Loạt dự án điện mặt trời bán cổ phần cho nhà đầu tư nước ngoài

Bằng việc liên doanh liên kết với nhiều doanh nghiệp Việt Nam, các tập đoàn lớn của nước ngoài đã có trong tay hàng chục dự án điện mặt trời với giá ưu đãi (hơn 2.100 đồng/số trong 20 năm).

Hàng chục dự án điện mặt trời có yếu tố “ngoại”

Theo tìm hiểu của PV. VietNamNet, chỉ sau một thời gian ngắn, nhiều nhà đầu tư đến từ Thái Lan, Philippines, Trung Quốc,… đã trở thành những ông chủ mới của các dự án điện mặt trời ở Việt Nam.

Điển hình là trường hợp Công ty năng lượng B.Grimm Power, một nhánh đầu tư của Tập đoàn Thái Lan B.Grimm. Ban đầu, công ty này liên danh liên kết với nhà đầu tư trong nước để làm dự án, rồi dần nâng sở hữu lên đa số. Trong đó, phải kể đến việc liên kết với DN trong nước để làm dự án điện mặt trời Dầu Tiếng.

Với công suất lên đến 420 MW, dự án điện mặt trời Dầu Tiếng ở Tây Ninh của Công ty CP Năng lượng Dầu Tiếng Tây Ninh được coi là một trong những dự án lớn nhất Đông Nam Á về năng lượng sạch. Từ cuối 2019, công ty này đã đổi người đại diện theo pháp luật và chủ tịch HĐQT. Hiện ông Preeyanat Soontornwata, Chủ tịch B.Grimm Power là người đại diện theo pháp luật của Công ty CP Năng lượng Dầu Tiếng Tây Ninh và nắm giữ chức Chủ tịch HĐQT.

Ông Preeyanat Soontornwata, Chủ tịch B.Grimm Power cũng chính là người đại diện theo pháp luật của Công ty CP TTP Phú Yên (điện mặt trời Hòa Hội), Công ty TNHH Điện mặt trời Việt Thái.

Tập đoàn năng lượng Thái Lan Gulf Energy Development cũng đang sở hữu nhiều dự án điện mặt trời “khủng” sau khi mua lại cổ phần của Thành Thành Công, trở thành cổ đông chiếm 90-95% vốn tại hai dự án điện mặt trời tại Tây Ninh là TTC1 và TTC 2 và dự án năng lượng tại Bến Tre. Tháng 2/2020, các công ty này đồng loạt đổi tên từ Công ty CP Đầu tư phát triển năng lượng TTC thành Công ty CP Gulf Tây Ninh 1, 2.

Ông Prasert Thirati, Giám đốc công ty TNHH Gulf Việt Nam, cũng là người đại diện theo pháp luật của các công ty năng lượng tái tạo như Công ty CP Gulf Tây Ninh 1, Công ty CP Gulf Tây Ninh 2, Công ty CP Điện gió Mê Kong, Công ty CP đầu tư phát triển năng lượng TTC.

Hay Công ty Super Energy Corporation của Thái Lan từ giữa năm 2018 đã tiến hành mua lại cổ phần và đầu tư vào hàng chục dự án điện tái tạo tại Việt Nam (bao gồm cả điện mặt trời và điện gió) như Văn Giáo 1, Văn Giáo 2, Phan Lâm 1, Bình An, Thịnh Long, Sinenergy Ninh Thuận…

Không chỉ nhà đầu tư Thái Lan, các đối tác từ Ả Rập Xê Út, Philippines như ACWA, AC Energy cũng sở hữu nhiều dự án điện mặt trời ở Việt Nam.

Ngoài ra, ở Việt Nam hiện có một đội ngũ doanh nghiệp tham gia nghiên cứu, khảo sát, làm thủ tục cấp phép, đầu tư dự án năng lượng tái tạo. Họ được gọi với cái tên “nhà phát triển dự án”. Sau khi hoàn thành các thủ tục đầu tư dự án, doanh nghiệp sẽ kêu gọi nhà đầu tư, chuyển nhượng cổ phần để triển khai thực hiện.

Vì sao nhà đầu tư nước ngoài phải đi đường vòng?

Chia sẻ với PV, một nhà đầu tư cho biết: Các tập đoàn năng lượng hàng đầu thế giới hiếm khi tự đi phát triển dự án để tránh các vấn đề pháp lý, thủ tục. Ở Việt Nam cũng vậy. Một số nhà đầu tư trong nước sẽ thành lập doanh nghiệp, tiến hành nghiên cứu, khảo sát, làm thủ tục đầu tư dự án. Sau đó, chuyển nhượng lại cổ phần tại doanh nghiệp đó cho các nhà đầu tư có khả năng thực hiện dự án.

Điều này khá tương đồng với ý kiến của ông Fernando Fernando Zobel de Ayala, Chủ tịch và Giám đốc Điều hành Tập đoàn Ayala (đơn vị liên doanh với BIM Group làm điện mặt trời) trên một tờ báo của Philippines khi giải thích về lý do chọn đối tác trong nước để liên kết. “Tôi nghĩ rằng khó đơn vị nước ngoài có thể đến vùng đất này, giải quyết các thách thức phải đối mặt mà không có một đối tác địa phương”, lời ông Zobel.

