấu thầu để lựa chọn nhà cung cấp điện mặt trời - 2
 

Đấu thầu dự án là tối ưu

Ông Trần Viết Ngãi, Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng Việt Nam cho rằng đấu điện mặt trời là phương án tối ưu nhằm ngăn tình trạng loại hình năng lượng này phát triển ồ ạt dẫn tới tắc nghẽn lưới truyền tải như hiện nay.

“Đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư là một nguyên tắc cơ bản, để lựa chọn nhà thầu tốt nhất, chất lượng sản phẩm cao nhất với giá thành đầu tư rẻ nhất. Chỉ có những nhà đầu tư đủ điều kiện mới được đầu tư phát triển dự án”, ông Ngãi nói.

Tuy vậy, ông Ngãi cho rằng hiện nay điện mặt trời phát triển quá cao, quy hoạch điện VIII sẽ tính phương án giảm bớt. Vì điện mặt trời chỉ phát mạnh vào ban ngày, nhất là vào giờ trưa khi nắng mạnh, nên có thời điểm xảy ra hiện tượng thừa công suất. Theo ông, tương lai phải tập trung điện gió ngoài khơi, do các ưu thế về điều kiện tự nhiên, khí hậu…

Cùng quan điểm, PGS.TS Ngô Trí Long cho rằng đầu tư và phát triển các dự án điện năng lượng tái tạo đang là vấn đề được nhiều nhà đầu tư quan tâm. Để lựa chọn được nhà đầu tư tốt nhất, cơ quan quản lý cần sớm xây dựng cơ chế đấu thầu.

“Đấu thầu nhà đầu tư điện mặt trời sẽ chọn được doanh nghiệp đủ năng lực, uy tín, bảo đảm khả năng thành công cao, tránh được các rủi ro khi thực hiện dự án. Đồng thời giúp quản lý quy hoạch, hệ thống điện đồng bộ, hài hoà lợi ích giữa các bên”, ông Long nhấn mạnh.

Đầu tư điện mặt trời : cú “sốc” không ngờ, nguy cơ mắc kẹt

Mức giá hơn 2.000 đồng/kWh (tương đương 9,35 cent/kWh) đã kích thích nhiều nhà đầu tư bỏ tiền vào điện mặt trời. Nhưng đến nay, nhiều nhà đầu tư, cả tư nhân và Tập đoàn Điện lực Việt Nam, đều đối mặt tình huống không thể ngờ đến.

Những cú sốc khó lường

Số liệu của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) cho thấy, đến thời điểm 31/12/2020, tổng công suất lắp đặt về điện mặt trời trên cả nước đạt khoảng 19.400 MWp (trong đó gần 9.300 MWp là điện mặt trời mái nhà), tương ứng 16.500 MW – chiếm khoảng 25% tổng công suất lắp đặt nguồn điện của hệ thống điện quốc gia.

Theo số liệu thống kê, toàn bộ sản lượng điện phát từ điện mặt trời trên toàn quốc trong cả năm 2020 là 10,6 tỷ kWh (trong đó riêng điện mặt trời mái nhà là 1,16 tỷ kWh), chiếm khoảng 4,3% tổng sản lượng huy động nguồn toàn hệ thống điện quốc gia.

Mức giá hơn 2.000 đồng/kWh (tương đương 9,35 cent/kWh) tại Quyết định 11 của Thủ tướng Chính phủ đã tạo ra một làn sóng đầu tư vào năng lượng mặt trời. Sau đó, tại Quyết định 13 của Thủ tướng Chính phủ, mức giá cao tiếp tục dành cho các dự án trên địa bàn Ninh Thuận.

Tuy nhiên, nhiều nhà đầu tư không ngờ đến những chông gai phía trước. Việc các dự án dồn dập đi vào vận hành cùng lúc đã khiến hệ thống lưới điện không theo kịp, dẫn đến phải cắt giảm công suất các nhà máy điện mặt trời.

Ngoài ra, dịch Covid-19 bùng phát ở khắp thế giới khiến nhu cầu tiêu thụ điện trong nước suy giảm. Một vấn đề chưa từng có xuất hiện, đó là hệ thống điện có hiện tượng thừa điện ở một số thời điểm (trưa khoảng từ 10h-14h, nhất là vào các ngày nghỉ cuối tuần, nghỉ lễ). Tình huống này khiến các nhà máy tiếp tục lâm vào cảnh bị cắt giảm công suất.

Mới đây, một nhà đầu tư dự án điện mặt trời lớn đã phải kêu cứu lên Quốc hội, Chính phủ, Bộ Công Thương, EVN vì dự án bị cắt giảm công suất. Có thời điểm, dự án của họ bị cắt giảm đến hơn 50% công suất.

Một nhà đầu tư cho biết: Về mặt tài chính, nhà đầu tư cân nhắc cả vòng đời dự án chứ không phải chỉ một vài năm giảm phát. 9,35 cent/kWh là giá tốt, không hẳn do chính sách, mà có việc năm 2019, Trung Quốc có chính sách mới làm giá tấm quang điện giảm, giúp suất đầu tư điện mặt trời giảm đi. Vì thế, dự án nào được hưởng giá 9,35 cent/kWh vẫn là mức giá hấp dẫn.

