Bộ Công Thương đưa ra hướng dẫn mới nhất về quy định điện mặt trời áp mái

Bộ Công Thương vừa có công văn hướng dẫn thực hiện phát triển điện mặt trời mái nhà (ĐMTMN) nêu rõ về định nghĩa “điện mặt trời mái nhà” và việc áp dụng với một số trường hợp đặc thù.

Bộ Công thương khẳng định, ĐMTMN là nguồn điện sạch, tái tạo có tính chất phân tán, quy mô nhỏ, được tiêu thụ tại chỗ, giảm tổn thất của quá trình truyền tải, phân phối, tận dụng hạ tầng lưới điện hiện có của ngành điện, có thời gian phát chủ yếu vào ban ngày, trong giờ cao điểm của hệ thống điện giúp giảm đỉnh phụ tải, tận dụng được diện tích mặt bằng mái nhà tại các khu dân cư, doanh nghiệp vốn đã có sẵn cơ sở hạ tầng lưới điện đầy đủ, thuận tiện trong việc đấu nối, ít tác động đến quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất…

Do đó, theo Bộ này, cần khuyến khích các thành phần kinh tế như hộ gia đình, doanh nghiệp tham gia đầu tư để cấp điện tự dùng và phần dư bán lại cho Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN).

“Đây là cơ sở chính, quan trọng để Bộ Công thương tham mưu với Chính phủ những ưu đãi khuyến khích dành cho ĐMTMN (tương đương với 8,38cent/kWh) cao hơn hẳn so với điện mặt trời mặt đất (tương đương với 7,09cent/kWh) và điện mặt trời nổi (tương đương với 7,69cent/kWh)”, Bộ Công thương nhấn mạnh.
 
Từ đó, tại văn bản hướng dẫn vừa ban hành hôm nay, Bộ Công thương dẫn chiếu định nghĩa hệ thống ĐMTMN, cũng như dẫn chiếu khái niệm về công trình xây dựng theo các quy định của Bộ Xây dựng, đồng thời lưu ý thêm về mái nhà của công trình xây dựng “cần phù hợp với công năng, mục đích sử dụng của công trình xây dựng”.
 
Riêng với trường hợp điện mặt trời có công suất không quá 01 MW và không lắp trên mái nhà của công trình xây dựng có công năng độc lập; trường hợp hệ thống điện mặt trời của trang trại chăn nuôi, trồng trọt… với công suất trên 01 MW hoặc trên 1,25 MWp; hệ thống điện mặt trời đấu nối vào cấp điện áp trên 35kV, Bộ Công Thương cho biết: Các trường hợp này không được áp dụng giá bán điện đối với hệ thống ĐMTMN theo quy định tại Quyết định 13 (giá bán 8,38 cent/kWh).
 
Ngoài ra, trường hợp nhiều hệ thống ĐMTMN có tổng công suất trên 01 MW (mỗi hệ thống có công suất không quá 01 MW) trên 1 địa điểm (cùng mảnh đất hoặc mái nhà khu công nghiệp) được đấu nối trực tiếp, hoặc gián tiếp của một hoặc nhiều nhà đầu tư; trường hợp một chủ đầu tư mua lại nhiều hệ thống ĐMTMN liền kề có tổng công suất trên 01 MW thì mỗi hệ thống ĐMTMN được ký hợp đồng mua bán điện riêng biệt và được miễn trừ giấy phép hoạt động điện lực.
 
Các kiến nghị ưu đãi với trường hợp lắp ĐMTMN có công suất lớn hơn 01 MW; đầm nuôi trồng thuỷ hải sản, trang trại trồng trọt, chăn nuôi… có nhu cầu sử dụng chính tấm quang điện làm mái, Bộ Công Thương cho biết sẽ nghiên cứu, đề xuất và báo cáo Thủ tướng Chính phủ xem xét có cơ chế phù hợp với thực tiễn, áp dụng sau năm 2020.
 
Bộ này cũng yêu cầu EVN chịu trách nhiệm đảm bảo các hệ thống ĐMTMN được đấu nối phù hợp với quy định, không gây quá tải lên hệ thống lưới điện hạ áp, trung áp và cao áp hiện hữu (đặc biệt là hệ thống lưới điện 110 kV).
 
