Đề xuất Chương trình thí điểm xác định giá điện mặt trời trong năm 2021

Sau hơn 3 năm khuyến khích đầu tư với hai lần đưa ra mức giá mua điện cố định khá hấp dẫn, Bộ Công thương đang xây dựng chương trình thí điểm xác định giá điện mặt trời.

Sau hơn 3 năm khuyến khích đầu tư với hai lần đưa ra mức giá mua điện cố định khá hấp dẫn, tạo ra sự bùng nổ về số lượng các dự án điện mặt trời được bổ sung quy hoạch và đăng ký, Bộ Công thương đang xây dựng chương trình thí điểm xác định giá điện mặt trời.

Đầu tư điện mặt trời phát triển khá mạnh. Ảnh: Đức Thanh
Đầu tư điện mặt trời phát triển khá mạnh. Ảnh: Đức Thanh

Điện mặt trời gánh trọng trách lo điện

Việc Bộ Công thương đề xuất Chính phủ ban hành Quyết định về Chương trình thí điểm xác định giá điện mặt trời (Chương trình thí điểm) cho các đối tượng dự án đã có trong quy hoạch điện lực, nhưng không đủ điều kiện áp dụng giá cố định (giá FiT) theo Quyết định 13/2020/QĐ-TTg (Quyết định 13) đã khiến nhiều chủ đầu tư đang đứng ngồi không yên có thể nhẹ bớt phần nào.

Theo thống kê sơ bộ của Bộ Công thương, hiện có 8 dự án điện mặt trời đã được bổ sung quy hoạch phát triển điện lực với tổng công suất 610 MW, nhưng không đủ điều kiện áp dụng cơ chế giá điện cố định theo Quyết định 13.

Ngoài ra còn có 21 dự án điện mặt trời khác, với tổng công suất khoảng 1.100 MW đã được Chính phủ thống nhất chủ trương bổ sung quy hoạch tại Thông báo số 221/TB-VPCP (ngày 1/7/2020) sau khi Quyết định 13 được ban hành, cùng 103 dự án điện mặt trời đã hoàn thành thẩm định hồ sơ đề nghị bổ sung quy hoạch với tổng công suất hơn 10.000 MW. Với các dự án này, việc bán điện được yêu cầu theo cơ chế cạnh tranh hoặc đấu thầu.

Lý giải cho việc đưa ra đề xuất này, Bộ Công thương cho hay, mục tiêu của chính sách khuyến khích phát triển điện mặt trời là nhằm huy động kịp thời nguồn cung cấp điện giai đoạn đến năm 2025 cho hệ thống điện, đảm bảo cân đối cung cầu trước nguy cơ thiếu điện ở khu vực miền Nam.

Cơ chế này được kỳ vọng sẽ giảm giá mua điện từ các dự án điện mặt trời trong giai đoạn chuyển tiếp từ cơ chế giá FiT sang cơ chế đấu thầu, đồng thời nhằm nhận định thuận lợi, khó khăn, vướng mắc về chính sách, thể chế, quy trình thủ tục phục vụ cho nghiên cứu, đề xuất cơ chế đấu thầu phù hợp với bối cảnh của Việt Nam.

Thời gian tổ chức lựa chọn dự án theo giá điện là từ tháng 11/2020 đến tháng 5/2021 và dự án sẽ hoàn thiện các thủ tục từ năm 2021 đến ngày 30/6/2022.

Đáng nói, Bộ Công thương cũng đề nghị giá trần áp dụng cho Chương trình thí điểm là giá đã được phê duyệt trong Quyết định 13 (7,09 và 7,69 UScent/kWh). Giá điện áp dụng cho dự án được chọn sẽ là mức giá bán điện đề xuất của nhà đầu tư và nhỏ hơn mức giá trần được Thủ tướng Chính phủ quyết định và sẽ áp dụng trong thời gian 20 năm.

Giải quyết phát sinh

Trao đổi với phóng viên Báo Đầu tư, ông Hoàng Tiến Dũng, Cục trưởng Cục Điện lực và Năng lượng tái tạo cho hay, để đảm bảo tính chất cạnh tranh về giá điện, Bộ Công thương đề xuất tổng quy mô công suất các dự án được lựa chọn phát triển điện mặt trời trong Chương trình thí điểm tối đa bằng 60% tổng công suất các dự án tham gia Chương trình.

Như vậy,  với 8 dự án trong quy hoạch và 21 dự án đã được đồng ý bổ sung quy hoạch nói trên có tổng công suất gần 1.800 MW, dự tính sẽ chọn ra 1.000 MW để phát triển dự án nếu các đề xuất về chương trình thí điểm được duyệt.

Đây được cho là lối thoát cho những dự án điện mặt trời đã được bổ sung quy hoạch trong khi việc đấu thầu dự án điện mặt trời chưa được áp dụng, còn giá điện cố định sẽ hết hạn vào ngày 31/12/2021.

Mặc dù Quy hoạch điện VII điều chỉnh đang còn hiệu lực mong muốn đạt 850 MW vận hành vào năm 2020, nhưng tới hết tháng 9/2020 đã có 5.838,6 MW điện mặt trời vào vận hành, chưa kể hơn 1.500 MW điện mặt trời áp mái đã hòa lưới điện. Cộng dồn tới hết năm 2020, tổng công suất điện mặt trời có thể đạt gần 10.000 MW. Con số này chưa kể hơn 10.000 MW điện mặt trời khác mà Bộ Công thương đã thẩm định xong hồ sơ nhằm bổ sung tiếp vào quy hoạch.

“Trong khi bổ sung ào ạt các dự án điện mặt trời, các cơ quan đã chưa tính hiệu quả của loại hình này trong tổng thể hệ thống để có sự phát triển phù hợp và cân đối”, một chuyên gia nhận xét.

