Nhiều nhà máy điện gió, điện mặt trời gặp khó khăn trong việc nhận tiền bán điện cho EVN

Đã phát điện lên lưới, nhưng thiếu văn bản chấp thuận kết quả nghiệm thu, chủ đầu tư nhiều dự án năng lượng tái tạo đang rơi vào tình thế “điện cứ phát, mà tiền chưa dễ nhận”.

Lo căn cứ trả tiền mua điện

Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) đang xem xét việc trả tiền phát điện cho chủ đầu tư của nhiều nhà máy điện mặt trời và điện gió, với hiện trạng nhà máy đã được công nhận COD và ký hợp đồng mua bán điện (PPA) theo Thông tư số 32/TT-BCT ngày 12/11/2012, nhưng chưa có văn bản chấp thuận kết quả nghiệm thu của cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo quy định hiện hành.

Cụ thể, trong các nhà máy điện mặt trời đã được công nhận COD trước ngày 1/1/2021 (thời điểm hết hiệu lực áp dụng giá ưu đãi (FIT) theo Quyết định số 13/2020/QĐ-TTg), chỉ có 41 nhà máy điện có văn bản chấp thuận kết quả nghiệm thu của cơ quan nhà nước có thẩm quyền trước thời điểm này.

Hơn 100 dự án điện mặt trời khác hoặc có văn bản chấp thuận kết quả nghiệm thu sau ngày 1/1/2021 hoặc chưa có văn bản chấp thuận kết quả nghiệm thu từ cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền. Tất cả các dự án này vẫn đang phát điện lên lưới theo lệnh điều độ của Trung tâm Điều độ Hệ thống điện quốc gia (A0).

Tình trạng có vẻ sáng sủa hơn ở các dự án điện gió đã được công nhận COD trước ngày 1/11/2021 – là thời điểm hết hiệu lực áp dụng giá FIT theo Quyết định số 37/2021/QĐ-TTg. Cụ thể, ngoài 2 dự án chưa có văn bản chấp thuận kết quả nghiệm thu, nhưng không bị điều chỉnh theo quy định phải có văn bản chấp thuận kết quả nghiệm thu là Nhà máy Phong Điện 1 Bình Thuận và Nhà máy Bạc Liêu, thì có 84 dự án điện gió đã COD, nhưng có 16 dự án hoặc một phần dự án chưa có văn bản chấp thuận kết quả nghiệm thu trước ngày 31/10/2021.

Hiện trạng hồ sơ như trên của các dự án điện mặt trời và điện gió đang được huy động phát điện khiến EVN phải cân nhắc vấn đề thanh toán tiền mua điện để không tự đẩy mình vào “thế khó” trước cơ quan chức năng vì trả tiền không đúng đối tượng được hưởng mức giá quy định – được cho là rất hấp dẫn – khi EVN là doanh nghiệp 100% vốn nhà nước.

Nhà đầu tư thấp thỏm

Còn nhớ, khoảng tháng 7/2021, khi các dự án điện gió đua nhau về đích để hưởng giá bán điện cố định áp dụng trong 20 năm theo Quyết định 37/2018/QĐ-TTg, rất nhiều chủ đầu tư đã than vãn việc quy trình nghiệm thu và công nhận COD mà EVN đưa ra cho các dự án điện gió không khác gì đánh đố nhà đầu tư.

Theo lập luận của các nhà đầu tư, ngày 21/7/2021, Công ty Mua bán điện (EVNEPTC) có văn bản gửi các chủ đầu tư điện gió yêu cầu bổ sung văn bản chấp thuận kết quả nghiệm thu hoàn thành công trình để đưa vào sử dụng trong hồ sơ công nhận COD nhà máy điện gió là làm khó doanh nghiệp.

Cụ thể, EVNEPTC đề nghị bổ sung hồ sơ công nhận ngày vận hành thương mại “Văn bản chấp thuận của Bộ Công thương hoặc Sở Công thương các tỉnh về kết quả kiểm tra nghiệm thu hoàn thành công trình để đưa vào sử dụng” và đây là một trong các điều kiện để công nhận COD một phần/toàn bộ nhà máy điện gió. Điều này, theo EVN, là để đảm bảo chặt chẽ trong công tác đầu tư xây dựng và đưa công trình vào sử dụng theo đúng quy định của pháp luật cho các dự án điện gió, điện mặt trời trong thời gian tới.

