Thanh tra Chính phủ nên vào cuộc với các dự án điện mặt trời trang trại

Trước tình trạng các dự án điện mặt trời áp mái phát triển ồ ạt, thiếu sự kiểm soát gây quá tải lưới điện, tháng 2.2021, Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo Bộ Công Thương thanh tra, kiểm tra, chấn chỉnh và xử lý nghiêm các sai phạm. Tuy nhiên, đến nay, Bộ Công Thương vẫn chưa thể báo cáo Thủ tướng Chính phủ.

Trả lời về vấn đề này, tại Họp báo thường kỳ của Bộ Công Thương chiều 12.1, lãnh đạo Cục Điện lực và Năng lượng tái tạo khẳng định “sẽ báo cáo Chính phủ trong thời gian sớm nhất”.

Nhiều dự án điện mặt trời mái nhà có sai phạm, hệ luỵ rất lớn

Thực tế, từ năm 2020 đến nay, có nhiều địa phương công bố những sai phạm khi kiểm tra các dự án điện mặt trời mái nhà trên địa bàn. Đơn cử, tỉnh Đắk Lắk hiện có hơn 360 đơn vị đăng ký xây dựng trang trại lắp đặt hệ thống điện năng lượng mặt trời mái nhà, nhưng thực tế chỉ thấy sản xuất điện mặt trời. 

Còn tại Vĩnh Long, một số dự án điện mặt trời mái nhà theo hình thức trang trại đã “lộ” loạt sai phạm sau quá trình kiểm tra của Sở Công Thương Vĩnh Long. Khi kiểm tra hơn 40 dự án điện mặt trời mái nhà trên địa bàn, Sở này phát hiện một số sai phạm trong đầu tư, công tác nghiệm thu, đấu nối các dự án điện mặt trời mái nhà.

Sai phạm phổ biến tại các dự án điện mặt trời mái nhà trang trại tại Vĩnh Long, theo ông, là lắp trên mái công trình nông nghiệp, dưới hình thức trang trại nhưng chưa đảm bảo các tiêu chí về trang trại. Có dự án chênh lệch số liệu công suất pin lắp đặt giữa biên bản, hồ sơ nghiệm thu với hợp đồng mua bán điện đã ký với điện lực.

Điện mặt trời phát triển ồ ạt trong thời gian vừa qua. Ảnh: EVN
Điện mặt trời phát triển ồ ạt trong thời gian vừa qua. Ảnh: EVN 

Trao đổi với Lao Động, một chuyên gia năng lượng cho biết, sự bùng nổ của các điện mặt trời trong giai đoạn 2018 – 2020 có nguyên nhân là do giá mua điện cao theo Quyết định 11 năm 2017 và Quyết định 13 năm 2020 dành cho điện mặt trời.

Với mức giá mua điện chốt cứng, cao hơn giá bán lẻ điện bình quân mà EVN đang bán đến tay hơn 28 triệu hộ tiêu thụ trong cả nước, các nhà đầu tư điện mặt trời không cần phải đàm phán giá điện để nhanh chóng bắt tay vào phát triển dự án. 

Điều này đã khiến các dự án năng lượng tái tạo tăng trưởng đột biến về công suất, từ chỗ chỉ có 5 MW điện mặt trời trước khi có Quyết định 11, đã tăng lên đạt 17.000 MW vào ngày 1.1.2021.

Sự phát triển quá nhanh các dự án điện mặt trời đã gây ra những hạn chế trong kiểm soát quy mô và kế hoạch phát triển nguồn và hệ thống. Hệ luỵ là có những công trình phát điện rất lớn, nhưng “núp bóng” và lợi dụng danh nghĩa để làm điện mặt trời mái nhà.

“Việc phát triển mất kiểm soát này dẫn đến công suất tăng thêm quá lớn, dẫn đến cắt giảm công suất các nhà máy điện hiện có đang vận hành gấy thất thoát lớn cho các nhà máy điện của nhà nước, cũng như thiệt hại cho các nhà đầu tư tư nhân đã đầu tư một cách đúng luật và bài bản trước đó”, chuyên gia nhận định.

Theo chuyên gia, bên cạnh đó, việc mua một lượng công suất điện lớn như vậy có nguy cơ đẩy giá thành điện lên cao và sẽ tăng giá điện bán lẻ cho người dân và doanh nghiệp trong nay mai là điều chắc chắn.

Thanh tra Chính phủ cần vào cuộc

Bộ Công Thương là đơn vị xây dựng và đề xuất cơ chế giá cho điện mặt trời. Với những sai phạm của các dự án điện mặt trời trong thời gian vừa qua, theo chuyên gia này, Thanh tra Chính phủ nên vào cuộc để xem xét một cách khách quan; từ đó rút ra những bài học kinh nghiệm trong phát triển năng lương sắp đến.

Bộ Công Thương cũng đang xây dựng dự thảo khung về cơ chế chính sách phát triển điện năng lượng tái tạo nói chung (bao gồm cả điện mặt trời mặt đất, điện mặt trời mái nhà, điện mặt trời nổi…) và nói sẽ hoàn thành trong quý I.2021.

Tuy nhiên, đến thời điểm hiện tại đã là quý I.2022, vẫn chưa có cơ chế giá mới, doanh nghiệp tiếp tục phải chờ đợi.

Ngoài ra, Bộ Công Thương cũng nên có quy định cụ thể về quản lý nhà nước về việc lắp đặt hệ thống điện mặt trời theo từng trường hợp bán cho điện lực, tự sử dụng để thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp.

