Chủ đầu tư dự án điện mặt trời : Lo tiến độ "mất ăn, mất ngủ"

Chỉ có 2 dự án điện mặt trời đủ điều kiện vận hành thương mại từ sau ngày 30/6/2019 tới nay, giảm mạnh so với khoảng 80 dự án vận hành ồ ạt trong 3 tháng trước đó.

Phát biểu tại Tuần lễ Lưới điện thông minh đang diễn ra tại Hà Nội, đại diện Trung tâm Điều độ Hệ thống điện Quốc gia (A0) cho biết, từ sau ngày 30/6/2019 tới nay, chỉ có 2 dự án điện mặt trời hoàn tất điều kiện vận hành thương mại (COD) là Nhà máy Hacom Solar (40,3 MW) và Solar Park 01 (40 MW).

So với hơn 4.000 MW điện mặt trời được đưa vào hệ thống từ tháng 4 đến hết tháng 6/2019, đã có sự chững lại trong việc triển khai các dự án điện mặt trời. Theo nhiều nhà đầu tư, lý do là chưa có giá mua điện mặt trời mới cho thời điểm sau ngày 1/7/2019.

Trao đổi với phóng viên Báo Đầu tư, nhiều nhà tư vấn và đầu tư các dự án điện mặt trời cho hay, không có giá mua điện thì hồ sơ vay ngân hàng cũng khó bởi chưa tính được dòng tiền. Tiếp đó, việc mua thiết bị cho dự án cũng khó khăn vì tiền đâu mà trả khi đa phần các chủ đầu tư chỉ có khoảng 30% vốn chủ sở hữu.

Không chỉ các chủ đầu tư “ngồi trên lửa” chờ giá mua điện mới để tính toán hiệu quả, mà các quỹ đầu tư nước ngoài về năng lượng tái tạo cũng không yên tâm rót tiền khi chưa biết giá và hiệu quả của dự án ra sao.

Nguồn tin của Báo Đầu tư cho hay, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) đã ký kết 126 hợp đồng mua bán điện (PPA), bao gồm 128 nhà máy điện với tổng công suất 8.214,41 MWp (tương đương 6.755,74 MWAC). Trong số này hiện có 87 dự án điện đã được COD với tổng công suất 4.538,5 MWAC, bao gồm 85 dự án được COD trước thời điểm 30/6/2019 và 2 dự án được COD từ sau ngày 30/6/2019 tới nay.

Đáng nói là, cơn sốt điện mặt trời càng tiếp tục hạ nhiệt mạnh khi tại Thông báo số 402/TB-VPCP ngày 22/11/2019, Thủ tướng Chính phủ đã yêu cầu, các dự án điện mặt trời mới phải chuyển hẳn sang thực hiện cơ chế đấu thầu, kiên quyết loại bỏ tình trạng xin – cho.

Nói về cơ chế đấu thầu dự án điện mặt trời, ông Nguyễn Hữu Vinh, Tổng giám đốc Công ty cổ phần Hà Đô Ninh Thuận cho hay, đấu thầu để đảm bảo mục tiêu minh bạch, công khai là tốt, nhưng mục tiêu trước mắt là phải có điện để sử dụng. Hơn nữa, Luật Đấu thầu quy định, muốn thực hiện đấu thầu, phải có mặt bằng sạch, mà muốn có đất sạch thì phải có quy hoạch.

“Hơn 10 tháng nay, tất cả các quy hoạch đều bị dừng lại, không thể triển khai. Bao giờ có quy hoạch thì mới triển khai công tác giải phóng mặt bằng, có đất sạch bàn giao thì chủ đầu tư mới có cơ sở để thực hiện dự án mời thầu, nghĩa là cần không ít thời gian mới xong các công đoạn này”, ông Vinh nói.

Lại chạy đua

Trong Thông báo 402/TB-VPCP, Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo, xem xét ban hành biểu giá FIT áp dụng đối với các dự án đã ký hợp đồng mua bán điện và đang triển khai thi công xây dựng đưa vào vận hành trong năm 2020; đối với các dự án còn lại và các dự án mới, sẽ không tiếp tục áp dụng biểu giá FIT, mà chuyển hẳn sang thực hiện theo hình thức đấu thầu công khai, minh bạch, cạnh tranh để giảm giá mua điện từ các dự án điện mặt trời.

Nguồn tin của Báo Đầu tư cho hay, hiện có 39 dự án điện mặt trời (công suất 2.217,2 MW)  đã ký PPA và chưa được công nhận COD. Ngoài ra, có 6 dự án điện mặt trời khác (công suất 347 MW) đã ký PPA từ ngày 1/7/2019 tới nay và chưa công nhận COD.

Thực trạng trên dự báo sẽ có những cuộc đua mới để hoàn tất thi công và công nhận COD trong năm 2020, bởi để đi tới bước như hiện nay, 45 dự án điện nói trên đã trải qua nhiều vất vả và phải bỏ ra không ít chi phí để chuẩn bị đầu tư dự án.

Gần đây nhất, ngày 23/11, tại Bà Rịa – Vũng Tàu, Công ty TNHH Đầu tư Năng lượng Tự nhiên DTD và Công ty TNHH Phát triển Năng lượng CY đã tổ chức lễ động thổ triển khai dự án và ký kết tổng thầu EPC xây dựng 2 nhà máy điện mặt trời hồ Gia Hoét 1 và Tầm Bó, với tổng mức đầu tư khoảng 1.500 tỷ đồng.

Được biết, giữa tuần này, Bộ Công thương đã có cuộc họp để triển khai các công việc tại Thông báo số 402/TB-VPCP. Tuy vậy, câu chuyện xác định thế nào là dự án đang triển khai thi công xây dựng có thể là việc không dễ dàng với 45 dự án nói trên. Cục Điện lực và Năng lượng tái tạo (Bộ Công thương) đang được giao lập danh sách cụ thể và hoàn thành trước ngày 10/12/2019.

