Đề xuất Chương trình thí điểm xác định giá điện mặt trời trong năm 2021

Sau hơn 3 năm khuyến khích đầu tư với hai lần đưa ra mức giá mua điện cố định khá hấp dẫn, Bộ Công thương đang xây dựng chương trình thí điểm xác định giá điện mặt trời.

Sau hơn 3 năm khuyến khích đầu tư với hai lần đưa ra mức giá mua điện cố định khá hấp dẫn, tạo ra sự bùng nổ về số lượng các dự án điện mặt trời được bổ sung quy hoạch và đăng ký, Bộ Công thương đang xây dựng chương trình thí điểm xác định giá điện mặt trời.

Đầu tư điện mặt trời phát triển khá mạnh. Ảnh: Đức Thanh
Đầu tư điện mặt trời phát triển khá mạnh. Ảnh: Đức Thanh

Điện mặt trời gánh trọng trách lo điện

Việc Bộ Công thương đề xuất Chính phủ ban hành Quyết định về Chương trình thí điểm xác định giá điện mặt trời (Chương trình thí điểm) cho các đối tượng dự án đã có trong quy hoạch điện lực, nhưng không đủ điều kiện áp dụng giá cố định (giá FiT) theo Quyết định 13/2020/QĐ-TTg (Quyết định 13) đã khiến nhiều chủ đầu tư đang đứng ngồi không yên có thể nhẹ bớt phần nào.

Theo thống kê sơ bộ của Bộ Công thương, hiện có 8 dự án điện mặt trời đã được bổ sung quy hoạch phát triển điện lực với tổng công suất 610 MW, nhưng không đủ điều kiện áp dụng cơ chế giá điện cố định theo Quyết định 13.

Ngoài ra còn có 21 dự án điện mặt trời khác, với tổng công suất khoảng 1.100 MW đã được Chính phủ thống nhất chủ trương bổ sung quy hoạch tại Thông báo số 221/TB-VPCP (ngày 1/7/2020) sau khi Quyết định 13 được ban hành, cùng 103 dự án điện mặt trời đã hoàn thành thẩm định hồ sơ đề nghị bổ sung quy hoạch với tổng công suất hơn 10.000 MW. Với các dự án này, việc bán điện được yêu cầu theo cơ chế cạnh tranh hoặc đấu thầu.

Lý giải cho việc đưa ra đề xuất này, Bộ Công thương cho hay, mục tiêu của chính sách khuyến khích phát triển điện mặt trời là nhằm huy động kịp thời nguồn cung cấp điện giai đoạn đến năm 2025 cho hệ thống điện, đảm bảo cân đối cung cầu trước nguy cơ thiếu điện ở khu vực miền Nam.

Cơ chế này được kỳ vọng sẽ giảm giá mua điện từ các dự án điện mặt trời trong giai đoạn chuyển tiếp từ cơ chế giá FiT sang cơ chế đấu thầu, đồng thời nhằm nhận định thuận lợi, khó khăn, vướng mắc về chính sách, thể chế, quy trình thủ tục phục vụ cho nghiên cứu, đề xuất cơ chế đấu thầu phù hợp với bối cảnh của Việt Nam.

Thời gian tổ chức lựa chọn dự án theo giá điện là từ tháng 11/2020 đến tháng 5/2021 và dự án sẽ hoàn thiện các thủ tục từ năm 2021 đến ngày 30/6/2022.

Đáng nói, Bộ Công thương cũng đề nghị giá trần áp dụng cho Chương trình thí điểm là giá đã được phê duyệt trong Quyết định 13 (7,09 và 7,69 UScent/kWh). Giá điện áp dụng cho dự án được chọn sẽ là mức giá bán điện đề xuất của nhà đầu tư và nhỏ hơn mức giá trần được Thủ tướng Chính phủ quyết định và sẽ áp dụng trong thời gian 20 năm.

Giải quyết phát sinh

Trao đổi với phóng viên Báo Đầu tư, ông Hoàng Tiến Dũng, Cục trưởng Cục Điện lực và Năng lượng tái tạo cho hay, để đảm bảo tính chất cạnh tranh về giá điện, Bộ Công thương đề xuất tổng quy mô công suất các dự án được lựa chọn phát triển điện mặt trời trong Chương trình thí điểm tối đa bằng 60% tổng công suất các dự án tham gia Chương trình.

