Thanh tra Chính phủ nên vào cuộc với các dự án điện mặt trời trang trại

Trước tình trạng các dự án điện mặt trời áp mái phát triển ồ ạt, thiếu sự kiểm soát gây quá tải lưới điện, tháng 2.2021, Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo Bộ Công Thương thanh tra, kiểm tra, chấn chỉnh và xử lý nghiêm các sai phạm. Tuy nhiên, đến nay, Bộ Công Thương vẫn chưa thể báo cáo Thủ tướng Chính phủ.

Trả lời về vấn đề này, tại Họp báo thường kỳ của Bộ Công Thương chiều 12.1, lãnh đạo Cục Điện lực và Năng lượng tái tạo khẳng định “sẽ báo cáo Chính phủ trong thời gian sớm nhất”.

Nhiều dự án điện mặt trời mái nhà có sai phạm, hệ luỵ rất lớn

Thực tế, từ năm 2020 đến nay, có nhiều địa phương công bố những sai phạm khi kiểm tra các dự án điện mặt trời mái nhà trên địa bàn. Đơn cử, tỉnh Đắk Lắk hiện có hơn 360 đơn vị đăng ký xây dựng trang trại lắp đặt hệ thống điện năng lượng mặt trời mái nhà, nhưng thực tế chỉ thấy sản xuất điện mặt trời. 

Còn tại Vĩnh Long, một số dự án điện mặt trời mái nhà theo hình thức trang trại đã “lộ” loạt sai phạm sau quá trình kiểm tra của Sở Công Thương Vĩnh Long. Khi kiểm tra hơn 40 dự án điện mặt trời mái nhà trên địa bàn, Sở này phát hiện một số sai phạm trong đầu tư, công tác nghiệm thu, đấu nối các dự án điện mặt trời mái nhà.

Sai phạm phổ biến tại các dự án điện mặt trời mái nhà trang trại tại Vĩnh Long, theo ông, là lắp trên mái công trình nông nghiệp, dưới hình thức trang trại nhưng chưa đảm bảo các tiêu chí về trang trại. Có dự án chênh lệch số liệu công suất pin lắp đặt giữa biên bản, hồ sơ nghiệm thu với hợp đồng mua bán điện đã ký với điện lực.

Điện mặt trời phát triển ồ ạt trong thời gian vừa qua. Ảnh: EVN
Điện mặt trời phát triển ồ ạt trong thời gian vừa qua. Ảnh: EVN 

Trao đổi với Lao Động, một chuyên gia năng lượng cho biết, sự bùng nổ của các điện mặt trời trong giai đoạn 2018 – 2020 có nguyên nhân là do giá mua điện cao theo Quyết định 11 năm 2017 và Quyết định 13 năm 2020 dành cho điện mặt trời.

Với mức giá mua điện chốt cứng, cao hơn giá bán lẻ điện bình quân mà EVN đang bán đến tay hơn 28 triệu hộ tiêu thụ trong cả nước, các nhà đầu tư điện mặt trời không cần phải đàm phán giá điện để nhanh chóng bắt tay vào phát triển dự án. 

Điều này đã khiến các dự án năng lượng tái tạo tăng trưởng đột biến về công suất, từ chỗ chỉ có 5 MW điện mặt trời trước khi có Quyết định 11, đã tăng lên đạt 17.000 MW vào ngày 1.1.2021.

Sự phát triển quá nhanh các dự án điện mặt trời đã gây ra những hạn chế trong kiểm soát quy mô và kế hoạch phát triển nguồn và hệ thống. Hệ luỵ là có những công trình phát điện rất lớn, nhưng “núp bóng” và lợi dụng danh nghĩa để làm điện mặt trời mái nhà.

“Việc phát triển mất kiểm soát này dẫn đến công suất tăng thêm quá lớn, dẫn đến cắt giảm công suất các nhà máy điện hiện có đang vận hành gấy thất thoát lớn cho các nhà máy điện của nhà nước, cũng như thiệt hại cho các nhà đầu tư tư nhân đã đầu tư một cách đúng luật và bài bản trước đó”, chuyên gia nhận định.

