Bộ Công Thương lý giải việc cắt giảm các nhà máy điện tái tạo

Mới đây, Bộ Công thương đã có văn bản số 1226/BCT-ĐTĐL ngày 9/3/2021 gửi Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường, Ủy ban Kinh tế của Quốc hội và Văn phòng Chính phủ về tình hình vận hành hệ thống điện khi thừa nguồn và quá tải lưới truyền tải điện liên kết trong thời gian qua.

Theo đó, Bộ Công Thương khẳng định việc cắt giảm các nhà máy năng lượng tái tạo (NLTT) là tình huống bắt buộc trong bối cảnh hệ thống điện quốc gia thừa nguồn và lưới điện quá tải cục bộ nhằm đảm bảo an ninh, an toàn hệ thống điện.

Theo Bộ Công Thương, trong thời gian qua, việc phát triển nguồn NLTT, đặc biệt là điện mặt trời ở nước ta đạt được nhiều kết quả tích cực, đã thu hút mạnh mẽ nguồn lực xã hội đầu tư vào lĩnh vực này, góp phần khai thác hiệu quả nguồn NLTT có nhiều tiềm năng ở nước ta.

Tuy nhiên, sự phát triển nhanh với quy mô công suất lớn của các nguồn NLTT tập trung tại một số khu vực miền Trung, miền Nam đã gây ra hiện tượng quá tải cục bộ, quá tải lưới điện truyền tải liên kết miền và hệ thống điện dư thừa công suất phát so với nhu cầu phụ tải trong một số thời điểm, tình huống cụ thể. 

Ngoài ra, do ảnh hưởng của dịch bệnh COVID-19, nhu cầu phụ tải điện tăng trưởng thấp, dẫn tới trong một số tình huống trong thời gian thấp điểm của hệ thống như các dịp lễ, tết, ngày cuối tuần hoặc thấp điểm trưa hàng ngày hệ thống điện dư thừa công suất phát so với phụ tải tiêu thụ.

Theo Bộ Công Thương, đây là các tình huống nguy hiểm, ảnh hưởng nghiêm trọng đến an toàn, an ninh hệ thống điện vì có thể khiến tần số hệ thống điện tăng cao (thậm chí gây sự cố lan tràn trên toàn bộ hệ thống điện quốc gia) nếu không có ngay các mệnh lệnh điều độ chuẩn xác, được thực hiện kịp thời và các giải pháp khẩn cấp khác.

Mặc dù Trung tâm Điều độ HTĐ Quốc gia (A0) đã thực hiện giảm phát các nguồn năng lượng truyền thống đến giới hạn kỹ thuật với cấu hình tối thiểu nhưng hệ thống điện vẫn dư thừa công suất, do đó A0 bắt buộc phải cắt giảm tiếp các nguồn NLTT để đảm bảo giữ tần số hệ thống điện trong giới hạn kỹ thuật cho phép, tránh sụp đổ hệ thống điện, gây tổn thất nghiêm trọng tới toàn bộ hoạt động sản xuất, kinh tế và đời sông nhân dân trên cả nước.

Về vấn đề này, Bộ Công Thương đã có hướng dẫn Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) và A0. Trong đó yêu cầu EVN và A0 tính toán và công bố mức điều tiết giảm công suất huy động của các nhà máy điện, chỉ huy thực hiện, phù hợp với cơ cấu nguồn điện đang phát, công suất truyền tải giữa các vùng/miền, mức dự phòng quay và dự phòng khởi động nhanh cần thiết… tại thời điểm phải điều tiết giảm, tuân thủ theo nguyên tắc rõ ràng, minh bạch, thực hiện đồng đều giữa các loại hình, không phân biệt đó là các loại hình nguồn điện phải có giấy phép hoạt động điện lực hay được miễn trừ. 

Đồng thời, Bộ Công Thương đã ban hành Quyết định 478/QĐ-BCT (ngày 9/2/2021) về việc dịch chuyển giờ phát cao điểm các nhà máy thủy điện nhỏ nhằm tối ưu huy động các nguồn NLTT trong hệ thống điện.

Bộ Công Thương cho rằng việc cắt giảm các nhà máy NLTT là tình huống bắt buộc trong bối cảnh hệ thống điện quốc gia thừa nguồn và lưới điện quá tải cục bộ nhằm đảm bảo an ninh, an toàn hệ thống điện, việc tiết giảm được EVN/A0 tính toán, thực hiện công khai, minh bạch, bình đẳng cho tất cả các nhà máy mà không phân biệt chủ đầu tư.

Trong thời gian vừa qua, Bộ Công Thương cũng đã trình Thủ tướng Chính phủ và đã được Thủ tướng Chính phủ đồng ý bổ sung quy hoạch nhiều công trình lưới điện truyền tải nhằm tăng cường, đảm bảo giải tỏa công suất các nguồn điện NLTT. 

Đồng thời Bộ Công Thương đã chỉ đạo, đôn đốc và thường xuyên giám sát EVN và các đơn vị liên quan tập trung nguồn lực, đẩy nhanh tiến độ đầu tư xây dựng các công trình lưới điện nhằm đảm bảo giải tỏa công suất của các nguồn NLTT, hạn chế tối đa việc cắt giảm các nguồn NLTT, góp phần khai thác hiệu quả nguồn NLTT, đảm bảo lợi ích và niềm tin của nhà đầu tư.