“Trước đây, khi xây dựng dự án, các nhà đầu tư đều không tính đến kịch bản giảm phát. Giờ khi làm dự án mới phải tính đến vấn đề này để cân đối dòng tiền và doanh thu. Dựa trên các kịch bản giảm phát để xem dự án còn khả thi hay không”, vị này cho biết.

Đánh giá về việc thừa điện ở một số thời điểm, nhà đầu tư này nêu quan điểm: Việc sụt giảm nhu cầu phụ tải do Covid-19 xảy ra trên toàn cầu. Khi nào thế giới phục hồi thì nhu cầu dùng điện mới quay trở lại như trước đây vì Việt Nam là nền kinh tế xuất khẩu. Còn trong tương lai, nhu cầu điện vẫn sẽ tăng nhanh do thu hút đầu tư của Việt Nam vẫn tương đối tốt.

Dự án của doanh nghiệp nhà nước cũng “mắc kẹt”

Ngoài nỗi lo giảm phát, hiện nay, một số dự án điện mặt trời còn chưa xác định được giá bán. Lý do là bởi các dự án này có phần công suất đã được vận hành thương mại trước ngày 1/1/2021, nhưng có chủ trương đầu tư sau 23/11/2019 nên không được áp giá 7,09 cent/kWh (hơn 1.600 đồng) theo Quyết định 13. Điều đó dẫn đến việc các chủ đầu tư và EVN chưa ký được hợp đồng mua bán điện, chưa thực hiện thanh toán sản lượng điện đã phát lên lưới.

Hiện nay, Quyết định 13 về cơ chế khuyến khích dự án điện mặt trời đã hết hiệu lực nên Bộ Công Thương kiến nghị Thủ tướng Chính phủ cho phép những dự án này được bán giá 7,09 cent/kWh để đảm bảo kế hoạch tài chính cho các nhà đầu tư.

Đáng chú ý, ngay cả một dự án của doanh nghiệp nhà nước là EVN cũng gặp cảnh chưa xác định được giá bán. Đó là Nhà máy điện mặt trời Phước Thái 1 do công ty mẹ Tập đoàn Điện lực Việt Nam là chủ đầu tư. Dự án được công nhận vận hành thương mại ngày 9/7/2020, với công suất vận hành là 42 MW, trong khi công suất thiết kế là 50 MWp

Thế nhưng, UBND tỉnh Ninh Thuận cho rằng, nhà máy điện mặt trời Phước Thái 1 hạch toán phụ thuộc EVN, không có hợp đồng mua bán điện với EVN nên không có giá bán điện tương đương 9,35 cent/kWh. Do đó, không thuộc tổng công suất tích lũy 2.000 MW của tỉnh Ninh Thuận được Chính phủ đồng ý tại Nghị quyết 15. Bộ Công Thương cũng nghiêng về ý kiến của tỉnh Ninh Thuận và kiến nghị Thủ tướng Chính phủ không cho dự án này được hưởng mức giá 9,35 cent/kWh.

Vậy dự án này được hưởng mức giá nào? Một cán bộ có trách nhiệm cho biết dự án của EVN không được áp dụng giá 9,35 cent/kWh cũng như 7,09 cent/kWh. Việc thu chi của dự án do EVN tự cân đối.

Trong khi đó, EVN không đồng tình với những lập luận trên của Ninh Thuận. Trong hàng loạt văn bản gửi các cơ quan, EVN cho rằng chính sách giá bán điện tương đương 9,35 cent/kWh được áp dụng cho các dự án điện mặt trời thuộc tổng công suất tích lũy 2.000 MW và được công nhận COD trong năm 2020 “không phân biệt EVN hay các đơn vị khác là chủ đầu tư”.

Theo EVN, nhà máy điện mặt trời Phước Thái 1 được hưởng giá bán điện tương đương 9,35 cent/kWh theo Quyết định 13 là quan trọng để đảm bảo hiệu quả tài chính và khả năng trả nợ đúng với phương án vay vốn của EVN và EVN đã sử dụng giá 9,35 cent/kWh để quyết định đầu tư, xuất hóa đơn, xác định doanh thu nội bộ, nộp thuế năm 2020.

Theo đánh giá của một nhà đầu tư, chính sách giá điện liên quan đến phát triển điện mặt trời không ổn định, khó năm bắt là một trong những lý do khiến các dự án điện khó thu hút nhà đầu tư đến từ châu Âu và Mỹ, chỉ thu hút được nhà đầu tư từ Trung Quốc. Bởi các nhà đầu tư từ Trung Quốc quen với cách làm như vậy, quen với rủi ro, còn các tập đoàn lớn nước ngoài không bao giờ chấp nhận. Các nhà đầu tư châu Âu luôn đánh giá sự chắc chắn của một dự án đầu tư.

Theo báo điện tử Vietnamnet