Theo chuyên gia, bên cạnh đó, việc mua một lượng công suất điện lớn như vậy có nguy cơ đẩy giá thành điện lên cao và sẽ tăng giá điện bán lẻ cho người dân và doanh nghiệp trong nay mai là điều chắc chắn.

Thanh tra Chính phủ cần vào cuộc

Bộ Công Thương là đơn vị xây dựng và đề xuất cơ chế giá cho điện mặt trời. Với những sai phạm của các dự án điện mặt trời trong thời gian vừa qua, theo chuyên gia này, Thanh tra Chính phủ nên vào cuộc để xem xét một cách khách quan; từ đó rút ra những bài học kinh nghiệm trong phát triển năng lương sắp đến.

Bộ Công Thương cũng đang xây dựng dự thảo khung về cơ chế chính sách phát triển điện năng lượng tái tạo nói chung (bao gồm cả điện mặt trời mặt đất, điện mặt trời mái nhà, điện mặt trời nổi…) và nói sẽ hoàn thành trong quý I.2021.

Tuy nhiên, đến thời điểm hiện tại đã là quý I.2022, vẫn chưa có cơ chế giá mới, doanh nghiệp tiếp tục phải chờ đợi.

Ngoài ra, Bộ Công Thương cũng nên có quy định cụ thể về quản lý nhà nước về việc lắp đặt hệ thống điện mặt trời theo từng trường hợp bán cho điện lực, tự sử dụng để thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp.

Còn theo luật sư Anh Phiệt – Văn phòng Luật sư Phiệt và cộng sự – Đoàn LS TP.Đà Nẵng, trường hợp lập dự án trang trại, nhưng không trồng trọt, chăn nuôi mà chỉ sản xuất điện mặt trời là trái luật.

Cần xem xét các loại đất đó đã làm đủ các thủ tục về chuyển đổi mục đích sử dụng đất, đã nộp thuế đủ cho nhà nước hay không?… Muốn phát hiện những sai phạm đó, Thanh tra Sở Tài nguyên và Môi trường các địa phương phải vào cuộc.

Nguồn : Báo Lao Động online

Điện mặt trời có thể bị cắt giảm khoảng 8 tỉ kWh trong năm 2021?

Theo các chuyên gia năng lượng, trong năm 2021, có khả năng năng lượng tái tạo, trong đó có điện mặt trời sẽ bị cắt giảm công suất lớn, không chỉ dừng lại ở con số 1,3 tỉ kWh như dự báo của Trung tâm Điều độ hệ thống điện quốc gia (A0).

Tại Tuần lễ Năng lượng thế giới diễn ra trong 3 ngày (5-7.10) tại Việt Nam, TS Lê Hải Hưng – thành viên chuyên gia Hội đồng năng lượng thế giới (WEC), Viện trưởng Viện Nghiên cứu và Ứng dụng Công nghệ cho biết, theo số liệu của Tập đoàn Điện lực Việt Nam, tính đến cuối năm 2020, tổng công suất lắp đặt điện mặt trời, bao gồm điện mặt trời mặt đất và điện mặt trời mái nhà đạt xấp xỉ 19.400 MWp, tức là chiếm khoảng 25% tổng công suất của hệ thống điện ở Việt Nam.

Tuy nhiên, sản lượng điện của hệ thống điện mặt trời mới chỉ chiếm 4,3% (tức khoảng 10 tỉ kWh so với khoảng 247 tỉ kWh) tổng điện năng thương mại của cả nước.

Theo ông Hưng, sự phát triển điện mặt trời ồ ạt trong thời gian vừa qua đã gây ra quá tải nghiêm trọng cho hệ thống truyền tải điện vốn đã khá yếu của Việt Nam. Điều này dẫn tới việc nhiều nhà máy điện mặt trời đã phải cắt giảm công suất phát, gây thiệt hại cho nhà đầu tư và làm giảm động lực phát triển của điện mặt trời.

“Do chỉ phát vào các giờ nắng, nên điện mặt trời được coi là một nguồn điện thất thường, không tin cậy trong các quá trình sản xuất công nghiệp và ngay cả trong sinh hoạt dân sinh”, ông Hưng cho hay.