Đối với các vướng mắc liên quan đến điều kiện kinh doanh, quản lý thuế, hóa đơn của các đối tượng có hệ thống ĐMTMN, Bộ Công thương đề nghị EVN xin ý kiến và hướng dẫn từ Bộ KH-ĐT, Bộ Tài chính.

Thị trường Việt Nam khan hiếm pin mặt trời

Cuộc đua có COD trước khi hết ngày 31/12/2020 của các dự án điện mặt trời hiện tại có thể đột ngột dừng lại khi việc mua tấm pin mặt trời bỗng nhiên khó khăn.

Chờ mùa năm sau

“Cháy chợ với tấm pin mặt trời là có thật. Giờ không chỉ hàng ở Việt Nam không còn, mà đối tác ở bên Trung Quốc cũng không nhận đơn nữa”, bà Lê Minh Tâm, Tổng giám đốc Công ty cổ phần Công nghệ năng lượng mới JL Việt Nam cho biết. Bà Tâm là đại diện bán hàng cho một số thương hiệu đến từ Trung Quốc nằm trong top 10 thế giới về pin mặt trời.

Nếu trước đây độ 10 ngày, các giao dịch chốt đơn hàng diễn ra khá tấp nập thì mọi việc dường như đã giảm tốc từ chiều tối hôm qua.

Trên một số diễn đàn về pin mặt trời đã xuất hiện các lời cảm thán về chuyện hết pin mặt trời để bán như “chỉ còn 6 MW pin đẩy nốt là đóng đơn”, “Pin hết rồi lấy gì để bán đây. Toang thật rồi”… vào tối muộn hôm qua, 16/9.

Ngay lập tức, thông tin này cũng nhận được mối quan tâm của nhiều người bởi cơn sốt điện mặt trời, nhất là các dự án áp mái vẫn chưa hạ nhiệt khi nhiều người vẫn cho rằng tới ngày 31/12/2020 vẫn còn tận 3,5 tháng nữa.

Nhiều Dự án điện mặt trời áp mái đang khẩn trương đầu tư

Lý giải việc pin mặt trời tại Việt Nam rơi vào tình trạng khan hiếm, một doanh nghiệp chuyên bán inverter cho một số thương hiệu nổi tiếng trong đó có thương hiệu Huawei đã công khai nói về một số nguyên nhân.

Theo đó, do có nhà máy sản xuất silicon tại Trung Quốc gặp sự cố nên đã gây ra tình trạng thiếu hụt nguyên liệu để sản xuất tấm pin, dẫn tới sản lượng pin mặt trời sụt giảm. Sự cố nổ tại nhà máy silicon này cũng khiến cơ quan hữu trách Trung Quốc quyết định rà soát lại hoạt động sản xuất silicon liên quan và tương tự để điều tra nguyên nhân, nên việc sản xuất pin mặt trời cũng có khó khăn chung.

Cũng ở thời gian này, Chính phủ Trung Quốc mới quyết định gia hạn chính sách ưu đãi về phát triển năng lượng mặt trời trong nước thêm gần 30 GW (30.000 MW) pin. Đáng chú ý là mốc gia hạn này cũng trùng mốc COD (được công nhận đủ điều kiện vận hành thương mại) ở Việt Nam là vào ngày 31/12/2020, nên thị trường pin mặt trời ngay tại Trung Quốc đã diễn ra sự chạy đua khốc liệt để mua hàng, kéo theo tình trạng cháy hàng ngay tại Trung Quốc chứ chưa nói gì về tới Việt Nam.

“Các công ty và hãng lớn trong danh sách Tier -1 (bảng xếp hạng về uy tín của các thương hiệu pin mặt trời trên thế giới) giờ gần như ngưng giao hàng cho Việt Nam. Với những lô hàng có thời gian giao vào cuối tháng 11, đầu tháng 12/2020 sẽ là sót lại do không kịp tiến độ theo hợp đồng đã ký trước đó và số lượng này sẽ rất ít”, bà Tâm nhận xét và cho hay.

