Có nên lắp điện năng lượng mặt trời cho hộ gia đình?

Hiện nay giá điện tối thiểu của ngành điện đang áp dụng cao hơn 2,33 lần so với điện mặt trời. Nếu tính theo số điện tiêu thụ bình quân của các hộ gia đình, giá cao gấp 3 lần.

Thời tiết nắng nóng khắc nghiệt, giá điện bình quân tăng cao, nhiều hộ gia đình đã chọn giải pháp “tự cung tự cấp” điện nhờ vào nguồn năng lượng mặt trời (hay còn gọi là điện mặt trời) lắp đặt trên mái.

Chi phí lắp đặt giảm gấp 6 lần

Với số giờ nắng trung bình là 300 ngày/năm, miền Nam được đánh giá là khu vực có tiềm năng rất lớn về điện mặt trời và hiệu quả đầu tư hệ thống điện năng lượng mặt trời đạt hiệu suất tối đa. Tuy nhiên thực tế, nhiều người dân vẫn chưa thực sự hiểu các điều kiện, mô hình, cơ chế, hiệu quả và lợi ích của việc lắp đặt hệ thống điện mặt trời nối lưới. Ông Vũ Hoàng An, đại diện Samtrix Solar, thông tin hiện nay có 3 mô hình lắp đặt điện mặt trời chính là sân thượng mái bằng, mái tôn và mái ngói. Trong đó, sân thượng mái ngói đòi hỏi kỹ thuật khó hơn nhưng giá thành không chênh nhau bao nhiêu. Thông thường, hệ thống điện mặt trời được chia làm 3 gói: 3 Kw, 5 Kw và 10 Kw.Với gói 3 Kw, tương ứng công suất 3.240 W, số điện sinh ra mỗi tháng là ~360 kWh, giá trọn gói (bao gồm cả bộ inverter chuyển đổi dòng điện) là 62-65 triệu đồng, cần 20 m2 diện tích lắp đặt. Gói 5 Kw – công suất 5.400 W mỗi tháng sẽ sinh ra ~600 kWh điện, diện tích cần lắp đặt là 38 m2, giá trọn gói 105 triệu đồng.

Hai gói này thường được lắp đặt tại hộ gia đình tùy theo lượng điện tiêu thụ và diện tích sử dụng. Thông thường, những hộ tiêu thụ điện bình quân hằng tháng từ hơn 1 triệu đồng trở xuống sẽ chọn gói 3 Kw. Gia đình có hóa đơn tiền điện từ 2 triệu đồng trở lên phù hợp gói 2. Gói còn lại 10 Kw, công suất 10.260 Kw, mỗi tháng cung cấp ~1.200 kWh, cần 62 m2 với giá 199 triệu đồng, thường được các hộ kinh doanh, doanh nghiệp sản xuất lựa chọn. Thời hạn sử dụng cho 1 hệ thống điện mặt trời từ 20 – 25 năm và chỉ sau khoảng 5 năm có thể thu hồi vốn. Là người đã có 10 năm theo đuổi công nghệ điện mặt trời, ông An cho biết vào năm 2009, tấm pin mặt trời có giá tới 4 – 6 USD/w, bây giờ chỉ còn 40 cent – chưa tới 1 USD. Do đó nhiều hộ lắp đặt cách đây vài năm hệ thống 1 KWp hết khoảng 120 – 130 triệu đồng thì nay cả gói 3 KWp mới hết 65 triệu đồng. “Có nhiều nguyên nhân giúp giá thành lắp đặt ngày càng giảm. Thứ nhất do trước đây nhu cầu thấp, ít người làm, tấm pin hệ suất thấp và tỷ lệ hư hỏng cao vì kỹ thuật kém. Bây giờ giá điện ngày càng tăng, thời tiết thay đổi khắc nghiệt, yêu cầu bảo vệ môi trường hướng đến cuộc sống văn minh cũng cao hơn nên nhiều người tìm tới điện mặt trời. Có cầu ắt có cung. Pin điện được sản xuất nhiều hơn, năng suất cao hơn, khoa học kỹ thuật tiến bộ nên ít hư hỏng. Chi phí lắp đặt điện mặt trời hiện đã giảm bằng 1/6 so với cách đây 10 năm” – ông lý giải.