1. Các dự án điện đã được công nhận COD từ ngày 01/7/2019 đến nay 

STTTên nhà máyCông suấtThỏa thuận đấu nốiVăn bản COD
MWMWp
1Nhà máy điện mặt trời Hacom Solar40.350.03/08/20187/11/2019
2Nhà máy điện mặt trời Solar Park 014050.015/01/201929/10/2019
 Tổng80.3100.0  

2. Các dự án điện mặt trời đã ký PPA và chưa công nhận COD 

STTTên nhà máyCông suấtThỏa thuận đấu nối
MWMWp
1Nhà máy điện mặt trời SP Infra 140.050.030/11/2017
2Nhà máy điện mặt trời Thuộc Tổ hợp dự án năng lượng tái tạo Dohwa Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình39.949.55/02/2018
3Nhà máy điện mặt trời Phong Điền II40.350.020/08/2018
4Nhà máy điện mặt trời Đầm Trà Ổ40.350.022/08/2018
5Nhà máy điện mặt trời Hậu Giang23.029.05/09/2018
6Nhà máy điện mặt trời Thành Long Phú Yên40.350.030/07/2018
7Nhà máy điện mặt trời Bầu Zôn20.225.026/07/2018
8Nhà máy điện mặt trời Sinenergy Ninh Thuận 142.550.023/03/2018
9Nhà máy điện mặt trời Adani Phước Minh40.349.86/07/2018
10Nhà máy điện mặt trời Mỹ Sơn50.061.820/12/2017
06/6/2018
11Nhà máy điện mặt trời Xuân Thiện Bắc Giai đoạn 1125.0150.06/07/2018
12Nhà máy điện mặt trời Xuân Thiện Bắc Giai đoạn 275.090.06/07/2018
13Nhà máy điện mặt trời Krông Pa 239.549.02/07/2018
14Nhà máy điện mặt trời Hàm Kiệm 137.146.022/10/2018
15Nhà máy điện mặt trời Thuận Nam Đức Long40.850.015/11/2018
16Nhà máy điện mặt trời Hồng Phong 5.238.048.025/10/2018
17Nhà máy điện mặt trời Mỹ Sơn 239.850.03/01/2019
18Nhà máy điện mặt trời Solar Park 0340.050.025/01/2019
19Nhà máy điện mặt trời Solar Park 0440.050.025/01/2019
20Nhà máy điện mặt trời Tân Châu 139.050.027/09/2018
21Nhà máy điện mặt trời Sông Lũy14.016.27/01/2019
22Nhà máy điện mặt trời Phước Ninh36.845.05/01/2018
23Nhà máy điện mặt trời GAIA80.2100.513/02/2019
24Nhà máy điện mặt trời Gio Thành 140.050.07/03/2019
25Nhà máy điện mặt trời Gio Thành 240.050.07/03/2019
26Nhà máy điện mặt trời Thiên Tân Solar Ninh Thuận40.050.024/08/2018
27Nhà máy điện mặt trời Mỹ Hiệp40.050.03/04/2019
28Nhà máy điện mặt trời Lộc Ninh 1166.0200.012/03/2019
29Nhà máy điện mặt trời Lộc Ninh 2167.0200.012/03/2019
30Nhà máy điện mặt trời Lộc Ninh 3125.0150.012/03/2019
31Nhà máy điện mặt trời Lộc Ninh 4162.0200.012/03/2019
32Nhà máy điện mặt trời Lộc Ninh 540.050.012/03/2019
33Nhà máy điện mặt trời Trung Sơn28.235.024/01/2019
34Nhà máy điện mặt trời Phù Mỹ 196.0120.019/03/2019
35Nhà máy điện mặt trời Phù Mỹ 288.0110.019/03/2019
36Nhà máy điện mặt trời Phù Mỹ 380.0100.019/03/2019
37Nhà máy điện mặt trời Hồ Tầm Bó27.535.023/05/2019
 Tổng2161,72.659,8 

3. Các dự án điện mặt trời đã ký PPA từ ngày 01/7/2019 đến nay và chưa công nhận COD 

STTTên nhà máyCông suấtThỏa thuận đấu nối
MWMWp
1Nhà máy điện mặt trời Phù Mỹ 196.0120.019/03/2019
2Nhà máy điện mặt trời Phù Mỹ 288.0110.019/03/2019
3Nhà máy điện mặt trời Phù Mỹ 380.0100.019/03/2019
4Nhà máy điện mặt trời Hồ Tầm Bó27.535.023/05/2019
5Nhà máy điện mặt trời Hồ Gia Hoét GĐ 127.535.01/08/2019
6Nhà máy điện mặt trời Solar Farm Nhơn Hải28.035.012/08/2019
 Tổng347.0435.0 

Theo Báo Đầu Tư

Samtrix Solar : Nhà phát triển dự án điện mặt trời

Chưa có giá mới, điện mặt trời áp mái bị chững lại

Tại buổi lễ Công bố các hoạt động tháng tri ân khách hàng và Chương trình Quay số trúng thưởng “Khách hàng may mắn EVNHCMC” tổ chức sáng 2.12, ông Nguyễn Duy Quốc Việt, Phó Tổng giám đốc Tổng Công ty Điện lực TP.Hồ Chí Minh (EVNHCMC) cho biết, hiện việc lắp đặt điện mặt trời áp mái trên địa bàn TP.Hồ Chí Minh đang bị chững lại.

Cụ thể, 6 tháng đầu năm 2019, tổng công suất điện mặt trời áp mái trên địa bàn TP.Hồ Chí Minh đạt 40 MWp; nhưng từ 1.7.2019 đến nay, con số này chỉ đạt 17 MWp, bằng chưa đến 50% so với kết quả của 6 tháng đầu năm.

Một trong những lý do dẫn đến tình trạng trên là hiện nay chưa có giá mới để mua điện mặt trời áp mái.

Trước đây, theo Quyết định số 11/2017/QĐ-TTg mới (có hiệu lực đến hết 30.6.2019) “Về cơ chế khuyến khích phát triển các dự án điện mặt trời tại Việt Nam”, ngành điện được mua điện từ các hệ thống điện mặt trời áp mái chủ yếu do các hộ dân lắp đặt và bán lại với giá 9,35 cent/kWh (tương đương 2.156 đồng/kWh).

