EVN kiến nghị đẩy nhanh đầu tư năng lượng tái tạo ở khu vực miền Bắc

Thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, ngày 27 tháng 3 năm 2022, EVN đã có văn bản báo cáo Thủ tướng về về khả năng cung ứng điện toàn quốc giai đoạn 2022-2025

Cân đối cung cầu điện tới năm 2025

Theo báo cáo của EVN việc đảm bảo cung ứng điện thời gian tới sẽ gặp nhiều khó khăn. Trong đó, đối với miền Bắc nhu cầu điện chiếm gần 50% toàn quốc và dự báo tăng trưởng cao hơn bình quân cả nước. Trong khi đó các nguồn điện mới dự kiến hoàn thành hàng năm trong giai đoạn 2022-2025 luôn thấp hơn so với tăng trưởng phụ tải nên việc đảm bảo cung cấp điện ngày càng khó khăn và có thể xảy ra tình trạng thiếu hụt công suất đỉnh vào các tháng 5-7 là thời điểm nắng nóng cuối mùa khô, công suất khả dụng các nhà máy thủy điện bị suy giảm. Việc hỗ trợ cấp điện từ miền Trung, miền Nam ra miền Bắc bị giới hạn bởi năng lực truyền tải 500kV Bắc – Trung.

Để đảm bảo cung ứng điện cho Hệ thống điện quốc gia, đặc biệt là miền Bắc, EVN đã có các văn bản báo cáo Chính phủ và Bộ Công Thương, trong đó đề ra các giải pháp về vận hành như tăng cường kiểm tra, bố trí lịch sửa chữa, huy động tối đa các nguồn điện trong đó có việc tăng cường truyền tải điện từ khu vực miền Trung ra miền Bắc. Về việc bổ sung nguồn, EVN cũng đề xuất tập trung đảm bảo tiến độ các dự án mà EVN đầu tư như Thủy điện Hòa Bình mở rộng, Nhiệt điện Quảng Trạch I; tăng cường nhập khẩu điện từ Lào, tiếp tục đàm phán nhập khẩu điện từ Trung Quốc, nghiên cứu đề xuất đầu tư hệ thống lưu trữ (BESS) tại miền Bắc; khuyến khích phát triển các nguồn Năng lượng tái tạo tại miền Bắc để có thể thực hiện nhanh và đưa vào vận hành giai đoạn 2022-2025.

Cơ cấu nguồn điện toàn hệ thống phương án cao (tr.kWh)

Khuyên khích đầu tư Năng lượng tái tạo tại miền Bắc

EVN kiến nghị sớm có cơ chế phát triển nhanh các nguồn Năng lượng tái tạo (NLTT) ở khu vực miền Bắc nhằm tránh nguy cơ thiếu điện. Trong đó đến năm 2025 đưa vào vận hành thêm khoảng 5.500MW các nguồn điện NLTT ở khu vực miền Bắc (gồm 4.000MW điện gió và khoảng 1.500MW điện mặt trời kèm theo hệ thống lưu trữ phù hợp để đáp ứng nhu cầu công suất trong các giờ cao điểm tối). Có cơ chế khuyến khích phát triển các nguồn điện mặt trời mái nhà tại miền Bắc với mục đích tự tiêu thụ cho nhu cầu phụ tải tại chỗ (không bán lên lưới).

Xem xét bổ sung Quy hoạch và chấp thuận chủ trương cho phép EVN triển khai đầu tư điện gió ngoài khơi khu vực Bắc Bộ để tăng cường nguồn cấp điện khu vực phía Bắc và kết hợp đảm bảo an ninh quốc gia.

Tăng cường truyền thông, khuyến khích khách hàng đầu tư lắp đặt hệ thống điện mặt trời mái nhà với mục đích tự tiêu thụ và tiết kiệm chi phí mua điện của khách hàng, đặc biệt khu vực miền Bắc.

Doanh nghiệp chờ chính sách đấu thầu về điện gió, điện mặt trời

Theo nguồn tin của phóng viên, việc soạn thảo quy định phát triển các dự án điện gió và điện mặt trời ở Việt Nam đã được cơ quan chức năng của Bộ Công Thương soạn thảo tới Dự thảo lần 5.

Ý tưởng lần này là sẽ xây dựng khung giá áp dụng cho dự án điện mặt trời, điện gió dựa trên cơ chế đấu thầu công khai, minh bạch. Theo hướng này, trước ngày 30/9 hàng năm, Bộ Công thương có trách nhiệm tổ chức xây dựng và ban hành khung giá sẽ áp dụng cho các loại hình năng lượng tái tạo.

Nhà đầu tư được cấp có thẩm quyền chấp thuận dự án hoặc trúng thầu sẽ thực hiện đàm phán giá với bên mua điện để xác định giá bán điện tại điểm đấu nối. Phương pháp xác định giá và hợp đồng mẫu sẽ theo các quy định do Bộ Công thương đưa ra.

Để chọn được nhà đầu tư phát triển dự án điện mặt trời và điện gió, trước ngày 30/10 hàng năm, UBND tỉnh sẽ hoàn thành phê duyệt Danh mục Các dự án đầu tư liên quan, làm cơ sở để năm tiếp theo (N+1) lựa chọn được nhà đầu tư với kế hoạch đưa dự án vào vận hành trong năm thứ 3 (N+3).

Có hai trường hợp sẽ diễn ra khi chọn nhà đầu tư.