Về giá bán cổ phần cho nhà đầu tư nước ngoài, nhà đầu tư này cho hay tùy thuộc vào giá bán điện của các dự án. Nếu nhà máy đã vận hành thương mại, giá bán điện 9,35cents/kWh và không bị giảm phát thì giá bán khoảng 1-1,1 triệu USD/MWp (bao gồm cả nợ ngân hàng). Nếu nhà đầu tư nào tiết kiệm được chi phí phát triển (đất đai, thủ tục) thì sẽ có lãi, còn một số dự án có chi phí đầu tư, phát triển dự án đã trên 1 triệu USD/MWp thì lãi không đáng kể.

Đại diện một DN đầu tư năng lượng tái tạo khác cho biết: Nhiều nhà đầu tư trong nước đã bán phần lớn cổ phần cho các nhà đầu tư nước ngoài, chỉ giữ lại một lượng cổ phần ít ỏi. Nhưng cần nhìn nhận đây là hoạt động kinh doanh thuần túy. Những dự án nào chưa bán lúc này thì chỉ có thể là vì chưa được giá như ý.

“Ví dụ, một dự án điện mặt trời 50 MW đầu tư hết khoảng 1.000 tỷ đồng. Vốn chủ sở hữu của doanh nghiệp là 200 tỷ, còn lại 800 tỷ vay ngân hàng. Nếu bán dự án, trừ đi phần vay ngân hàng, họ có thể thu được hàng trăm tỷ đồng. So với số vốn bỏ ra ban đầu, đó là mức lợi nhuận rất tốt. Họ sẽ lại đem tiền đó để đi đầu tư các dự án khác”, đại diện doanh nghiệp này tiết lộ.

Trao đổi về việc nhà đầu tư nước ngoài sở hữu các dự án điện mặt trời, ông Hà Đăng Sơn, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và tăng trưởng xanh, khẳng định đây đơn giản là câu chuyện của thị trường. Nếu dự án tốt thì sẽ có người mua cho nên không nên coi đó là việc gì đó nghiêm trọng.

Lương Bằng – Báo điện tử Vietnamnet

Đã có giá điện mới, liệu các nhà đầu tư còn hào hứng?

Bảng giá điện mặt trời mới được ban hành thấp hơn giá cũ đang nảy sinh nỗi lo đầu tư năng lượng tái tạo nói chung sẽ phát triển chậm lại.

Ngày 6.4 vừa qua, Phó thủ tướng Trịnh Đình Dũng đã ký Quyết định 13 về cơ chế khuyến khích phát triển điện mặt trời (ĐMT). Theo đó, mức giá 1.783 đồng/kWh (7,69 cent) dành cho dự án ĐMT nổi (trên mặt nước), 1.644 đồng/kWh (7,09 cent) với ĐMT mặt đất, 1.943 đồng/kWh (8,38 cent) với ĐMT trên mái nhà. Giá mua điện này được áp dụng 20 năm kể từ ngày vận hành thương mại.

Nhà đầu tư tư nhân tiên phong bị “ép” ?

Ông Huỳnh Văn Tri, nhà đầu tư 2 dự án ĐMT nhỏ tại Kiên Giang nhận xét, mức giá mới “ép” các nhà đầu tư tư nhân tiên phong trong đầu tư ĐMT. Bởi khi kêu gọi tư nhân tham gia, biểu giá ưu đãi cũ không đưa ra mốc thời gian cụ thể nào. Nhà đầu tư tiên phong trong lĩnh vực năng lượng tái tạo tại thời điểm đó đã chi số tiền gấp rưỡi số tiền đầu tư hiện tại để làm ĐMT với vô vàn khó khăn khác. Ngoài việc chưa lấy lại vốn, từ ngày 1.7.2019 đến nay họ không thu được tiền ĐMT bán vào lưới điện quốc gia do bảng giá mới chưa có. Với mức giá mới ban hành cao nhất là 8,38 cent/kWh cho điện áp mái cũng vẫn chưa thỏa đáng. “Tôi cho rằng bên điện lực đã tư vấn để đưa ra biểu giá mới này, vô tình tạo cơ hội cho doanh nghiệp (DN) nhà nước “ép” DN tư nhân trong đầu tư năng lượng”, ông Tri nói.