Nhưng kể từ ngày 1.7.2019 đến nay, do chưa có quyết định về mức giá mới, nên ngành điện vẫn chỉ ghi nhận số điện mà các hộ dân đã bán lại cho ngành, chứ chưa có cơ sở để thanh toán tiền mua điện này. Điều này đã khiến cho nhiều gia đình ngần ngại khi lắp đặt hệ thống điện mặt trời áp mái và vì thế tốc độ tăng trưởng điện mặt trời bị chững lại.

Dịp này, EVNHCMC đã công bố 13 hoạt động để tri ân khách hàng trong tháng 12.2019 với tổng trí giá hơn 8 tỉ đồng.

Dự kến thí điểm đấu thầu điện mặt trời vào năm sau?

Cần sớm thực hiện cơ chế đấu thầu các dự án điện mặt trời, thực hiện thí điểm trong năm 2020 để hoàn thiện và thực hiện rộng rãi từ năm 2021.

Cục Điện lực và Năng lượng tái tạo (Bộ Công Thương) vừa có báo cáo về Dự thảo cơ chế khuyến khích phát triển điện mặt trời.

Theo đó, sau khi Bộ Công Thương báo cáo, Văn phòng Chính phủ báo cáo và các ý kiến tại cuộc họp, Thủ tướng Chính phủ đã kết luận: Sau khoảng 2 năm thực hiện Quyết định 11/2017/QĐ-TTg về khuyến khích phát triển các dự án điện mặt trời tại Việt Nam, đến nay đã đạt được một số kết quả tốt. 

Đó là đã thu hút đầu tư và đưa vào vận hành 84 dự án điện mặt trời với tổng công suất khoảng 4.500 MW, góp phần cung ứng, bổ sung nguồn điện sạch cho hệ thống điện Việt Nam.

Tuy nhiên, cơ chế này cũng đã bộc lộ một số nhược điểm như giá mua điện vẫn cao hơn giá bán lẻ điện, phát triển quá ồ ạt dẫn đến khó khăn trong giải tỏa công suất.

Đối với dự thảo này, Bộ Công Thương cần lưu ý: Xem xét phát triển điện mặt trời với cơ cấu hợp lý, phù hợp với việc phát triển lưới truyền tải, mức độ khuyến khích phù hợp đảm bảo hài hòa lợi ích Nhà nước, nhà đầu tư và người dân; cần khuyến khích điện mặt trời áp mái; không nên chia nhiều vùng, cần xem xét chia vùng phù hợp.

Cần sớm thực hiện cơ chế đấu thầu các dự án điện mặt trời, thực hiện thí điểm trong năm 2020 để hoàn thiện và thực hiện rộng rãi từ năm 2021, đảm bảo minh bạch, bám sát giá thị trường.

Bộ Công Thương phối hợp với Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), Ủy ban Quản lý vốn nhà nước tập trung nghiên cứu đề xuất cơ chế tư nhân tham gia đầu tư hệ thống truyền tải.

Trả lời phóng viên tại phiên họp Chính phủ thường kỳ hôm 1/8, ông Đỗ Thắng Hải, Thứ trưởng Công Thương cho hay ngày 31/7 vừa qua, Bộ Công thương đã báo cáo thường trực Chính phủ về kịch bản giá điện mới trên cơ sở nghiên cứu, tham vấn ý kiến của các chuyên gia và tổ chức quốc tế. 

Tuy nhiên, trước góp ý của các thành viên Chính phủ, Bộ, ngành, Bộ Công Thương sẽ hoàn thiện lại kịch bản giá điện mặt trời mới theo hai vùng và trình lại Chính phủ vào ngày 15/9.

Theo ông Hải, giá điện mặt trời tới đây sẽ không còn chung một mức giá 9,35 cent/kWh (2.086 đồng/kWh) mà sẽ chia ra nhiều mức ra theo từng vùng bức xạ nhiệt. Việc để một giá điện mặt trời cho tất cả các vùng bức xạ như vừa qua là không còn phù hợp.

Trong các kịch bản đưa ra trước đây, Bộ Công Thương đề xuất 4 mức giá tương ứng cho 4 vùng bức xạ mặt trời. Tuy nhiên, sau đó Bộ Công thương đưa ra phương án 2 mức giá sau khi nhận góp ý từ các Bộ, ngành và thường trực Chính phủ. 

Dữ liệu của Bộ Công Thương cho biết, tổng công suất điện mặt trời theo đề xuất của các nhà đầu tư đã lên đến khoảng 25.000 MW, còn điện gió là 16.500 MW. Đến hết tháng 6, đã có 89 nhà máy điện mặt trời đưa vào vận hành với tổng công suất gần 4.500MW, trong đó tập trung chủ yếu tại Ninh Thuận và Bình Thuận.

Thực tế cho thấy, các dự án điện mặt trời đã đi vào hoạt động liên tiếp từ tháng 4/2019 trở lại đây đã giải quyết phần nào cho hoạt động cung cấp điện khi nắng nóng dâng cao trong tháng 6.

Ghi nhận của Trung tâm Điều độ hệ thống điện quốc gia (A0), công suất phát điện của các nhà máy điện mặt trời cao nhất trong ngày thường rơi vào tầm 14g và đạt 3.200 MW. Tuy nhiên, đỉnh công suất này lại không trùng với cao điểm sáng, từ 9-11g hàng ngày và sau 18g là không thể đóng góp được gì.

Dẫu vậy, câu chuyện đang được các nhà đầu tư lo lắng là lưới truyền tải không theo kịp sự có mặt của các dự án điện mặt trời, khiến nhiều dự án điện được yêu cầu giảm công suất phát, có thể tới 65%.

Đáng nói là, do mối lợi 9,35 UScent/kWh trong 20 năm, nhiều chủ đầu tư mặt trời đã chấp nhận bổ sung điều khoản phụ về sa thải phụ tải khi quá tải lưới khi ký hợp đồng mua bán điện.

Việc triển khai làm lưới nhanh để giải tỏa công suất điện mặt trời cũng được cho là không dễ khi giá đền bù đất làm cột điện đang được đẩy lên rất cao.