Như vậy,  với 8 dự án trong quy hoạch và 21 dự án đã được đồng ý bổ sung quy hoạch nói trên có tổng công suất gần 1.800 MW, dự tính sẽ chọn ra 1.000 MW để phát triển dự án nếu các đề xuất về chương trình thí điểm được duyệt.

Đây được cho là lối thoát cho những dự án điện mặt trời đã được bổ sung quy hoạch trong khi việc đấu thầu dự án điện mặt trời chưa được áp dụng, còn giá điện cố định sẽ hết hạn vào ngày 31/12/2021.

Mặc dù Quy hoạch điện VII điều chỉnh đang còn hiệu lực mong muốn đạt 850 MW vận hành vào năm 2020, nhưng tới hết tháng 9/2020 đã có 5.838,6 MW điện mặt trời vào vận hành, chưa kể hơn 1.500 MW điện mặt trời áp mái đã hòa lưới điện. Cộng dồn tới hết năm 2020, tổng công suất điện mặt trời có thể đạt gần 10.000 MW. Con số này chưa kể hơn 10.000 MW điện mặt trời khác mà Bộ Công thương đã thẩm định xong hồ sơ nhằm bổ sung tiếp vào quy hoạch.

“Trong khi bổ sung ào ạt các dự án điện mặt trời, các cơ quan đã chưa tính hiệu quả của loại hình này trong tổng thể hệ thống để có sự phát triển phù hợp và cân đối”, một chuyên gia nhận xét.

Đầu tư điện mặt trời tiếp tục tăng cao trong quý IV năm 2020

Lại có 124 dự án điện mặt trời chưa có trong quy hoạch điện dù đã được Bộ Công thương thẩm định, bởi còn thêm yêu cầu EVN tính toán khả năng giải tỏa công suất.

Bổ sung trước, tính giải tỏa sau

Cục Điện lực và Năng lượng tái tạo (Bộ Công thương) vừa đề nghị Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) hỗ trợ tính toán, đề xuất các giải pháp giải tỏa công suất hàng loạt dự án điện mặt trời mới.

Trong văn bản yêu cầu này, Cục đã đề nghị ưu tiên tính toán, xem xét khả năng giải tỏa công suất của 21 dự án điện mặt trời đã được thống nhất chủ trương bổ sung quy hoạch tại Thông báo số 221/TB-VPCP (ngày 1/7/2020).

Được biết, 21 dự án có tổng quy mô 1.163 MWp (tương đương 930 MW) được nhắc tới này là các dự án đã hoàn thành thẩm định để chuẩn bị cho thực hiện thí điểm cơ chế xác định giá cạnh tranh các dự án điện mặt trời giai đoạn sau ngày 31/12/2020.

Tuy nhiên, 21 dự án trên chỉ là một phần trong tổng số 124 dự án điện mặt trời với tổng công suất lên tới 10.862 MW đã được Bộ Công thương hoàn thành công tác thẩm định – bước đi cần thiết trước khi trình Chính phủ xem xét bổ sung vào quy hoạch điện hiện hành.

Dẫu vậy, yêu cầu EVN “ưu tiên tính toán, xem xét khả năng giải tỏa công suất của 21 dự án điện mặt trời đã được thống nhất chủ trương bổ sung quy hoạch tại Thông báo số 221/TB-VPCP” hay “tính toán và đề xuất giải pháp để đảm bảo khả năng giải tỏa công suất” cho cả 124 dự án trong Phụ lục II gửi kèm lại cho thấy, việc thẩm định dự án của Cục Điện lực và Năng lượng tái tạo  dường như chỉ là “cho có”, bởi thẩm định xong mà vẫn không tính được khả năng giải tỏa công suất của dự án!

Chia sẻ thực trạng này, nhiều người quan tâm tới việc đầu tư nguồn điện cho rằng, “đây là điều khó hiểu”.

Tại phiên giải trình về cấp điện cho phát triển kinh tế – xã hội tới năm 2030 mới đây, đại biểu Quốc hội Đỗ Văn Sinh cho hay, việc công suất điện mặt trời vận hành trong thực tế gấp nhiều lần so với quy hoạch đặt ra trong khi lưới điện không kịp đầu tư, dẫn tới hệ số huy động công suất thấp, gây lãng phí nguồn lực của tư nhân, nhà nước lẫn nhân dân.