Còn theo luật sư Anh Phiệt – Văn phòng Luật sư Phiệt và cộng sự – Đoàn LS TP.Đà Nẵng, trường hợp lập dự án trang trại, nhưng không trồng trọt, chăn nuôi mà chỉ sản xuất điện mặt trời là trái luật.

Cần xem xét các loại đất đó đã làm đủ các thủ tục về chuyển đổi mục đích sử dụng đất, đã nộp thuế đủ cho nhà nước hay không?… Muốn phát hiện những sai phạm đó, Thanh tra Sở Tài nguyên và Môi trường các địa phương phải vào cuộc.

Nguồn : Báo Lao Động online

Luật sư: Thanh tra phải vào cuộc vụ “núp bóng” trang trại làm điện mặt trời áp mái

Hàng trăm dự án trang trại tại các tỉnh Gia Lai, Đắk Lắk, Đăk Nông, Kon Tum… mọc lên như nấm sau mưa, đồng loạt thời gian ngắn, nhưng thực tế chỉ để sản xuất điện mặt trời. Hàng loạt sai phạm chưa bị phát lộ…

Theo Sở Công thương tỉnh Gia Lai, toàn tỉnh 431 công trình điện mặt trời lắp trên mái các dự án nông nghiệp. Tuy nhiên, điện đã được sản xuất, bán, nhưng hiện có tới 302 công trình chưa triển khai hoạt động kinh tế trang trại. Trong số này cũng còn tới 9 công trình chưa chuyển đổi mục đích sử dụng đất.

Trả lời báo Lao Động, bà Trần Thị Khánh Mai, Giám đốc Công ty TNHH năng lượng xanh Nhật Gia Thịnh và Công ty TNHH MTV năng lượng xanh Mai Gia Thịnh, huyện Chư Păh, tỉnh Gia Lai cho biết: “Doanh nghiệp của chúng tôi đầu tư 2 MWp trên diện tích trang trại tổng hợp”.

Hiện trạng công trình… thứ yếu là sản xuất điện đã được đấu nối và bán cho EVN với giá ưu đãi từ tháng 11.2020, nhưng đến nay bên dưới hệ thống điện mặt trời mái nhà tại thôn Ialok, xã IaMnông, huyện Chư Păh này vẫn toàn đất trống và chưa có một dấu hiệu nào của hoạt động kinh tế trang trại tổng hợp như cam kết ban đầu của nhà đầu tư.

Tương tự, tại Đắk Lắk hiện có hơn 360 đơn vị đăng ký xây dựng trang trại lắp đặt hệ thống điện năng lượng mặt trời mái nhà nhưng thực tế chỉ thấy sản xuất điện mặt trời.

Theo Sở Nông nghiệp Phát triển Nông thôn tỉnh Đắk Lắk, từ đầu năm 2021, có 193 trang trại đã đấu nối với hệ thống điện, số còn lại đã có thỏa thuận đấu nối với Công ty Điện lực Đắk Lắk. Trong đó, riêng TP.Buôn Ma Thuột, có 4 trang trại trong tình trạng “chưa hoàn thiện các hạng mục sản xuất trang trại” chủ yếu tập trung lắp hệ thống pin điện mặt trời.

Tại huyện Cư Kuin, trong số 20 trang trại lắp đặt điện mặt trời (16 trồng trọt, 3 chăn nuôi và 1 hỗn hợp) thì chỉ có 4 dự án được xác nhận là trang trại, 1 trang trại không đủ tiêu chí, 15 trang trại chưa chuyển đổi mục đích sử dụng đất để thực hiện trang trại…

Đáng chú ý, huyện Buôn Đôn có 29 trang trại (21 trang trại trồng trọt, 4 trang trại chăn nuôi, 3 trang trại hỗn hợp). Trong đó, 8 trang trại đã làm thủ tục xác nhận trang trại, 21 trang trại mới có chủ trương của UBND huyện cho chuyển đổi mục đích sử dụng sang đất nông nghiệp khác.

Tại đây, cơ quan chức năng phát hiện 4 trang trại chưa hoàn thiện thủ tục xác nhận trang trại, chưa triển khai trồng trọt, chăn nuôi theo phương án đã được phê duyệt vẫn đang trong giai đoạn thi công (chủ yếu thi công điện mặt trời) nhưng đều được đấu nối với điện lực.

Theo luật sư Anh Phiệt – Văn phòng Luật sư Phiệt và cộng sự – Đoàn LS TP.Đà Nẵng, những dự án sản xuất điện tái tạo từ năng lượng mặt trời “núp bóng” trang trại như vậy có nhiều dấu hiệu sai phạm pháp luật. Cơ quan quản lý Nhà nước cần phải kiểm tra, xử lý để tránh việc lợi dụng chính sách nhà nước, vi phạm pháp luật, xâm hại tài nguyên đất đai.

Theo Luật sư Anh Phiệt, cần làm rõ các dự án đó có đúng với quy hoạch tổng thể không? Có nằm trong quy hoạch sản xuất điện của địa phương? Về đất đai, nếu là đất nông trại thì phải thực hiện đúng dự án ban đầu.

Trường hợp lập dự án trang trại, nhưng không trồng trọt, chăn nuôi mà chỉ sản xuất điện mặt trời là trái luật. Cần xem xét các loại đất đó đã làm đủ các thủ tục về chuyển đổi mục đích sử dụng đất, đã nộp thuế đủ cho nhà nước hay không?… Muốn phát hiện những sai phạm đó, Thanh tra Sở Tài nguyên và Môi trường các địa phương phải vào cuộc.