Đó là chưa kể, nếu các đường dây 100 kV này chưa có tên trong Quy hoạch Điện VII điều chỉnh hiện nay, thì việc xin bổ sung quy hoạch còn nhiều gian nan. Mặt khác, do các nhà máy điện mặt trời tập trung lớn tại Ninh Thuận, Bình Thuận là khu vực tiêu thụ điện thấp, cần phải truyền tải vào Nam hay ra Bắc, nên có thể phải cấp 220 kV hay 500 kV mới giải tỏa được trọn vẹn, do đó sẽ cần cả tiền và thời gian để triển khai.

Hàng tỷ đô la Mỹ đổ vào điện mặt trời Việt Nam

Việc thu hút trăm ngàn tỷ đồng vốn đầu tư từ khu vực tư nhân, các quỹ và nhà đầu tư nước ngoài vào lĩnh vực điện mặt trời cho thấy, khi có mức giá hấp dẫn, dòng tiền sẽ tự đổ vào.

Trăm ngàn tỷ đồng làm điện mặt trời

Tới thời điểm 30/6/2019, cả nước đã có hơn 80 dự án điện mặt trời đủ điều kiện vận hành thương mại với tổng công suất 4.500 MWp. Song đó chưa phải là con số cuối cùng. Số liệu của Bộ Công thương cho thấy, con số 4.500 MWp nằm trong tổng cộng 13.000 MWp điện mặt trời đã được bổ sung quy hoạch. Tính cả các dự án đã đầu tư xong, đã được bổ sung quy hoạch và đang chờ bổ sung quy hoạch, con số lên tới 321 dự án, với tổng công suất 26.000 MWp.

Theo số liệu được nhiều dự án điện mặt trời công bố, với quy mô 50 MWp, vốn đầu tư sẽ rơi vào 1.200 tỷ đồng. Như vậy, chỉ tính riêng gần 4.500 MWp công suất đã hoàn tất đầu tư, ngành điện đã thu hút được khoảng 100.000 tỷ đồng (tương đương 4,6 tỷ USD) vốn đầu tư vào điện mặt trời chỉ trong 1,5 năm qua. Đáng nói, tất cả các nguồn vốn này đều đến doanh nghiệp tư nhân, quỹ đầu tư hay nhà đầu tư nước ngoài.

Nếu quy mô điện mặt trời tiếp tục tăng lên và chạm mức 13.000 MWp đã được bổ sung quy hoạch, thì tổng số tiền đầu tư điện mặt trời có thể lên tới không dưới 200.000 tỷ đồng, tương đương 9 tỷ USD.

Việc dòng vốn tư nhân đổ mạnh vào điện mặt trời thời gian qua có tác động chính từ việc giá mua điện mặt trời được Chính phủ cho phép ở mức tương đương 9,35 UScent/kWh và áp dụng trong thời gian 20 năm, với những dự án vận hành trước ngày 30/6/2019. Mức giá này cao hơn giá nhiệt điện, thủy điện theo Khung giá phát điện 2019 do Bộ Công thương ban hành.

Một trong các dự án điện mặt trời đã hòa lưới ở Việt Nam

Khắc khoải chờ giá mới

Mặc dù đã qua thời điểm ngày 1/7/2019 được 1 tháng, nhưng mức giá chính thức cho điện mặt trời vẫn chưa được quyết trong cuộc họp ngày 30/7. Việc chậm trễ có giá mới cho điện mặt trời dự kiến chỉ áp dụng tới hết năm 2021, hay việc lưới truyền tải điện ở những khu vực có tiềm năng nhất vẫn đang quá tải tới sau năm 2020 khiến nhiều quỹ đầu tư nguội dần nhiệt huyết với điện mặt trời.

Để giải quyết phần nào khó khăn trong việc cấp điện, cần khuyến khích phát triển điện mặt trời trên mái nhà, do thời gian thi công nhanh, không cần phát triển hệ thống truyền tải, giảm tổn thất hệ thống truyền tải, tiết kiệm diện tích đất, huy động nguồn lực từ dân và doanh nghiệp vào đầu tư nguồn cấp điện. Bộ Công thương cũng đề nghị tiếp tục cho áp dụng mức giá điện 9,35 UScent/kWh cho các dự án điện mặt trời trên mái nhà trên địa bàn cả nước đến hết năm 2021.

Bộ Công thương kỳ vọng, sẽ có 100.000 hệ thống điện mặt trời áp mái được lắp đặt từ nay tới năm 2025, trong điều kiện chi phí lắp đặt hệ thống điện mặt trời áp mái đang giảm mạnh, chỉ còn cỡ 20 triệu đồng/kWp, thay vì mức 50-60 triệu đồng/kWp cách đây khoảng 3 năm.

Giá điện – nút thắt cổ chai

Ông Ousmane Dione, Giám đốc quốc gia Việt Nam của Ngân hàng Thế giới (WB) cho rằng, thách thức trong giai đoạn tới của ngành năng lượng Việt Nam là thu hút được nguồn vốn đầu tư, ước tính khoảng 150 tỷ USD cho tới năm 2030. Chỉ tính từ năm 2010 tới nay, đã có 80 tỷ USD được đầu tư vào ngành điện ở các khâu phát điện, truyển tải và phân phối.

Dẫu vậy, tiêu thụ điện bình quân trên đầu người tại Việt Nam hiện đạt 1.700 kWh/người/năm, vẫn thấp hơn so với bình quân quốc tế và chỉ bằng 1/3 của Trung Quốc, 1/5 của Australia.

Với thực tế kinh tế tăng trưởng mạnh và điều kiện của người dân tốt hơn, lượng điện tiêu thụ chắc chắn tiếp tục tăng, với mức tăng ước khoảng 8%/năm trong thập kỷ tới. Điều này cũng đặt ra thách thức mới trong huy động vốn cho phát triển năng lượng nói chung, đặc biệt là điện.

