Đề xuất những dự án Năng lượng tái tạo đã có Chủ đầu tư đàm phán trực tiếp giá mua bán điện với EVN

Bộ Công thương cho biết, cơ chế đấu thầu mua điện của các dự án năng lượng tái tạo (điện gió, điện mặt trời) đã có chủ đầu tư, đã triển khai dở dang chưa được quy định trong các văn bản pháp luật.

Đáng chú ý, đối với phương án đấu thầu mua điện, trong quá trình xây dựng, Bộ Công thương nhận được nhiều phản hồi của các nhà đầu tư. Theo đó, hầu hết phản ứng mạnh, biểu lộ sự không đồng tình và cho rằng: việc đấu thầu mua điện trong thời gian mấy năm là chưa có căn cứ pháp lý vững chắc, ảnh hưởng đến tính toán dòng tiền, khả năng hoàn vốn và trả nợ ngân hàng của các dự án đã triển khai.

Đây là một trong những nội dung báo cáo của Bộ Công thương với Thủ tướng về 2 phương án dành cho các dự án điện gió, điện mặt trời đang triển khai dở dang (gọi chung là các dự án chuyển tiếp).

Trước đó, cơ chế cho các dự án chuyển tiếp đã được bộ này đưa ra trong Báo cáo 17 (hồi tháng 1/2022) và Tờ trình 1513 (tháng 3/2022).

Cụ thể, phương án 1 (trong báo cáo 17) đề xuất chủ đầu tư các dự án đàm phán và ký hợp đồng PPA với bên mua điện (Tập đoàn Điện lực Việt Nam) trong khuôn khổ khung giá do Bộ Công thương ban hành.

Phương án 2 (nêu trong tờ trình 1513) là: xây dựng quyết định của Thủ tướng quy định cơ chế đấu thầu mua điện từ các dự án điện gió, điện mặt trời chuyển tiếp. Theo đó, dự kiến đơn vị mua điện (EVN) sẽ tổ chức đấu thầu mua điện trong thời gian 3 năm, trong khung giá do Bộ Công thương ban hành.

Bộ Công thương phân tích, Luật Điện lực, Luật Giá và nghị định hướng dẫn thi hành Luật Điện lực đã quy định “quyền tự quyết định giá mua, bán điện trong khung giá phát điện” đối với giá bán điện của bên bán điện (trong trường hợp này là các dự án điện gió, điện mặt trời chuyển tiếp) và bên mua điện (trường hợp này là EVN) trong khung giá phát điện do Bộ Công thương phê duyệt.

Đối chiếu các quy định pháp luật liên quan, phương án 1 (đàm phán giá điện giữa chủ đầu tư và EVN trong khung giá do Bộ Công thương ban hành) là tuân thủ tuyệt đối các quy định của Luật Điện lực, Luật Giá và các văn bản hướng dẫn Luật Điện lực. Quy trình, thủ tục xây dựng khung giá, đàm phán và ký kết hợp đồng mua bán điện giữa các bên đã thông suốt, và đang được áp dụng cho các loại hình nguồn điện khác như thủy điện, nhiệt điện, tua bin khí.

Ngược lại, phương án 2 (EVN đấu thầu mua điện) là chưa rõ cơ sở pháp lý, Bộ Công thương nhấn mạnh. Duy nhất tại Điều 5 Quyết định 13/2020 của Thủ tướng có nêu: “Giá mua điện từ các dự án điện mặt trời nối lưới không áp dụng các điều kiện tại khoản 1 và khoản 3 Điều này được xác định thông qua cơ chế cạnh tranh”.

Có thể hiểu cơ chế cạnh tranh là đấu thầu mua điện. Tuy nhiên, bộ cho rằng, cơ chế đấu thầu mua điện của các dự án đã có chủ đầu tư, đã triển khai dở dang chưa được quy định trong các văn bản pháp luật, bao gồm: Luật Điện lực, Luật Giá, Luật Đấu thầu, Luật Đấu giá tài sản và các văn bản hướng dẫn liên quan. Nếu xây dựng quy định thì sẽ là quy định mới hoàn toàn.

Từ cơ sở phân tích nêu trên, Bộ Công thương nhận định, các dự án điện gió, điện mặt trời trong tương lai cũng sẽ phải thực hiện theo cơ chế: chủ đầu tư dự án đàm phán giá điện, hợp đồng mua bán điện với EVN trong khuôn khổ khung giá và hướng dẫn do Bộ Công thương ban hành để đảm bảo tuân thủ Luật Điện lực, Luật Giá và các văn bản liên quan. Bộ Công thương đề xuất Thủ tướng cho áp dụng cơ chế này với các dự án điện gió, điện mặt trời triển khai sau này.