Như vậy, các hãng lớn đã dừng lại trong cuộc đua cấp pin mặt trời cho Việt Nam với mốc 31/12/2020. Còn cuộc  đua sau năm 2020 thì còn phải chờ nhiều điều khác.

Lo mất trắng

Chia sẻ việc chạy đua để có được COD trước khi kết thúc năm 2020 nhằm hưởng giá mua điện theo Quyết định 13/2020/QĐ-TTg (FiT2), ông Nguyễn Anh, nhà tư vấn về năng lượng tái tạo cho hay, có ngân hàng đã yêu cầu các chủ đầu tư làm điện mặt trời áp mái phải có khoảng thời gian dự phòng COD trước 2 tháng và phải chọn nhà cấp pin trong danh sách mà ngân hàng đưa ra.

 Tức là nếu ngày 31/12/2020 là hạn cuối có COD để được hưởng mức giá FiT 2 thì chủ đầu tư nếu muốn được ngân hàng giải ngân phải cam kết đạt COD vào trước đó 2 tháng, nghĩa là cuối tháng 10/2020.

Tính từ đó trừ lùi lại thời gian pin phải về tới Việt Nam mất từ 6-8 tuần. Nghĩa là bây giờ đã có thể nhìn thấy rõ dự án nào không kịp COD. “Với các dự án điện mặt trời lớn có nối lưới, nếu giờ này mà pin chưa về tới Việt Nam sẽ rất khó khăn”, ông này chia sẻ.

Không chỉ các ngân hàng quan tâm kỹ tới nhà cung cấp pin mặt trời và inverter mà các quỹ nước ngoài cũng xem xét rất kỹ danh sách này. “Nhiều Quỹ đầu tư chỉ chấp nhận 3-5 cái tên hàng đầu về cung cấp tấm pin theo danh sách xếp hạng của Bloomberg New Energy Finance như Longi, JA, Jinko, Canadian, Trina. Ngoài ra thì khó thuyết phục họ xuống tiền”, ông Nguyễn Anh nói.

Không đầy đủ thủ tục đất, nhà đầu tư điện mặt trời áp mái loại hình trang trại đang không được trả tiền bán điện đã phát

Với thực tế các thương hiệu pin mặt trời lớn từ Trung Quốc đang quay lại thị trường nội địa của họ, dẫn tới không đủ hàng cấp cho các dự án tại Việt Nam thì việc chọn các nhà cung cấp pin ở nhóm Tier 2, Tier 3 để lấy hàng ở các dự án điện mặt trời đang triển khai dở dang sẽ khiến nhà đầu tư đối mặt với nhiều rủi ro từ việc các ngân hàng không giải ngân lẫn không tìm được người mua lại dự án như kỳ vọng.

Hiện có thực tế nhiều chủ đầu tư điện mặt trời mái nhà quy mô xấp xỉ 1 MW thời gian qua bất chấp nguồn gốc đất để triển khai dự án thì giờ dù đã xong, điện đã phát lên lưới nhưng vẫn chưa được trả tiền chính thức sẽ phải guồng chân thật nhanh trong việc chuyển đất trang trại thành đất nông nghiệp khác và đi xin giấy phép xây dựng công trình đầy đủ với điều kiện xong hết trước ngày 31/12/2020 mới có thể được trả tiền điện. Nếu không, tiền đã bỏ ra đầu tư chưa biết thu hồi ở đâu.

“Khi bán hàng cho các nhà đầu tư điện mặt trời mái nhà tại Việt Nam, chỉ trừ vài ngân hàng gồm BIDV, Vietcombank, Vietinbank, còn lại khi chủ đầu tư mở bảo lãnh L/C tại ngân hàng thì bên bán pin vẫn tiến hành mua bảo hiểm hợp đồng. Đây là phòng trường hợp, chủ đầu tư điện mặt trời mái nhà không nhận được tiền bán điện thì bên cấp thiết bị vẫn nhận được tiền”, một đại diện bán pin cho hay.

Với thực tế nhiều dự án điện mặt trời mái nhà hiện chỉ được ghi nhận nhưng chưa được trả tiền điện thì việc cẩn trọng này của bên bán pin là không  thừa.