Theo tính toán được WB đưa ra, nhu cầu vốn cho phát triển điện từ nay tới năm 2030 là 150 tỷ USD. Tuy nhiên, nhu cầu huy động này đang gặp thách thức lớn, cụ thể nhất là giá điện ở dưới mức thu hồi chi phí và EVN không nhận được trợ cấp trực tiếp từ Chính phủ.

Chia sẻ câu chuyện này này, ông Franz Gerner, chuyên gia năng lượng cao cấp, Trưởng nhóm Năng lượng của WB tại Việt Nam cho hay, giá bán điện tại Việt Nam đang thuộp top giá rẻ, xếp thứ 21/93 nước được khảo sát, theo thống kê của Global Petrol Prices. Với giá 1.720 đồng/kWh, giá điện tại Việt Nam thấp hơn nhiều so với Indonesia, Philippines, Singapore, Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản, Hàn Quốc, kể cả Lào, Campuchia…

Ông Franz Gerner cho hay, giá điện trong tương lai cần phải thu hồi đầy đủ tất cả chi phí của ngành điện, gồm chi phí vận hành và bảo dưỡng, chi phí đầu tư, các nghĩa vụ trả nợ thông qua nguồn thu từ bán điện và mức giá này dự tính trung bình khoảng 11-12 UScent/kWh.

Thực tế dòng vốn đầu tư đổ vào các dự án điện mặt trời là minh chứng cho các nhận xét trên và nếu không có những cách thức tiếp cận rành mạch ở câu chuyện giá điện, chuyện thiếu điện chắc chắn sẽ diễn ra trong thời gian không xa.

Tín dụng điện mặt trời, liệu có giống như trường hợp “BOT” ?

Cùng với cơn sốt đầu tư vào các dự án điện mặt trời, hàng chục ngàn tỷ đồng đã được các ngân hàng bơm ra cho vay. Các chuyên gia cảnh báo, nếu không cẩn thận, tín dụng điện mặt trời sẽ rơi vào vết xe đổ như tín dụng dự án BOT giao thông.

Tín dụng dành cho năng lượng tái tạo (còn gọi là tín dụng xanh) được NHNN khuyến khích đẩy mạnh..

Không hạn chế cho vay

Trao đổi với phóng viên Báo Đầu tư, ông Nguyễn Quốc Hùng, Vụ trưởng Vụ Tín dụng các ngành kinh tế (Ngân hàng Nhà nước – NHNN) cho hay điện mặt trời không nằm trong danh mục hạn chế cho vay, thậm chí đang được khuyến khích vì cả nước đang thiếu điện. Chính vì vậy, NHNN không yêu cầu các ngân hàng thương mại phải báo cáo, nên chưa có con số thống kê về tổng dư nợ mà các ngân hàng cho vay điện mặt trời. Theo nhận định ban đầu, dư nợ cho vay điện mặt trời không quá lớn.

Trên thực tế, không giống BOT hay bất động sản, tín dụng dành cho năng lượng tái tạo (còn gọi là tín dụng xanh) được NHNN khuyến khích đẩy mạnh. Tuy nhiên, việc đầu tư ồ ạt vào các dự án điện mặt trời dẫn tới quá tải lưới điện thời gian qua đang gây lo ngại. Một số nhà đầu tư cho biết họ đã bị Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) yêu cầu giảm công suất, điều này sẽ ảnh hưởng đến khả năng trả nợ, phương án tài chính của dự án, nhất là khi đa phần dự án phụ thuộc tới 70% vốn vay ngân hàng.  

Nhìn vào con số cam kết cho vay các dự án điện mặt trời của VietinBank, Vietcombank, BIDV, Agribank, SHB, HDBank, OCB… có thể thấy, dư nợ mà các ngân hàng cho vay lĩnh vực này chưa bằng cho vay BOT, song cũng đã lên tới hàng chục ngàn tỷ đồng. Chưa kể, một số ngân hàng còn tài trợ các dự án điện mặt trời thông qua mua lại trái phiếu do chính doanh nghiệp đầu tư phát hành, nên con số thực có thể còn cao hơn nữa. 

TS. Trần Du Lịch, thành viên Tổ Tư vấn kinh tế của Thủ tướng, cảnh báo các ngân hàng cần nhớ bài học về tín dụng BOT để cảnh giác cho vay các dự án điện mặt trời, bởi thời gian cho vay các dự án này thường dài hạn và khó kiểm soát hết rủi ro.

Thực tế, thời gian qua, hàng loạt dự án BOT đã “vỡ” phương án tài chính vì thu phí không đạt dự kiến và bắt đầu xuất hiện nợ xấu. Các dự án điện mặt trời nếu bị giảm công suất hoặc điều chỉnh giá bán cũng sẽ rơi vào rủi ro tương tự. Tình hình còn đáng lo hơn với một số dự án điện mặt trời không nằm trong quy hoạch (chỉ dự án trong quy hoạch mới được nhà nước chấp nhận cho EVN mua điện), đồng nghĩa với đầu ra rất bấp bênh.

Cẩn thận với nhà đầu tư “tay không bắt giặc”

Theo lãnh đạo các ngân hàng thương mại, cùng là khoản vay trung dài hạn, song nếu so sánh với BOT, cho vay các dự án điện mặt trời ít rủi ro hơn nhiều. Trước hết, năng lượng mặt trời nằm trong chủ trương khuyến khích của Chính phủ. Ngân hàng chỉ cho vay những dự án mà chủ đầu tư có hợp đồng đấu nối vào lưới điện quốc gia. Hơn nữa, các ngân hàng cũng giải ngân theo giai đoạn và yêu cầu chủ đầu tư có vốn đối ứng, chứ không giải ngân ồ ạt.

“Từ bài học BOT, chúng tôi chỉ cho vay các dự án điện mặt trời có hồ sơ pháp lý rõ ràng, chủ đầu tư có vốn đối ứng tối thiểu 30%, nằm trong quy hoạch địa phương, thi công đạt tiến độ và có hợp đồng bán điện với EVN”, Phó tổng giám đốc một ngân hàng TMCP nhà nước cho biết.