Như vậy, sau nhiều lần đề cập, rốt ráo về phương án đấu thầu giá điện (đối với các dự án lỡ hẹn vận hành theo thời hạn hưởng giá FIT, chậm tiến độ do ảnh hưởng của dịch Covid-19, tiến tới bảo đảm sự tăng độ minh bạch, tăng tính cạnh tranh trong quản lý, phát triển thị trường điện năng lượng tái tạo…), Bộ Công thương đã lựa chọn phương án ‘truyền thống’ (đàm phán giá điện giữa chủ đầu tư và EVN cho các dự án chuyển tiếp lẫn trong tương lai) để kiến nghị tới Thủ tướng. 

Đáng chú ý, nhằm giải quyết dứt điểm cơ chế cho các dự án chuyển tiếp, tháo gỡ khó khăn cho các nhà đầu tư, Bộ Công thương còn đưa ra đề xuất đối với các dự án đã được công nhận vận hành thương mại (COD). Theo đó, Bộ đề nghị Thủ tướng có văn bản chỉ đạo để Bộ Công thương có cơ sở hướng dẫn việc rà soát, xem xét lại hợp đồng giữa EVN với các chủ đầu tư nhằm hài hòa lợi ích giữa bên bán – bên mua – người tiêu dùng điện và nhà nước.

Đồng thời, bộ này đề nghị bãi bỏ các Quyết định 13/2020 (về cơ chế khuyến khích phát điện điện mặt trời), Quyết định 37/2011 và Quyết định 39/2018 về cơ chế phát triển điện gió. Cụ thể, hiện nay các điều khoản về giá điện FIT đã hết hiệu lực áp dụng (điện mặt trời là từ 1/1/2021, điện gió là từ 1/11/2021). Tuy nhiên, về pháp lý, các Quyết định (13, 37 và 39) vẫn còn hiệu lực thi hành.

Tại các quyết định này, một số nội dung không còn phù hợp như: thời hạn hợp đồng mua bán điện 20 năm (với điện mặt trời mái nhà tối đa 20 năm), giá mua điện điều chỉnh theo biến động tỷ giá VNĐ/USD và thời gian áp dụng giá điện 20 năm kể từ ngày vận hành thương mại, Trách nhiệm mua toàn bộ điện năng của EVN.

Các chính sách/quy định nêu trên (cùng với giá FIT) chỉ nên được áp dụng trong thời gian nhất định để hỗ trợ/khuyến khích đầu tư vào điện gió, điện mặt trời. Trong bối cảnh hiện nay, giá điện gió, điện mặt trời trên thế giới có hướng ngày càng giảm, quy mô điện gió, điện mặt trời ngày càng mở rộng, thị trường công nghệ, thiết bị điện gió, điện mặt trời đã trở nên cạnh tranh hơn… ‘Việc duy trì tiếp tục các chính sách hỗ trợ nêu trên không còn phù hợp’, Bộ Công thương đánh giá.

Trong 3 năm (2019-2021) đã có sự phát triển rất nhanh của các nguồn điện mặt trời và điện gió ở Việt Nam. Đến nay, theo báo cáo của EVN và các địa phương, trong tổng số khoảng 78.120MW công suất lắp đặt nguồn điện toàn quốc, có khoảng 16.500MW điện mặt trời (gồm 8.900MW điện mặt trời tập trung và khoảng 7.600MW điện mặt trời mái nhà), khoảng 4.120MW điện gió đã vào vận hành, được hưởng giá FIT theo các quyết định của Thủ tướng.

Bên cạnh đó, vẫn còn nhiều dự án/phần dự án điện gió, điện mặt trời đã triển khai trên thực tế nhưng không vào kịp thời hạn được hưởng giá FIT (trong đó 62 dự án điện gió, tổng công suất khoảng 3.480MW đã ký hợp đồng mua bán điện với EVN nhưng do giá FIT hết hạn nên chưa có giá bán điện, 5 dự án/phần dự án điện mặt trời (tổng công suất khoảng 452MW đang chờ xác định giá bán điện), một số dự án khác cũng đã triển khai dở dang.

Dự án điện gió, mặt trời lỡ hẹn giá FIT có thể đàm phán với EVN

Bộ Công Thương đề xuất Chính phủ cho phép chủ đầu tư dự án điện gió, điện mặt trời chưa kịp hưởng ưu đãi được đàm phán giá với EVN.