“Các chính sách phát triển năng lượng cần được song hành chính sách khuyến khích tư nhân đầu tư vào đường truyền tải điện. Chính phủ cần có chính sách riêng để kêu gọi họ đầu tư đường tải điện, bảo đảm an ninh năng lượng và môi trường trong tương lai, đó mới là điều quan trọng. “

TS Trần Văn Bình, thành viên Hội đồng năng lượng tái tạo thế giới

Ngược lại, TS Nguyễn Duy Khiêm (Trường ĐH Quy Nhơn) – người tham gia lắp đặt nhiều dự án ĐMT lớn – lại đánh giá bảng giá điện mới mà Chính phủ vừa ban hành là hợp lý vì các dự án ĐMT đang quá tải, tập trung tại một vài khu vực, có phát điện cũng không thể truyền tải được nên cần hạ giá mua xuống để tạm ngưng làn sóng bùng nổ. Giá ưu đãi ĐMT không thể duy trì quá lâu vì Tập đoàn điện lực Việt Nam (EVN) cũng là DN, họ không thể kéo dài việc bù lỗ khi mua giá điện cao, bán ra giá thấp như vậy. Theo ông Khiêm, chi phí đầu tư hệ thống thiết bị đầu vào của ĐMT ngày càng giảm. Một bộ inverter giá hiện nay giảm khoảng 20 – 30% so với cách đây chỉ vài tháng và các công ty lắp đặt vẫn đang chào giá giảm xuống đối với tất cả các thiết bị. Đồng thời, khoa học công nghệ ngày càng phát triển, cùng diện tích một tấm pin, cách đây 3 – 4 tháng sản xuất được 350 W thì nay có thể cho ra tới 450 W. Với giá thành như vậy, giá mua từ 8 cent/kWh trở lên, đầu tư ĐMT chắc chắn có lãi.

TS Tô Vân Trường, chuyên gia tài nguyên nước và môi trường, cũng cho rằng giá 8,38 US cent/kWh vẫn đảm bảo khuyến khích phát triển ĐMT áp mái trong thời gian tới và không làm ảnh hưởng đến cơ hội giảm điện than. Bảng giá vừa ban hành chỉ cao hơn giá bán lẻ điện sinh hoạt ở bậc 1, bậc 2 và thấp hơn từ bậc 3 – bậc 6. Hiện tại, giá thiết bị PV Modules & Solar Inverters đã giảm khá nhiều so với giá tại thời điểm năm 2019. Xu hướng hiện nay của người dân đa phần đầu tư ĐMT áp mái để tự sử dụng chính, còn dư thì bán lên lưới của điện lực nên giá này là ổn.

Vẫn lo ngại quá tải đường truyền

Đặt trong bối cảnh giảm điện than, thậm chí ngưng hoàn toàn các dự án điện than mới, nhiều chuyên gia lại lo ngại, bảng giá mới thấp hơn sẽ khiến ĐMT áp mái không đủ tiềm lực phát triển. Chuyên gia năng lượng TS Trần Văn Bình, thành viên Hội đồng năng lượng tái tạo thế giới, cho rằng bảng giá ĐMT mới là điều tốt cho nhà đầu tư lẫn EVN trong việc chủ động xây dựng kế hoạch đầu tư cũng như mua bán điện. Tuy nhiên, bảng giá mới chia ra 3 loại hình nhưng đều giảm đột ngột đang “làm khó” nhà đầu tư. “EVN theo quan điểm của chúng tôi vẫn là đơn vị tư vấn tốt nhất cho Chính phủ và có trách nhiệm phải bảo vệ an ninh an toàn năng lượng quốc gia chứ không phải chỉ là một DN đơn thuần. Nếu đưa ra mức giá mới, có lợi cho DN nhà nước mà không nghĩ đến lợi ích lâu dài của chính sách là giảm thiểu ô nhiễm môi trường là hơi phiến diện rồi”, ông Bình nói.

Đồng quan điểm, ông Khiêm thừa nhận với mức giá mới này, dù có lãi, mọi người vẫn đầu tư nhưng chắc chắn ĐMT sẽ không còn phát triển rầm rộ như giai đoạn trước, làm chậm lại quy hoạch khuyến khích năng lượng tái tạo theo Nghị quyết 55 mới mà Bộ Chính trị vừa ban hành. Tuy nhiên sự phát triển sẽ hợp lý hơn, có tính toán hơn và đây cũng là cơ hội để ngành điện tập trung xây dựng đường truyền tải theo kịp dần tốc độ phát triển của ĐMT cũng như điện gió trong hiện tại và tương lai. Thực tế, do thiếu đường truyền, hiện có rất nhiều dự án ĐMT lớn chưa thể triển khai hoặc hoạt động không hết công suất. Phổ biến nhất ở 2 tỉnh Ninh Thuận và Bình Thuận. Đến cuối năm 2019, Bình Thuận đã đưa gần 1.200 MW ĐMT vào vận hành. Chính vì sự phát triển nhanh, trong khi thủ tục đầu tư lưới điện theo quy trình của nhà nước không theo kịp, dẫn đến tình trạng giảm phát, nhiều nhà máy chỉ phát được 30 – 40% lên lưới. “Các chính sách phát triển năng lượng cần được song hành chính sách khuyến khích tư nhân đầu tư vào đường truyền tải điện. Chính phủ cần có chính sách riêng để kêu gọi họ đầu tư đường tải điện, bảo đảm an ninh năng lượng và môi trường trong tương lai, đó mới là điều quan trọng”, ông Bình nêu ý kiến.