Trong khi đó, trả lời chất vấn của cổ đông về rủi ro cho vay các dự án điện mặt trời, ông Đỗ Quang Hiển, Chủ tịch HĐQT SHB cho rằng, điều này không đáng ngại, vì ngân hàng đã thẩm định kỹ về tính khả thi. 

Theo lãnh đạo các nhà băng, rủi ro lớn nhất khi cho vay các dự án điện mặt trời là dự án không nằm trong quy hoạch, không có hợp đồng đấu nối vào lưới điện quốc gia, chủ đầu tư mỏng vốn tay không bắt giặc, không thực hiện dự án đúng tiến độ… Tuy nhiên, hầu hết các ngân hàng cho vay đều yêu cầu chặt chẽ về những điều kiện trên, nên nếu thẩm định kỹ, rủi ro hoàn toàn có thể tránh được.

Liên quan đến việc các dự án phải giảm công suất vì lưới điện bị quá tải, dẫn đến khả năng trả nợ của chủ đầu tư bị ảnh hưởng, nhiều ngân hàng cho rằng, tình trạng này chỉ mang tính tạm thời do các dự án chạy đua đóng điện trước ngày 30/6 để hưởng giá bán cao. Hiện Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo và EVN cũng đã cam kết sẽ khẩn trương đẩy mạnh đầu tư các dự án đường dây, giải tỏa hết công suất cho các nhà đầu tư. 

Dù ngân hàng thương mại và NHNN đều cho rằng, rủi ro với tín dụng điện mặt trời là không lớn, song nhiều chuyên gia vẫn cho rằng, cần đa dạng hơn nữa nguồn vốn đầu tư vào điện mặt trời, không nên phụ thuộc quá nhiều vào ngân hàng như hiện nay.

Chỉ cho vay với các dự án nằm trong quy hoạch.Ông Nguyễn Quốc Hùng, Vụ trưởng Vụ Tín dụng các ngành kinh tế (Ngân hàng Nhà nước)Thời gian qua, các ngân hàng khi cho vay dự án điện mặt trời cũng rất thận trọng, yêu cầu chủ đầu tư phải có vốn đối ứng, có hợp đồng đấu nối lưới điện. Nước ta đang thiếu điện, nên NHNN không siết chặt cho vay điện mặt trời. Dù vậy, chúng tôi cũng khuyến cáo các ngân hàng khi cho vay phải thẩm định kỹ càng, đặc biệt là chỉ cho vay các dự án nằm trong quy hoạch. NHNN sẽ tiếp tục theo dõi tín dụng trong lĩnh vực này và sẽ có giải pháp nếu xuất hiện những rủi ro lớn”.
Samtrix Solar : Nhà phát triển và phân phối điện mặt trời hàng đầu Việt Nam

Vướng quy hoạch, kể cả khi có giá điện mới, các dự án điện mặt trời vẫn “dậm chân tại chỗ”`

“Nếu không có quy hoạch ở cấp quốc gia thì địa phương không biết làm thế nào. Do đó, quy hoạch tổng thể quốc gia cần phải làm sớm”, Thứ trưởng Đặng Hoàng An nói.

Ngày 15/7, Phó thủ tướng Trịnh Đình Dũng chủ trì hội nghị trực tuyến toàn quốc về tình hình triển khai thi hành Luật Quy hoạch, trọng tâm là tình hình thực hiện Nghị quyết 11 của Chính phủ về triển khai thi hành Luật Quy hoạch.

Ông nhấn mạnh đây là lần đầu chúng ta có một luật thống nhất để quản lý các quy hoạch, từ quy hoạch tổng thể quốc gia, quy hoạch vùng, tỉnh và chuyên ngành.

Theo Phó thủ tướng, đầu tư phát triển phải căn cứ vào quy hoạch, tránh tình trạng đầu tư theo phong trào dẫn đến khủng hoảng thừa hoặc thiếu.

Ảnh hưởng phát triển kinh tế – xã hội

Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Văn Sinh nhấn mạnh theo luật mới, việc lập, điều chỉnh quy hoạch xây dựng vùng, tỉnh hay chuyên ngành hạ tầng kỹ thuật cấp tỉnh đã bãi bỏ và sẽ thực hiện khi quy hoạch tỉnh được phê duyệt.

Vì thế, khi gặp các yếu tố mới phát sinh trong quá trình triển khai thực hiện, các quy hoạch trên không thể tổ chức điều chỉnh. “Việc này gây tác động tiêu cực, làm giảm thu hút đầu tư, chậm triển khai thực hiện các dự án đầu tư, ảnh hưởng lớn đến phát triển kinh tế – xã hội ở các địa phương”, ông Sinh nói.

Lo mat du an ty USD vi thieu quy hoach hinh anh 1
Hội nghị trực tuyến toàn quốc về tình hình triển khai thi hành Luật Quy hoạch ngày 15/7. Ảnh: Đoàn Bắc.

Thứ trưởng Công Thương Đặng Hoàng An cho rằng vướng mắc lớn nhất hiện nay là không có quy định chuyển tiếp, không cho phép điều chỉnh quy hoạch. Bên cạnh đó, trình tự điều chỉnh theo luật rất phức tạp.

Chia sẻ thực tế ở Bộ Công Thương, ông An cho hay Bộ có 3 lĩnh vực vướng mắc lớn nhất là điện, khoáng sản và năng lượng.

Đối với lĩnh vực điện, đã có quy hoạch điện quốc gia, tỉnh, thành nhưng hiện có 369 dự án điện… đều đang tắc. Trong khi đó, điện liên quan rất nhiều đến phát triển kinh tế. Khi nhà đầu tư đến là “chúng ta vắt chân lên cổ để lo”.

Trong hàng trăm dự án điện thuộc diện trên, ông An cho biết có nhiều dự án rất cấp bách nhưng “văn bản đã nằm trên bàn Thủ tướng mà không thể phê duyệt được”. Các tỉnh gặp Bộ Công Thương thì liên tục hỏi bao giờ được điều chỉnh mà không thể trả lời.

Lo mat du an ty USD vi thieu quy hoach hinh anh 2
Thứ trưởng Bộ Công Thương Đặng Hoàng An. Ảnh: Petrotimes.

