Giá điện áp mái giảm mạnh, bỏ giá FIT áp dụng đấu thầu điện mặt trời?

Bộ Công thương đang xây dựng dự thảo liên quan đến cơ chế giá cho điện mặt trời áp mái với mức giá dự kiến giảm mạnh và ban hành trong tháng 3 này.

Trao đổi với Tuổi Trẻ Online, ông Hoàng Tiến Dũng – cục trưởng Cục Điện lực và năng lượng tái tạo (Bộ Công thương) – cho biết đang xây dựng dự thảo về cơ chế giá điện mặt trời áp mái, hiện đã cơ bản hoàn thiện sau nhiều vòng lấy ý kiến để tới đây trình Thủ tướng phê duyệt.

Theo đó, ngoài việc vẫn duy trì giá cố định với mức giá dự kiến giảm mạnh, chỉ còn 5,2 – 5,8 cent/kWh với từng loại công suất dự án, dự thảo cũng đưa ra nhiều điểm mới để phát triển điện mặt trời áp mái.

Mục đích để phát triển đúng hướng, tức khuyến khích người dân, doanh nghiệp lắp đặt để tự dùng, thay vì tình trạng nhà nhà “ào ào” lắp điện áp mái để hưởng giá cao khi đẩy hết công suất lên lưới.

Cụ thể, mức giá của từng dự án sẽ phụ thuộc vào quy mô công suất hệ thống lắp đặt, quy mô càng to giá sẽ càng thấp nhằm khuyến khích hộ gia đình lắp đặt hơn các trang trại, khu nhà công nghiệp, thay vì tất cả các loại hình điện áp mái đều có một mức giá như trước đây.

Dự thảo cũng quy định tỉ lệ tự dùng nhất định, bởi điện mặt trời trên mái nhà khuyến khích tự dùng tại chỗ để giảm áp lực đầu tư lưới điện, truyền tải và phân phối, thay vì đưa hết điện lên lưới. Về mặt kỹ thuật cũng khuyến khích các đơn vị lắp đặt hệ thống điều khiển scada để ngành điện điều khiển công suất phát.

Dự kiến dự thảo được trình Chính phủ và sớm ban hành trong tháng 3, nhằm thay thế một phần quyết định 13 về cơ chế khuyến khích phát triển điện mặt trời vốn đã hết hiệu lực từ ngày 31-12-2020.

Với quyết định này, giá mua điện mặt trời mái nhà được áp ở mức 8,38 cent/kWh (1.943 đồng/kWh), áp dụng trong 20 năm kể từ ngày vận hành thương mại.

Trả lời câu hỏi của Tuổi Trẻ về việc dự thảo đưa ra mức giá giảm khá sâu so với giá FIT hiện nay, ông Dũng cho rằng mức giá được xây dựng trên cơ sở cơ quan tư vấn nước ngoài nghiên cứu, đánh giá về sự thay đổi, phát triển của năng lượng tái tạo, giá thiết bị điện mặt trời ở Việt Nam và trên thế giới.

Theo đó, công nghệ phát triển giúp giá thiết bị thời gian qua giảm nhanh, hiệu suất tấm pin cao hơn nhiều và cho nhiều điện hơn, nên mức giá này được tư vấn đánh giá vẫn mang lại hiệu quả kinh tế cho nhà đầu tư.

“Giá này rẻ hơn nhiều so với giá mua điện EVN, nên không cần khuyến khích người dân vẫn lựa chọn” – ông Dũng nói.

Liên quan đến cơ chế chính sách phát triển điện mặt trời, ông Dũng cho hay Bộ Công thương cũng đang sớm hoàn thiện dự thảo cơ chế, làm việc các cấp chuyên gia, bộ ngành để lấy ý kiến.

Theo đó, dự thảo sẽ tập trung xây dựng cơ chế đấu thầu cho tất cả các dự án điện mặt trời nổi, mặt trời mặt đất, nhưng do đây là cơ chế mới, khó thực hiện nên cần thời gian để hoàn thiện và dự kiến cũng sớm ban hành trong nửa đầu năm nay.

Theo thông tin từ Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), đến hết ngày 31-12-2020, có hơn 100.000 công trình điện mặt trời mái nhà được đấu nối vào hệ thống điện với tổng công suất lắp đặt lên tới gần 9.300 MWp, tổng sản lượng phát lên lưới từ điện mặt trời lũy kế đến nay đạt hơn 1,15 tỉ kWh.