Đó là chưa kể, theo tính toán của đại biểu Đỗ Văn Sinh, với 4.960 MW mặt trời đã đi vào vận hành trước ngày 1/7/2019, EVN đã phải mua điện với mức 9,35 UScent/kWh, nên đã tạo ra khoản chênh lệch nếu so với giá mua điện gió lên tới 892 triệu USD (tương đương 20.000 tỷ đồng). Còn nếu so 9,35 UScent/kWh với mức giá 7,09 UScent/kWh sau ngày 1/7/2020 thì con số chênh lệch lên tới 3,667 tỷ USD (tương đương 80.000 tỷ đồng).

Đáng nói là, số tiền chênh lệch này chỉ một số ít nhà đầu tư điện mặt trời được hưởng, trong khi gây hại cho 97 triệu dân. “Trách nhiệm của các tổ chức, của người đứng đầu về vấn đề này ra sao” là câu hỏi được đại biểu Sinh đặt ra trước thực trạng bổ sung tràn lan các dự án điện mặt trời thời gian qua.

Đua mua pin

Cảnh báo về thực trạng “đổ bộ” làm năng lượng tái tạo thời gian qua, đại biểu Hoàng Quang Hàm nhận xét, phát triển năng lượng tái tạo dù còn xa so với tiềm năng, nhưng đã thiếu phương án đấu nối (dư thừa nguồn điện cục bộ, trong khi tổng thể thiếu điện, nên khó giảm giá thành).

Hiện đã có hơn 11.000 MW điện mặt trời được bổ sung vào quy hoạch, nhưng với việc thống nhất chủ trương bổ sung quy hoạch tại Thông báo số 221/TB-VPCP cho 21 dự án điện mặt trời có quy mô 1.163 MW hay chuyện Bộ Công thương đề nghị tính toán giải tỏa công suất cho 124 dự án với 10.863 MW đã được thẩm định cũng cho thấy mối quan tâm tới loại hình này còn rất lớn.

Dẫu vậy, các nhà đầu tư đang chạy đua để hoàn thành dự án trước mốc 31/12/2020 hay muốn đổ bộ tiếp vào làm điện mặt trời cũng sẽ phải tính toán việc tìm mua tấm pin có chất lượng để triển khai dự án.

Theo bà Lê Minh Tâm, Tổng giám đốc Công ty cổ phần Công nghệ năng lượng mới JL Việt Nam, đại diện bán hàng cho một số thương hiệu đến từ Trung Quốc nằm trong top 10 thế giới về pin mặt trời cho hay, đang xảy ra tình trạng cháy hàng với tấm pin mặt trời. Không chỉ hàng ở Việt Nam không còn, mà đối tác bên Trung Quốc cũng không nhận đơn nữa.

Lý giải việc pin mặt trời tại Việt Nam khan hiếm, một doanh nghiệp chuyên bán inverter cho một số thương hiệu nổi tiếng cho hay, sự cố nổ tại nhà máy sản xuất silicon (một nguyên liệu để sản xuất ra tấm pin mặt trời) tại Trung Quốc đã khiến cơ quan hữu trách nước này quyết định rà soát lại hoạt động sản xuất silicon để điều tra nguyên nhân, nên việc sản xuất pin mặt trời bị ảnh hưởng.

Ngoài ra, có thông tin Chính phủ Trung Quốc gia hạn chính sách ưu đãi phát triển năng lượng mặt trời trong nước thêm gần 30 GW (30.000 MW) với mốc thời gian là ngày 31/12/2020, nên thị trường pin mặt trời tại Trung Quốc đã diễn ra cuộc chạy đua khốc liệt để mua hàng, kéo theo tình trạng cháy hàng.

“Các công ty và hãng lớn trong danh sách Tier -1 (bảng xếp hạng về uy tín của các thương hiệu pin mặt trời trên thế giới) giờ gần như ngưng giao hàng cho Việt Nam. Với những lô hàng có thời gian giao vào cuối tháng 11 và đầu tháng 12/2020 sẽ là sót lại do không kịp tiến độ theo hợp đồng đã ký trước đó và số lượng cũng rất ít”, bà Tâm cho biết.

Như vậy, các hãng lớn đã dừng lại trong cuộc đua cấp pin mặt trời cho Việt Nam với mốc 31/12/2020. Còn cuộc đua sau năm 2020 thì còn phải chờ nhiều điều khác.