Với vướng mắc về năng lượng, ông An nhắc tới lĩnh vực xăng dầu và cho biết sắp tới có các dự án hóa dầu rất lớn nhưng cũng lại chưa có quy hoạch. “Nếu để lỡ các dự án lớn hàng tỷ đôla thì rất đáng tiếc”, ông An nói.

Theo ông An, đến tháng 11/2021 mới có quy hoạch tổng thể quốc gia, nghĩa là từ nay đến đó, các quy hoạch bên dưới đều không thể thực hiện vì quy định quy hoạch cấp trên phải làm trước.

“Nếu không có quy hoạch ở cấp quốc gia thì địa phương không biết làm thế nào. Do đó, quy hoạch tổng thể quốc gia cần phải làm sớm, nếu không bên dưới sẽ tắc hết”, Thứ trưởng Bộ Công Thương nêu quan điểm.

Doanh nghiệp kéo dài thời gian làm dự án, chờ ứng xử của chính quyền

Về phía các địa phương, Phó chủ tịch UBND TP.HCM Võ Văn Hoan nêu vướng mắc khi luật mới bãi bỏ quy hoạch ngành, lĩnh vực trong khi chưa có quy hoạch mới đã làm ảnh hướng lớn đến đầu tư, huy động nguồn lực của TP.

Ông kiến nghị Trung ương cho phép TP trong khi chưa có quy hoạch mới thì tiếp tục thực hiện các nội dung trong các quy hoạch được duyệt, khi nào có quy hoạch mới thì bãi bỏ cái cũ.

Chủ tịch UBND Quảng Ninh Nguyễn Văn Thắng băn khoăn khi lộ trình dự kiến phê duyệt quy hoạch tổng thể quốc gia vào 2021. Theo ông trong khoảng 2 năm từ nay đến đó sẽ tạo ra khoảng trống rất lớn với các bộ, ngành, địa phương.

“Hiện, Chính phủ cho phép các địa phương triển khai lập quy hoạch tỉnh song song với lập quy hoạch vùng, quy hoạch quốc gia, nhưng làm song song mà đảm bảo phù hợp thì rất khó. Chắc chắn sẽ có điểm vênh, gây tốn kém về thời gian, kinh phí”, ông Thắng chia sẻ.

Đặt vấn đề nhiều địa phương hoàn thành quy hoạch tỉnh trước quy hoạch quốc gia, ông Thắng hỏi liệu Chính phủ có cơ chế nào để cho phép các địa phương áp dụng trước khi Quốc hội phê chuẩn quy hoạch tổng thể không.

Lo mat du an ty USD vi thieu quy hoach hinh anh 3
Chủ tịch Quảng Ninh Nguyễn Văn Thắng. Ảnh: Hoàng Hà.

Về việc điều chỉnh các quy hoạch được tích hợp trong quy hoạch tỉnh, ông Thắng nêu thực tế chưa được quy định cụ thể. Đồng nghĩa với việc trước khi quy hoạch tỉnh được phê duyệt thì tất cả quy hoạch dự kiến được tích hợp sẽ phải giữ nguyên, không được điều chỉnh, ngay cả khi có những nội dung cần sửa đổi cho phù hợp với phát triển của tỉnh.

Vì vậy các địa phương đều gặp khó, nhất là việc bổ sung các dự án cấp bách.

Dẫn chứng tại Quảng Ninh, ông cho biết năm 2018, Thủ tướng đã cho phép Quảng Ninh được bổ sung vào quy hoạch việc thành lập khu kinh tế Quảng Yên, bổ sung một số khu công nghiệp trên địa bàn tỉnh. Nhưng khi đang triển khai thì Luật Quy hoạch mới có hiệu lực nên bị vướng, chưa thể triển khai tiếp.

“Việc này ảnh hưởng rất lớn đến các nhà đầu tư, đặc biệt ở khu kinh tế Quảng Yên. Khi triển khai xây dựng hạ tầng khu công nghiệp, các nhà đầu tư cũng đang tìm cách kéo dài thời gian để chờ ứng xử của chính quyền”, Chủ tịch Quảng Ninh chia sẻ.

Không có quy hoạch thì “không ai dám làm gì”

Lắng nghe các ý kiến, Phó thủ tướng Trịnh Đình Dũng khẳng định Luật Quy hoạch là công cụ pháp lý rất quan trọng để các cấp, các ngành lãnh đạo, chỉ đạo toàn diện.

Đây cũng là công cụ giúp Chính phủ, bộ, ngành, địa phương đề ra định hướng, mục tiêu chiến lược, xác định các động lực phát triển, không gian phát triển của mỗi ngành, vùng, địa phương và cả quốc gia. Nó giúp đảm bảo sự phát triển đồng bộ, thống nhất nhằm khai thác nguồn lực một cách tiết kiệm, hiệu quả.

“Làm gì cũng phải theo quy hoạch, không có thì tắc hết, phải làm mò mẫm, không hiệu quả. Như vậy rất ảnh hưởng đến phát triển”, Phó thủ tướng lưu ý.

Lo mat du an ty USD vi thieu quy hoach hinh anh 4
Phó thủ tướng Trịnh Đình Dũng phát biểu kết luận hội nghị. Ảnh: Đoàn Bắc.

Ông đưa ra so sánh ở các nước tiên tiến có quy hoạch rất chi tiết, ví dụ quy định số lượng xe taxi mỗi năm, số cửa hàng ăn trên mỗi tuyến phố… để không dư thừa sản phẩm xã hội.

Nhấn mạnh làm quy hoạch rất khó, nhưng theo Phó thủ tướng, không có thì không lập được kế hoạch phát triển của các bộ, ngành, địa phương.

Ông nhìn nhận thực tế tổ chức thực hiện Luật Quy hoạch hiện còn lúng túng ở cả Trung ương và địa phương nên dẫn đến chậm, ảnh hưởng đến kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội của giai đoạn mới.

Việc thực hiện điều chỉnh quy hoạch, theo Phó thủ tướng cũng là cái vướng mắc, cần có điều chỉnh cục bộ thay vì quy định 5 năm được điều chỉnh một lần.