Giá điện áp mái giảm mạnh, bỏ giá FIT áp dụng đấu thầu điện mặt trời?

Bộ Công thương đang xây dựng dự thảo liên quan đến cơ chế giá cho điện mặt trời áp mái với mức giá dự kiến giảm mạnh và ban hành trong tháng 3 này.

Trao đổi với Tuổi Trẻ Online, ông Hoàng Tiến Dũng – cục trưởng Cục Điện lực và năng lượng tái tạo (Bộ Công thương) – cho biết đang xây dựng dự thảo về cơ chế giá điện mặt trời áp mái, hiện đã cơ bản hoàn thiện sau nhiều vòng lấy ý kiến để tới đây trình Thủ tướng phê duyệt.

Theo đó, ngoài việc vẫn duy trì giá cố định với mức giá dự kiến giảm mạnh, chỉ còn 5,2 – 5,8 cent/kWh với từng loại công suất dự án, dự thảo cũng đưa ra nhiều điểm mới để phát triển điện mặt trời áp mái.

Mục đích để phát triển đúng hướng, tức khuyến khích người dân, doanh nghiệp lắp đặt để tự dùng, thay vì tình trạng nhà nhà “ào ào” lắp điện áp mái để hưởng giá cao khi đẩy hết công suất lên lưới.

Cụ thể, mức giá của từng dự án sẽ phụ thuộc vào quy mô công suất hệ thống lắp đặt, quy mô càng to giá sẽ càng thấp nhằm khuyến khích hộ gia đình lắp đặt hơn các trang trại, khu nhà công nghiệp, thay vì tất cả các loại hình điện áp mái đều có một mức giá như trước đây.

Dự thảo cũng quy định tỉ lệ tự dùng nhất định, bởi điện mặt trời trên mái nhà khuyến khích tự dùng tại chỗ để giảm áp lực đầu tư lưới điện, truyền tải và phân phối, thay vì đưa hết điện lên lưới. Về mặt kỹ thuật cũng khuyến khích các đơn vị lắp đặt hệ thống điều khiển scada để ngành điện điều khiển công suất phát.

Dự kiến dự thảo được trình Chính phủ và sớm ban hành trong tháng 3, nhằm thay thế một phần quyết định 13 về cơ chế khuyến khích phát triển điện mặt trời vốn đã hết hiệu lực từ ngày 31-12-2020.

Với quyết định này, giá mua điện mặt trời mái nhà được áp ở mức 8,38 cent/kWh (1.943 đồng/kWh), áp dụng trong 20 năm kể từ ngày vận hành thương mại.

Trả lời câu hỏi của Tuổi Trẻ về việc dự thảo đưa ra mức giá giảm khá sâu so với giá FIT hiện nay, ông Dũng cho rằng mức giá được xây dựng trên cơ sở cơ quan tư vấn nước ngoài nghiên cứu, đánh giá về sự thay đổi, phát triển của năng lượng tái tạo, giá thiết bị điện mặt trời ở Việt Nam và trên thế giới.

Theo đó, công nghệ phát triển giúp giá thiết bị thời gian qua giảm nhanh, hiệu suất tấm pin cao hơn nhiều và cho nhiều điện hơn, nên mức giá này được tư vấn đánh giá vẫn mang lại hiệu quả kinh tế cho nhà đầu tư.

“Giá này rẻ hơn nhiều so với giá mua điện EVN, nên không cần khuyến khích người dân vẫn lựa chọn” – ông Dũng nói.

Liên quan đến cơ chế chính sách phát triển điện mặt trời, ông Dũng cho hay Bộ Công thương cũng đang sớm hoàn thiện dự thảo cơ chế, làm việc các cấp chuyên gia, bộ ngành để lấy ý kiến.

Theo đó, dự thảo sẽ tập trung xây dựng cơ chế đấu thầu cho tất cả các dự án điện mặt trời nổi, mặt trời mặt đất, nhưng do đây là cơ chế mới, khó thực hiện nên cần thời gian để hoàn thiện và dự kiến cũng sớm ban hành trong nửa đầu năm nay.

Theo thông tin từ Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), đến hết ngày 31-12-2020, có hơn 100.000 công trình điện mặt trời mái nhà được đấu nối vào hệ thống điện với tổng công suất lắp đặt lên tới gần 9.300 MWp, tổng sản lượng phát lên lưới từ điện mặt trời lũy kế đến nay đạt hơn 1,15 tỉ kWh.

Tính chung, tổng công suất lắp đặt điện mặt trời trên cả nước đạt tới 16.500 MW, chiếm 25% tổng công suất lắp đặt nguồn điện của toàn hệ thống. Sản lượng điện phát từ điện mặt trời lên lưới trong năm 2020 đạt 10,6 tỉ kWh, riêng điện mặt trời mái nhà 1,16 tỉ kWh, chiếm 4,3% tổng sản lượng huy động các nguồn điện.