“Theo Điều 8, Thông tư 02/2019/TT-BCT, công trình hoặc hạng mục công trình điện gió được đưa vào sử dụng sau khi đã được nghiệm thu và kiểm tra công tác nghiệm thu theo quy định hiện hành. Cơ quan chủ trì tổ chức kiểm tra công tác nghiệm thu là Cục Điện lực và Năng lượng tái tạo hoặc Sở Công thương theo thẩm quyền. Vì vậy, EVN chỉ tuân theo quy định của cơ quan quản lý nhà nước, chứ không phải tự ý đặt ra quy trình này”, một lãnh đạo của EVN khi đó cho hay.

Đồng thời, EVN yêu cầu, A0 chỉ đưa dự án nhà máy điện gió vào vận hành sau khi đã được công nhận COD và có “văn bản chấp thuận của Bộ Công thương hoặc Sở Công thương các tỉnh về kết quả kiểm tra nghiệm thu hoàn thành công trình để đưa vào sử dụng”.

Chia sẻ với phóng viên về hiện trạng các dự án năng lượng tái tạo đã đi vào vận hành ở tình trạng trên vào thời điểm cuối tháng 4/2022, một chuyên gia nhiều năm làm về công tác đầu tư xây dựng cơ bản trong ngành điện cho hay, về lý mà nói, khi tiến hành mua bán điện và thanh toán tiền cho nhau, thì phải hoàn tất các thủ tục liên quan về xây dựng. Đây là thực tế đã được thực hiện tại các công trình điện bấy lâu nay. 

“Việc có dừng lại ở xử phạt vi phạm hành chính với hành vi vận hành công trình khi chưa có văn bản thông báo chấp thuận kết quả nghiệm thu hoàn thành hạng mục công trình của phía cơ quan chức năng chắc chắn sẽ có nhiều tranh luận trong thời gian tới, bởi liên quan trực tiếp tới hiệu quả của doanh nghiệp đầu tư năng lượng tái tạo chưa đủ hồ sơ”, chuyên gia này đánh giá.

Điều kiện để các nhà máy năng lượng tái tạo được tạm thanh toán toàn bộ sản lượng điện đã được huy động

– Có văn bản chấp thuận kết quả nghiệm thu công trình/hạng mục công trình đưa vào sử dụng của cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo quy định.

– Sản lượng phát của nhà máy được huy động và tuân thủ các điều kiện của PPA đã ký.

– Chủ đầu tư có văn bản cam kết: Trường hợp cơ quan có thẩm quyền có ý kiến về bên bán điện chưa tuân thủ đúng các quy định của pháp luật về đầu tư xây dựng công trình, không công nhận ngày vận hành thương mại đối với sản lượng điện mà bên bán đã bán cho bên mua, bên bán điện cam kết thực hiện theo ý kiến của cơ quan nhà nước có thẩm quyền và hoàn trả cho EVN toàn bộ tiền điện mà EVNEPTC đã thanh toán cho bên bán điện tính từ ngày vận hành thương mại, bao gồm cả tiền lãi (nếu có). Bên bán điện cam kết tuân thủ, không có bất kỳ khiếu nại, khiếu kiện nếu xảy ra trường hợp nêu trên.

Nguồn: Kiến nghị của Công ty Mua bán điện (EVNEPTC)

Đề xuất Chương trình thí điểm xác định giá điện mặt trời trong năm 2021

Sau hơn 3 năm khuyến khích đầu tư với hai lần đưa ra mức giá mua điện cố định khá hấp dẫn, Bộ Công thương đang xây dựng chương trình thí điểm xác định giá điện mặt trời.

Sau hơn 3 năm khuyến khích đầu tư với hai lần đưa ra mức giá mua điện cố định khá hấp dẫn, tạo ra sự bùng nổ về số lượng các dự án điện mặt trời được bổ sung quy hoạch và đăng ký, Bộ Công thương đang xây dựng chương trình thí điểm xác định giá điện mặt trời.

Đầu tư điện mặt trời phát triển khá mạnh. Ảnh: Đức Thanh
Đầu tư điện mặt trời phát triển khá mạnh. Ảnh: Đức Thanh

Điện mặt trời gánh trọng trách lo điện

Việc Bộ Công thương đề xuất Chính phủ ban hành Quyết định về Chương trình thí điểm xác định giá điện mặt trời (Chương trình thí điểm) cho các đối tượng dự án đã có trong quy hoạch điện lực, nhưng không đủ điều kiện áp dụng giá cố định (giá FiT) theo Quyết định 13/2020/QĐ-TTg (Quyết định 13) đã khiến nhiều chủ đầu tư đang đứng ngồi không yên có thể nhẹ bớt phần nào.