Vì sao Bộ Công Thương lại bổ sung quy hoạch điện mặt trời vượt Quy hoạch điện VII?

Quy hoạch điện VII (QHĐ VII) điều chỉnh đặt ra mục tiêu phát triển điện mặt trời ở mức 850 MW vào năm 2020, song thực tế đến cuối năm 2018, Bộ Công Thương đã phê duyệt bổ sung quy hoạch 135 dự án điện mặt trời với tổng công suất khoảng 10.400 MW.

Bổ sung công suất hơn 10 lần quy hoạch

Mới đây, Văn phòng Chính phủ đã có Thông báo kết luận của Thủ tướng Chính phủ tại cuộc họp thường trực Chính phủ về Dự thảo cơ chế khuyến khích phát triển điện mặt trời áp dụng từ ngày 1/7/2019.

Thông báo nêu rõ: Việc triển khai lập quy hoạch phát triển điện mặt trời quốc gia chậm, thiếu quyết liệt, chưa đáp ứng yêu cầu điều hành chung về phát triển điện mặt trời… Một điểm yếu khác, đó là công tác quản lý quy hoạch phát triển điện mặt trời của Bộ Công Thương còn thiếu tính khoa học và thực tiễn, công tác dự báo còn nhiều yếu kém…

Xung quanh vấn đề này, Bộ Công Thương đã có những phản hồi chi tiết. Về lý do khiến quy mô công suất điện mặt trời bổ sung quy hoạch lớn hơn nhiều so với dự kiến trong QHĐ VII điều chỉnh: QHĐ VII điều chỉnh đặt ra mục tiêu phát triển điện mặt trời ở mức 850 MW vào năm 2020, 4.000 MW năm 2025 và 12.000 MW năm 2030.

Tại thời điểm lập và phê duyệt QHĐ VII điều chỉnh (năm 2016) chưa tính đến kịch bản phát triển bùng nổ điện mặt trời trong giai đoạn đến năm 2020 do cơ chế khuyến khích phát triển điện mặt trời được ban hành vào tháng 4/2017 (Ngày 11/4/2017, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 11/2017/QĐ-TTg về cơ chế khuyến khích phát triển các dự án điện mặt trời tại Việt Nam-PV).

Ông Đỗ Đức Quân, Phó Cục trưởng Cục Điện lực và Năng lượng tái tạo (Bộ Công Thương) đánh giá: Cơ chế khuyến khích phát triển điện mặt trời của Chính phủ đã tạo động lực mạnh thu hút các nhà đầu tư đề xuất nhiều dự án điện mặt trời bổ sung quy hoạch.

Tính đến cuối năm 2018, Bộ Công Thương đã nhận được các đề xuất bổ sung quy hoạch của UBND các tỉnh. Tổng số 360 dự án điện mặt trời đề xuất bổ sung quy hoạch với tổng quy mô công suất khoảng 24.000 MW; Đã phê duyệt bổ sung quy hoạch 135 dự án với tổng công suất khoảng 10.400 MW.

Cơ chế đấu thầu sẽ ra sao?

Về phát triển điện mặt trời thời gian tới, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu tuân thủ nguyên tắc tập trung cho những nơi có tiềm năng và lợi thế, có điều kiện phát triển tốt; cần phải tính toán cơ cấu các nguồn điện một cách khoa học và bài bản, phải chuyển hẳn sang thực hiện cơ chế đấu thầu, kiên quyết loại bỏ tình trạng xin cho, tập trung xử lý các dự án đã và sắp hoàn thành nhưng không kịp đưa vào vận hành trước ngày 1/7/2019…

Theo ông Đỗ Đức Quân, cơ chế đấu thầu các dự án năng lượng tái tạo (điện gió, điện mặt trời), Thủ tướng Chính phủ đã giao Bộ Công Thương nghiên cứu, đề xuất và sớm báo cáo Thủ tướng Chính phủ. Hiện nay, Ngân hàng thế giới (WB), Ngân hàng phát triển Châu Á (ADB) đang hỗ trợ Bộ Công Thương nghiên cứu cơ chế đấu thầu các dự án điện mặt trời.

Qua nghiên cứu sơ bộ của tư vấn, nhiều nước trên thế giới cũng áp dụng cơ chế khuyến khích giá bán điện cố định trong thời gian đầu, sau đó dần chuyển sang hình thức đấu thầu. Tư vấn quốc tế của WB là Baker Mackenzi và PwC đã hoàn thành 2 báo cáo về lộ trình thực hiện đấu thầu và cơ chế đấu thầu.

Các nghiên cứu của WB đã được tư vấn trình bày báo cáo tại nhiều hội thảo thu thập ý kiến của các chuyên gia, nhà đầu tư, địa phương để tiếp tục hoàn thiện. Về báo cáo cơ chế đấu thầu, WB đề xuất 2 hình thức thực hiện. Hình thức đấu thầu thành công tại Campuchia tương ứng với đề xuất hình thức thứ 2 của WB và tương tự đề xuất của ADB.

Theo khuyến nghị của các chuyên gia, để có thể có kết quả đấu thầu là giá bán điện thấp thì Nhà nước cần chia sẻ các rủi ro cho nhà đầu tư về hạ tầng sạch, hợp đồng mua bán điện có bảo lãnh Chính phủ về bao tiêu, chuyển đổi ngoại tệ…

“Bộ Công Thương đang nghiên cứu các đề xuất này xem có phù hợp với các quy định hiện hành của Việt Nam không, có cần điều chỉnh hay ban hành bổ sung quy định pháp lý không, khả năng áp dụng thực tế tại Việt Nam… để báo cáo Thủ tướng Chính phủ trong thời gian sớm nhất”, ông Đỗ Đức Quân khẳng định.