Giá FIT ưu đãi 20 năm với dự án điện mặt trời là 9,35 cent một kWh và 7,09-8,38 cent một kWh; dự án điện gió là 8,35-9,8 cent một kWh. Nhưng các chính sách này hiện đã hết ưu đãi từ 1/11/2021. Nhiều dự án điện gió, điện mặt trời này đến nay vẫn chưa có giá điện, trong khi chủ đầu tư đã bỏ hàng chục nghìn tỷ đồng đầu tư các hạng mục, lắp đặt thiết bị…

Hiện có 5 dự án hoặc phần dự án điện mặt trời công suất hơn 452 MW đang chờ xác định giá điện và 62 dự án điện gió với tổng công suất gần 3.480 MW đã ký hợp đồng mua bán điện với Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN). Ngoài ra còn một số dự án đang đầu tư, triển khai dở dang.

Để tránh lãng phí nguồn lực đầu tư, Bộ Công Thương vừa đề nghị Thủ tướng chấp thuận cơ chế các dự án chuyển tiếp đàm phán giá, hợp đồng mua bán với EVN trong khung do bộ ban hành.

Một dự án điện gió ở Sóc Trăng đã đầu tư, lắp đặt thiết bị nhưng không vận hành thương mại trước 1/1/2021 để hưởng giá FIT ưu đãi. Ảnh: Hồng Minh
Một dự án điện gió ở Sóc Trăng đã đầu tư, lắp đặt thiết bị nhưng không kịp vận hành thương mại trước 1/1/2021 để hưởng giá FIT ưu đãi. Ảnh: Hồng Minh

Với các dự án điện mặt trời, điện gió sẽ triển khai trong tương lai, Bộ này cũng đề xuất Thủ tướng cho áp dụng cơ chế đàm phán tương tự với EVN. Việc này nhằm đảm bảo tính đồng nhất của hành lang pháp lý với các dự án.

Còn các dự án đã vận hành thương mại (COD), Bộ đề nghị Chính phủ chỉ đạo, làm cơ sở để cơ quan này hướng dẫn rà soát, xem xét lại hợp đồng giữa EVN và các chủ đầu tư, nhằm hài hoà lợi ích giữa bên bán – mua – người tiêu dùng điện và Nhà nước.

Bộ này còn đề nghị Thủ tướng bãi bỏ các quyết định về cơ chế ưu đãi phát triển điện gió, điện mặt trời trước đây, với lý do các điều khoản về giá FIT đã hết hiệu lực áp dụng, nhưng tính pháp lý vẫn còn.

Mặt khác, một số quy định hiện không còn phù hợp thực tế như thời hạn hợp đồng mua bán điện 20 năm (với điện mặt trời mái nhà tối đa 20 năm hay giá mua điện điều chỉnh theo biến động tỷ giá VND/USD và thời gian áp dụng giá điện là 20 năm từ ngày vận hành thương mại…

Theo Bộ Công Thương, các chính sách ưu đãi như trên và giá FIT chỉ nên áp dụng trong thời gian nhất định để khuyến khích đầu tư vào điện gió, điện mặt trời. Hiện giá loại hình năng lượng tái tạo này ngày càng giảm, tỷ trọng chiếm tương đối trong cơ cấu nguồn điện quốc gia, giá thiết bị cũng cạnh tranh hơn…, việc duy trì hỗ trợ không còn phù hợp.

Riêng với các dự án đã ký hợp đồng mua bán điện để được hưởng ưu đãi trước đây nhưng chưa xác định được giá, Bộ Công Thương cho rằng các nhà đầu tư và EVN có thể chọn đàm phán lại hợp đồng.

Theo thống kê của EVN, ba năm qua các dự án điện mặt trời, điện gió đã phát triển nhanh tại nhiều địa phương. Hiện số dự án điện gió, mặt trời đã vận hành chiếm gần 27% tổng công suất đặt toàn hệ thống, trong đó có 16.545 MW điện mặt trời mặt đất, mái nhà và 4.126 MW điện gió.

Luỹ kế nửa đầu năm, sản lượng điện toàn hệ thống đạt hơn 133,1 tỷ kWh, tăng gần 4% so với cùng kỳ 2021. Trong đó, huy động từ năng lượng tái tạo (điện gió, mặt trời, điện sinh khối) đạt khoảng 19,2 tỷ kWh (trên 74% đến từ điện mặt trời, 26% là điện gió). Mức sản lượng này tương đương 14,4% lượng điện toàn hệ thống.