Theo thống kê sơ bộ của Bộ Công thương, hiện có 8 dự án điện mặt trời đã được bổ sung quy hoạch phát triển điện lực với tổng công suất 610 MW, nhưng không đủ điều kiện áp dụng cơ chế giá điện cố định theo Quyết định 13.

Ngoài ra còn có 21 dự án điện mặt trời khác, với tổng công suất khoảng 1.100 MW đã được Chính phủ thống nhất chủ trương bổ sung quy hoạch tại Thông báo số 221/TB-VPCP (ngày 1/7/2020) sau khi Quyết định 13 được ban hành, cùng 103 dự án điện mặt trời đã hoàn thành thẩm định hồ sơ đề nghị bổ sung quy hoạch với tổng công suất hơn 10.000 MW. Với các dự án này, việc bán điện được yêu cầu theo cơ chế cạnh tranh hoặc đấu thầu.

Lý giải cho việc đưa ra đề xuất này, Bộ Công thương cho hay, mục tiêu của chính sách khuyến khích phát triển điện mặt trời là nhằm huy động kịp thời nguồn cung cấp điện giai đoạn đến năm 2025 cho hệ thống điện, đảm bảo cân đối cung cầu trước nguy cơ thiếu điện ở khu vực miền Nam.

Cơ chế này được kỳ vọng sẽ giảm giá mua điện từ các dự án điện mặt trời trong giai đoạn chuyển tiếp từ cơ chế giá FiT sang cơ chế đấu thầu, đồng thời nhằm nhận định thuận lợi, khó khăn, vướng mắc về chính sách, thể chế, quy trình thủ tục phục vụ cho nghiên cứu, đề xuất cơ chế đấu thầu phù hợp với bối cảnh của Việt Nam.

Thời gian tổ chức lựa chọn dự án theo giá điện là từ tháng 11/2020 đến tháng 5/2021 và dự án sẽ hoàn thiện các thủ tục từ năm 2021 đến ngày 30/6/2022.

Đáng nói, Bộ Công thương cũng đề nghị giá trần áp dụng cho Chương trình thí điểm là giá đã được phê duyệt trong Quyết định 13 (7,09 và 7,69 UScent/kWh). Giá điện áp dụng cho dự án được chọn sẽ là mức giá bán điện đề xuất của nhà đầu tư và nhỏ hơn mức giá trần được Thủ tướng Chính phủ quyết định và sẽ áp dụng trong thời gian 20 năm.

Giải quyết phát sinh

Trao đổi với phóng viên Báo Đầu tư, ông Hoàng Tiến Dũng, Cục trưởng Cục Điện lực và Năng lượng tái tạo cho hay, để đảm bảo tính chất cạnh tranh về giá điện, Bộ Công thương đề xuất tổng quy mô công suất các dự án được lựa chọn phát triển điện mặt trời trong Chương trình thí điểm tối đa bằng 60% tổng công suất các dự án tham gia Chương trình.

Như vậy,  với 8 dự án trong quy hoạch và 21 dự án đã được đồng ý bổ sung quy hoạch nói trên có tổng công suất gần 1.800 MW, dự tính sẽ chọn ra 1.000 MW để phát triển dự án nếu các đề xuất về chương trình thí điểm được duyệt.

Đây được cho là lối thoát cho những dự án điện mặt trời đã được bổ sung quy hoạch trong khi việc đấu thầu dự án điện mặt trời chưa được áp dụng, còn giá điện cố định sẽ hết hạn vào ngày 31/12/2021.

Mặc dù Quy hoạch điện VII điều chỉnh đang còn hiệu lực mong muốn đạt 850 MW vận hành vào năm 2020, nhưng tới hết tháng 9/2020 đã có 5.838,6 MW điện mặt trời vào vận hành, chưa kể hơn 1.500 MW điện mặt trời áp mái đã hòa lưới điện. Cộng dồn tới hết năm 2020, tổng công suất điện mặt trời có thể đạt gần 10.000 MW. Con số này chưa kể hơn 10.000 MW điện mặt trời khác mà Bộ Công thương đã thẩm định xong hồ sơ nhằm bổ sung tiếp vào quy hoạch.

“Trong khi bổ sung ào ạt các dự án điện mặt trời, các cơ quan đã chưa tính hiệu quả của loại hình này trong tổng thể hệ thống để có sự phát triển phù hợp và cân đối”, một chuyên gia nhận xét.