Chỉ bẳng ½ giá điện tối thiểu

Giá bán lẻ điện cho hộ sinh hoạt hiện được ngành điện chia thành 6 bậc theo chỉ số sử dụng từ 0-50 kWh, từ 51-100 kWh, từ 101-200 kWh, từ 201-300 kWh, từ 301-400 kWh và từ 401 kWh trở lên. Theo khảo sát của chúng tôi, mức tiêu thụ điện năng với các gia đình trung bình phổ biến là bậc 3 (2.014 đồng/kWh) và 4 (2.530 đồng/kWh). Trong khi đó, điện mặt trời giá lắp đặt trung bình (theo các gói được giới thiệu ở trên) là 20 triệu đồng/Kw, 1 năm cung cấp được 1.440 kWh điện. Chia cho 20 năm bình quân sử dụng thì giá cho 1 kWh điện mặt trời chỉ hơn 800 đồng, chưa bằng ½ lần giá điện tối thiểu và gần bằng 1/3 lần giá điện trung bình phổ biến của mỗi gia đình hiện nay. Đáng chú ý, giá này không tăng trong suốt 20 năm sử dụng, không “nhảy múa” thất thường như giá điện hiện nay. Một chuyên gia năng lượng phân tích những bất cập trong việc chia bậc điện càng thể hiện rõ sự tiết kiệm trong sử dụng điện mặt trời. Cụ thể, do mạng lưới điện mặt trời sẽ được đồng bộ với điện lưới có sẵn nhưng ưu tiên sử dụng điện mặt trời trước nên đơn cử, 1 gia đình 1 tháng dùng hơn 400 kWh điện, phải chịu mức giá tính theo bậc cao nhất (gần 3.000 đồng/kWh), lắp hệ thống 3 Kw – 1 tháng sinh ~360 kWh thì chỉ cần đóng tiền cho gần 100 kWh lấy từ lưới điện AC, tương đương bậc 2. Ước tính có thể tiết kiệm tới 1,1 triệu đồng/tháng.

Với hộ kinh doanh, doanh nghiệp, cơ sở sản xuất… còn lời hơn. Những đối tượng này hiện sử dụng điện theo 3 giá chia theo từng khung giờ thấp điểm, bình điểm và cao điểm. Trong đó, khung giờ cao điểm là từ 9 rưỡi – 11 rưỡi, mức giá điện cao nhất. Đây cũng là thời điểm nhiều nắng nhất nên hoàn toàn chi phí cho số điện bậc cao nhất này sẽ được tiết giảm nếu sử dụng điện mặt trời. Cũng theo ông Vũ Hoàng An, hiện nay ngành điện đã có chính sách mua lại điện mặt trời của từng hộ gia đình theo dạng “dư tức thì”. Nghĩa là bất cứ lúc nào (cuối tuần doanh nghiệp nghỉ hoặc khi gia đình đi làm không ở nhà) điện dư không sử dụng sẽ được đẩy ngược lên lưới điện, đồng hồ điện 2 chiều do công ty điện lực lắp đặt sẽ ghi nhận và trả lại tiền tương ứng. Đồng hồ 2 chiều hiện được công ty điện cung cấp, lắp đặt miễn phí nhằm khuyến khích người dân sử dụng điện mặt trời.

Mong muốn phát triển điện mặt trời, doanh nghiệp tư nhân muốn đầu tư hạ tầng lưới điện

Nhiều dự án điện mặt trời chạy đua phát điện trước ngày 30-6 để hưởng ưu đãi về giá điện, khiến cho việc vận hành hệ thống điện gặp khó, nhưng nếu chậm chân thì các dự án cũng gặp khó vì giá bán điện sẽ giảm mạnh…

Đây là những nội dung được các địa phương phát triển mạnh về năng lượng tái tạo, nhất là điện mặt trời, nêu ra tại hội thảo “Hiện trạng và tiềm năng phát triển các dự án năng lượng tái tạo tại một số tỉnh thành trọng điểm khu vực Nam Trung bộ và miền Nam”, do Cục Ứng dụng và phát triển công nghệ phối hợp cùng các đơn vị tổ chức ngày 25-6.