Trường hợp thứ nhất, với các dự án thuộc diện chấp thuận chủ trương đầu tư, cơ quan có thẩm quyền sẽ thực hiện trình tự, thủ tục để chấp thuận chủ trương đầu tư theo quy định của pháp luật hiện hành. Căn cứ quyết định chấp thuận chủ trương đầu tư này, cơ quan đăng ký đầu tư xác định yêu cầu sơ bộ về năng lực, kinh nghiệm của nhà đầu tư, báo cáo cấp có thẩm quyền phê duyệt và đưa vào Danh mục dự án đầu tư.

Trường hợp thứ hai, với dự án không thuộc diện chấp thuận chủ trương đầu tư, cơ quan chuyên môn của UBND tỉnh đề xuất Danh mục Đầu tư phát triển và trình UBND tỉnh phê duyệt Danh mục dự án đầu tư dựa trên căn cứ là Quy hoạch Phát triển điện lực quốc gia, kế hoạch thực hiện kế hoạch, quy hoạch sử dụng đất của tỉnh.

Yêu cầu sơ bộ về năng lực của nhà đầu tư bao gồm : Nhà đầu tư phải bảo đảm vốn chủ sở hữu tối thiểu theo quy định hiện hành, trường hợp liên doanh thì doanh nghiệp đứng đầu liên doanh phải chứng minh vốn chủ sở hữu tối thiểu là 30% (từng thành viên trong liên doanh phải chứng minh có tối thiểu 15% vốn chủ sở hữu) và phải có năng lực kinh nghiệm : là nhà đầu tư hoặc nhà thầu chính trong các dự án năng lượng/kết cấu hạ tầng tối thiểu là 03 dự án.

Địa phương khi thẩm định hồ sơ các dự án này, bao gồm cả hai trường hợp trên sẽ phải lấy ý kiến của Bộ Công thương về tính phù hợp của dự án với Quy hoạch Phát triển điện lực; ý kiến của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) về quy mô, phương thức đấu nối, thời gian vào vận hành cụ thể để phù hợp với hệ thống điện quốc gia và ý kiến của các bộ, ngành liên quan theo quy định hiện hành.

Trên cơ sở Danh mục dự án được điều chỉnh và rà soát của địa phương, UBND tỉnh sẽ công bố, đăng tải Danh mục dự án đầu tư phát triển và quyết định chấp thuận chủ trương đầu tư để mời gọi các nhà đầu tư tham gia nộp hồ sơ đăng ký để tiến hành chọn thầu.

Sẽ không dễ Đàm phán

Nếu theo hướng này, EVN sẽ giữ vai trò rất quan trọng, bởi các nhà đầu tư nếu không đàm phán được về giá và phương án đấu nối với EVN sẽ không thể triển khai dự án năng lượng tái tạo, dù có được lựa chọn.

Trên thực tế, sự bùng nổ của các dự án điện gió, điện mặt trời trong giai đoạn 2018 – 2020 có nguyên nhân là do giá mua điện cao theo Quyết định 11/2017/QĐ-TTg và Quyết định 13/2020/QĐ-TTg dành cho điện mặt trời, hay Quyết định 39/2018/QĐ-TTg dành cho điện gió.

Với mức giá mua điện được công bố cụ thể, cao hơn giá bán lẻ điện bình quân mà EVN đang bán đến tay hơn 28 triệu hộ tiêu thụ trong cả nước, các nhà đầu tư vào năng lượng tái tạo đã bỏ qua được các công đoạn khó khăn nhất là đàm phán giá điện để nhanh chóng bắt tay vào phát triển dự án.

Sự ưu ái này đã khiến các dự án năng lượng tái tạo tăng trưởng đột biến về công suất, từ chỗ chỉ có 5 MW điện mặt trời trước khi có Quyết định 11/2017/QĐ-TTg, đã tăng lên đạt 17.000 MW vào ngày 1/1/2021. Hay điện gió chỉ có 152,3 MW vào năm 2018, nay đã đạt 581,3 MW.

Nhưng cũng bởi sự bùng nổ của năng lượng tái tạo mà không quan tâm tới tính ổn định, hợp lý của hệ thống điện, nên các nhà đầu tư năng lượng tái tạo đã buộc phải chấp nhận ký các phụ lục với những điều khoản như không được huy động khi không có lưới truyền tải hoặc nhu cầu tiêu thụ không có.

Thực tế khu vực miền Trung và miền Nam, do được bổ sung quá nhiều nguồn điện mới, đặc biệt là điện mặt trời, đã xảy ra tình trạng không thể huy động được hết các nguồn điện “trời cho” này và phải chống quá tải.

Ngoài ra, hệ thống vẫn phải đối mặt với các thách thức về kỹ thuật như sóng hài, độ nhấp nháy điện áp, hay buộc phải có dự phòng công suất các nguồn điện khác ngoài năng lượng tái tạo để đáp ứng sự thay đổi công suất của điện mặt trời giữa các thời điểm trong ngày, thậm chí cả khi bất ngờ có cơn giông hay đám mây bay qua.

Với thực tế bất cập này do sự đổ bộ ồ ạt của năng lượng tái tạo 2 năm qua và gánh nặng tối ưu chi phí sản xuất điện khi EVN vẫn là doanh nghiệp nhà nước, câu chuyện đàm phán giá mua điện hay đầu tư các đường truyền tải ở những khu vực có tiềm năng bức xạ, gió tốt, nhưng đang thừa nguồn sẽ khiến bên mua điện là EVN phải rất thận trọng trong thời gian tới, nhất là khi yêu cầu “cân đối hợp lý về cơ cấu các nguồn điện (thủy điện, nhiệt điện, năng lượng tái tạo) và đảm bảo sự phù hợp giữa các vùng miền để tránh lãng phí nguồn lực xã hội” đã được lãnh đạo Chính phủ nhiệm kỳ 2021 – 2025 đặt ra.