Điện mặt trời có thể bị cắt giảm công suất lớn. Ảnh minh hoạ, nguồn VT
Điện mặt trời có thể bị cắt giảm công suất lớn. Ảnh minh hoạ, nguồn VT 

Theo tính toán của A0, trong năm 2021, dự kiến cả nước sẽ phải xả bỏ khoảng 1,3 tỉ kWh năng lượng tái tạo để đảm bảo an toàn cho hệ thống truyền tải. 

Tuy nhiên, TS Lê Hải Hưng khẳng định, theo nghiên cứu và tính toán của Viện Nghiên cứu và Ứng dụng Công nghệ thì điện năng phải “xả bỏ” đi trong năm 2021 có thể nhiều hơn.

Cụ thể, với hệ thống điện mặt trời tập trung (có tổng công suất 10.000MWp phát điện thương mại) thì tổng điện năng phát ra khoảng 18 tỉ kWh. Nếu hệ thống truyền tải hiện tại chỉ tiếp nhận được khoảng 10 tỉ kWh như 2020 thì năm 2021 lượng điện phải xả bỏ vào khoảng 8 tỉ kWh. Đó là chưa kể các trạm điện mặt trời áp mái cũng phải xả bỏ một phần điện năng vào khung giờ cao điểm.

Nếu tính giá điện trung bình là 2.000 đồng/kWh, chỉ năm 2021 chúng ta (có thể) sẽ lãng phí khoảng 16.000 tỉ đồng – ứng với khoảng 700 triệu USD. “Đây là một con số lãng phí vô cùng lớn trong hoàn cảnh đất nước còn khó khăn và EVN đang phải nhập khẩu điện từ Trung Quốc và Lào”, ông Hưng nói.

Lưu trữ năng lượng là xu hướng tất yếu

Để hạn chế sự cắt giảm điện mặt trời trong năm 2021, theo ông Hưng, cần phải có hệ thống và công nghệ lưu trữ năng lượng, bởi đây là xu hướng tất yếu trong việc phát triển năng lượng tái tạo.

“Chúng tôi cho rằng, để hạn chế việc cắt giảm công suất cần có nghiên cứu đặc tính năng lượng trong mô hình hệ thống điện mặt trời nối lưới kết hợp pin lưu trữ công suất 1 MW.

Nghiên cứu, xây dựng, lắp đặt hoàn chỉnh một hệ thống điện mặt trời công suất 1MWp nối lưới với hệ pin lưu trữ lithium hoặc vanadium với công suất 500kW/2000kWh để kết nối và điều hòa các nguồn năng lượng trong hệ thống với phụ tải. 

Đồng thời thu thập kết quả thực tiễn, xây dựng dữ liệu, quy trình ứng dụng công nghệ điện mặt trời kết hợp pin lưu trữ”, ông Hưng đề xuất.

Sẽ phải nhập khẩu hàng trăm triệu tấn than để phát triển nhiệt điện

Cũng trong khuôn khổ Tuần lễ Năng lượng thế giới, ông Lê Nguyên Minh – thành viên chuyên gia Hội đồng Năng lượng thế giới cũng có những ý kiến, quan điểm về dự thảo Quy hoạch Điện VIII vừa được Hội đồng thẩm định thông qua, chuẩn bị trình Thủ tướng. 

Ông Minh cho rằng, theo dự thảo Quy hoạch Điện VIII, từ 2026-2045, Việt Nam xây dựng tiếp 54 nhà máy nhiệt điện than và tuabin khí hỗn hợp với tổng công suất đặt 82.830 MW, chiếm trên 50% tổng công suất đặt năm 2045.

Đây là định hướng không phù hợp với xu thế phát triển nguồn điện hiện nay trên thế giới. Bởi Việt Nam sẽ phải nhập khẩu hàng trăm triệu tấn than, LNG từ xa 4.000 km để đốt và xử lý hàng triệu tấn chất thải gây ô nhiễm môi trường.

Quy hoạch nên bớt đi một vài nhà máy điện, đồng thời giành chi phí hỗ trợ phát triển điện năng lượng tái tạo, nghiên cứu sản xuất pin lưu trữ trong nhiệm vụ cân bằng lưới điện quốc gia và tiêu thụ điện hộ gia đình.