Chạy đua đầu tư

Ông Đạo Văn Rớt – phó giám đốc Sở Công thương tỉnh Ninh Thuận – cho biết thời gian qua địa phương này đã thu hút được 19 dự án điện gió, với quy mô công suất lên đến hơn 1.000MW. 

Trong số đó đã có 14 dự án được cấp quyết định đầu tư, 5 dự án đã khởi công và 3 dự án đang vận hành thương mại, với tổng công suất khoảng 117MW. 

Ngoài ra, hiện có 54 dự án năng lượng mặt trời với tổng công suất khoảng 3.500MW đã được được địa phương này chấp thuận chủ trương để nhà đầu tư khảo sát, lập hồ sơ bổ sung vào quy hoạch phát triển điện quốc gia. 

Đã có 31 dự án với tổng công suất 1.817 MW được cấp quyết định đầu tư, trong đó  10 dự án đã vận hành thương mại với tổng công suất 725 MW. Đến 30-6 sẽ có thêm 6 dự án nối lưới.

Ông Đỗ Minh Kính – giám đốc Sở Công thương tỉnh Bình Thuận – cũng cho biết trong số 20 dự án điện gió đăng ký, mới chỉ có 3 dự án đi vào hoạt động và 1 dự án đang thi công. 

Ngoài ra, có đến 95 dự án điện mặt trời đăng ký đầu tư với tổng công suất hơn 6.000 MW, nhưng đến nay chỉ mới có 12 nhà máy điện mặt trời đưa vào hoạt động và 8 dự án dự kiến phát điện trong quý II.

Tại Tây Ninh cũng có 19 dự án điện mặt trời đang triển khai, trong đó 7 dự án sẽ đóng điện trước 30-6. 

Bình Phước cũng đã trình 40 dự án với công suất 3.509 MWp nhưng chỉ có 5 dự án được Thủ tướng phê duyệt và 1 dự án được Bộ Công thương phê duyệt bổ sung quy hoạch, 20 dự án chưa được Bộ Công thương lấy ý kiến thẩm định.

 Phải giảm phát điện lên lưới

Ông Đạo Văn Rớt cho biết phần lớn các dự án năng lượng tái tạo đều tập trung hoàn thành vào cuối tháng 5 và tháng 6 để kịp hưởng mức giá bán điện ưu đãi, khiến cho đơn vị quản lý và vận hành hệ thống điện gặp khó. 

Nhiều dự án trên địa bàn phải giảm phát điện lên lưới, chưa kể nhiều dự án đã có thể phát điện nhưng chưa được cấp chứng nhận vận hành thương mại (COD) do những nguyên nhân khác nhau có thể dẫn tới ảnh hưởng phần nào lợi ích của nhà đầu tư.

Do đó, Ninh Thuận đề xuất cho phép các chủ dự án đầu tư hệ thống lưới điện truyền tải, sau đó chuyển giao lại cho EVN quản lý và khai thác, thay vì chỉ có EVN đầu tư hệ thống này. 

Trong khi đó, theo ông Đỗ Minh Kính, nếu giá mua điện mặt trời giảm xuống mức thấp nhất (6,67 cent/kWh) từ sau ngày 30-6 theo dự thảo đã công bố, sẽ không khuyến khích nhà đầu tư khai thác tiềm năng điện mặt trời dù  giá thành đã giảm so với trước đây.

Ngoài việc báo cáo Thủ tướng để được hưởng chính sách ưu đãi về giá đến hết năm 2020, Ninh Thuận cũng đề xuất ngành điện phối hợp với các nhà đầu tư nghiên cứu phương án đầu tư các công trình lưới điện bằng hình thức cho ngành điện ứng vốn hoặc cho mượn không tính lãi suất để xây dựng lưới điện. 

Một số địa phương cũng kiến nghị Bộ Công thương sớm triển khai xây dựng hệ thống truyền tải phân vùng hợp lý.