“Không ai có thể nói Luật Quy hoạch của chúng ta là tốt nhất vì nhận thức là cả quá trình. Điều chỉnh quy hoạch cho tốt hơn là điều rất khuyến khích, nó khác với điều chỉnh quy hoạch vì lợi ích cá nhân làm ảnh hưởng, phương hại đến lợi ích quốc gia và lợi ích cộng đồng”, Phó thủ tướng lưu ý.

Samtrix Solar : Nhà phát triển và phân phối điện mặt trời hàng đầu Việt Nam

Thừa Thiên Huế : tạo điều kiện phát triển dự án điện mặt trời

Thừa Thiên-Huế khảo sát, chính thức công khai các địa điểm dành cho nghiên cứu đầu tư dự án điện Mặt Trời, với tổng diện tích gần 600ha ở huyện Phong Điền và Phú Lộc cùng Khu kinh tế Chân Mây Lăng Cô.

Hệ thống pin năng lượng Mặt Trời.

Tỉnh Thừa Thiên-Huế đã khảo sát và chính thức công khai các địa điểm dành cho nghiên cứu đầu tư dự án điện Mặt Trời.

Theo đó, trên địa bàn tỉnh có các địa điểm có khả năng đầu tư phát triển các dự án điện Mặt Trời, bao gồm: huyện Phong Điền có các địa điểm xã Điền Môn và Điền Hương; xã Phong Chương; xã Phong Hiền; và xã Phong Hòa, với tổng diện tích 427ha. Tại khu vực huyện Phú Lộc có một điểm ở vị trí Khu kinh tế Chân Mây Lăng Cô (khu vực xã Lộc Thủy, xã Lộc Tiến), với diện tích 170ha.

Thời gian gần đây, đã có nhiều nhà đầu tư trong và ngoài nước đến tìm hiểu để đầu tư vào những dự án năng lượng xanh; trong đó, Công ty Năng lượng tái tạo Orange thuộc Tập đoàn AT Capital – Singapore đến tìm hiểu môi trường, cơ hội đầu tư tại tỉnh Thừa Thiên-Huế.

Qua làm việc, Ủy ban Nhân dân tỉnh Thừa Thiên-Huế kết luận sẽ áp dụng các chính sách, ưu đãi cao nhất theo khung quy định của Chính phủ và của tỉnh đối với dự án sản xuất năng lượng Mặt Trời trên địa bàn tỉnh.

Ủy ban Nhân dân tỉnh Thừa Thiên-Huế cũng đã thống nhất cho Công ty BS Heidelberg Solar GmbH nghiên cứu đầu tư dự án nhà máy điện Mặt Trời với công suất 151MWp trên diện tích khoảng 160ha tại xã Lộc Thủy, huyện Phú Lộc.

Ngoài nhà máy Điện Mặt Trời TTC Phong Điền do Công ty cổ phần điện Gia Lai đầu tư đưa vào sử dụng cuối năm 2018, công suất 35MW, tổng mức đầu tư gần 1.000 tỷ đồng; dự kiến trong năm 2019, nhà máy phát điện với tổng sản lượng đạt khoảng 60 triệu kWh/năm; còn có Công ty cổ phần Xây dựng và Thiết bị Thái Đạt, liên doanh nhà đầu tư Công ty Europe Clean Energies Japan K.K và Công ty cổ phần Tập đoàn Truyền thông Thanh Niên đang nghiên cứu, xin phép Bộ Công thương điều chỉnh quy hoạch để xây dựng nhà máy điện Mặt Trời tại xã Phong Hòa và xã Điền Môn với diện tích gần 150ha.

Bên cạnh đó, tỉnh Thừa Thiên-Huế còn khuyến khích đầu tư các nguồn năng lượng khác, như nguồn năng lượng khí sinh học là nguồn nhiên liệu được dùng để đun nấu, thắp sáng và sản xuất điện năng. Điều này đặc biệt quan trọng vì tỉnh Thừa Thiên-Huế có tới 80% dân sống ở nông thôn và chăn nuôi ngày càng phát triển theo xu thế tập trung.

Đáng chú ý, khách sạn Khách sạn Sài Gòn-Morin đã ứng dụng điện năng lượng Mặt Trời cho hệ thống nước nóng có nhu cầu tiêu thụ khoảng 14.000 lít nước nóng mỗi ngày. Nếu sử dụng bình nước nóng năng lượng Mặt Trời sẽ tiết kiệm khoảng hơn 600 triệu đồng/năm.

Tại Huế, trên đường Tôn Đức Thắng, thành phố đã đã ứng dụng thí điểm điện năng lượng Mặt Trời tại vị trí cột đèn số 3 và 4. Đèn hoạt động ổn định và đảm bảo chiếu sáng liên tục vào ban đêm (khi thời tiết mưa cũng có thể sử dụng tiếp đến 4-5 ngày). Mỗi cột đèn chiếu sáng năng lượng Mặt Trời lắp đặt thay thế cho đèn cao cáp sodium công suất 100W tiết kiệm được lượng điện tiêu thụ trên một năm là 438kWh/cột.

Chủ tịch Ủy ban Nhân dân tỉnh Thừa Thiên-Huế Phan Ngọc Thọ cho biết, với chính sách của Nhà nước thúc đẩy việc phát triển năng lượng Mặt Trời; cụ thể gần đây Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 11/2017/QĐ-TTg ngày 11 tháng 4 năm 2017 về cơ chế khuyến khích phát triển các dự án điện Mặt Trời tại Việt Nam, việc phát triển điện năng lượng Mặt Trời trên địa bàn tỉnh Thừa Thiên-Huế là vô cùng thiết thực và tất yếu.

Lợi ích của các dự án mang lại công ăn việc làm và tạo thu nhập cho nhân dân trong vùng, đóng góp ngân sách cho địa phương; qua đó góp phần giải quyết các vấn đề an sinh xã hội cho địa phương. Quan trọng hơn nữa là giải quyết vấn đề an ninh năng lượng quốc gia và góp phần giảm phát thải khí nhà kính.