Tính chung, tổng công suất lắp đặt điện mặt trời trên cả nước đạt tới 16.500 MW, chiếm 25% tổng công suất lắp đặt nguồn điện của toàn hệ thống. Sản lượng điện phát từ điện mặt trời lên lưới trong năm 2020 đạt 10,6 tỉ kWh, riêng điện mặt trời mái nhà 1,16 tỉ kWh, chiếm 4,3% tổng sản lượng huy động các nguồn điện.

Cơ chế nào cho điện mặt trời Việt Nam trong năm 2021?

Nhiều chuyên gia cho rằng, đây là thời điểm chúng ta chuyển sang cơ chế đầu thầu đối với các dự án điện mặt trời quy mô lớn.

Sau ngày 31.12.2020, Quyết định 13 của Thủ tướng Chính phủ về cơ chế khuyến khích phát triển điện mặt trời tại Việt Nam hết hiệu lực. Trong khi, cơ chế giá mới cho điện mặt trời vẫn chưa có khiến nhiều nhà đầu tư đang rất ngóng chờ.

Nêu quan điểm về cơ chế giá mới cho loại năng lượng tái tạo này, ông Nguyễn Anh Tuấn, Ủy viên Hội đồng khoa học, Ủy viên BCH Hiệp hội Năng lượng Việt Nam, với các dự án điện mặt trời quy mô lớn cần phải chuyển sang cơ chế đấu thầu, đảm bảo tính hội nhập, cạnh tranh và tính thị trường. Việc áp dụng cơ chế đầu thầu cũng giúp cho chủ đầu tư giảm chi phí sản xuất kinh doanh, người dân được mua điện giá rẻ. Điều này đòi hỏi nhà đầu tư cần tính toán để có nguồn phát “hấp dẫn nhất”.

Đối với cơ chế điện mặt trời mái nhà, ông Tuấn cho rằng, nên sang cơ chế FIT 3, theo hướng thấp đi từ 6,7 đến 6,9 UScents/kWh. Lý giải về điều này, ông Tuấn cho biết, điện mặt trời ở Việt Nam và thế giới phát triển nhanh, kéo theo công nghệ, hiệu suất cao, giá thành rẻ nhanh, nên nhà đầu tư sẽ giảm đuọc nhiều chi phí sản xuất. Ông Tuấn tính toán từ năm ngoái đến năm nay, giá thành thiết bị cho dự án điện mặt trời có thể giảm 30-40%.

“Trước kia chúng ta chỉ có những tấm pin mặt trời 320-380W, giờ chúng ta đã có những tấm pin 450W, sang năm nay có thể lên tới 650W. Như vậy, thiết bị ngày càng hiện đại, giá thành giảm đi thì chi phí sản xuất cũng phải tính toán tiết giảm”, ông Tuấn phân tích.

Điều này đồng nghĩa với việc, giá FIT trong lần điều chỉnh này sẽ được điều chỉnh theo hướng giảm để tiếp cận gần hơn với cơ chế thị trường.

Đồng tình với quan điểm này, chuyên gia về giá – Ngô Trí Long, cũng cho rằng, không nên kéo dài cơ chế FIT mà nên chuyển sang cơ chế đầu thầu ngay, bởi cơ chế giá FIT thời gian qua đã bộc lộ nhiều bất cấp.

Theo ông Long, tiềm năng về năng lượng mặt trời ở Việt Nam lớn, và phát triển năng lượng tái tạo là tất yếu. Ở giai đoạn đầu, nhắm khuyến khích các nhà đầu tư vào năng lượng tái tạo, chúng ta có cơ chế giá FIT. Tuy nhiên, ông Long cho rằng, cơ chế giá FIT của chúng ta chưa thống nhất.

“Bản thân tôi là người chuyên nghiên cứu về giá cũng cảm thấy khó hiểu khi việc tính toán chi phí cực kỳ phức tạp”, chuyên gia Ngô Trí Long nói.

Trong khi tiềm năng về điện mặt trời ở nước ta lớn thì giá lại rất cao. Mức giá mua bán điện mặt trời khó có thể phản ánh sát và kịp thời sự thay đổi giá công nghệ của thị trường. Điều này khiến cho các nhà đầu tư ồ ạt phát triển điện mặt trời vì khoản “lợi nhuận kếch xù”. Trong lĩnh vực điện, sản xuất phải gắn với tiêu dùng, nếu không tiêu dùng hết thì phải có truyền tải, nhưng để đầu tư vào hệ thống truyền tải thì chi phí lại quá lớn. Điều đó dẫn đến việc chúng ta phải cắt hàng triệu kWh điện mặt trời trong thời gian qua.

Cũng theo chuyên gia này, muốn chuyển sang cơ chế đấu thầu, các cơ quan quản lý cần nhanh chóng có quy định, các văn bản rõ ràng, tránh nhóm lợi ích đằng sau, gây thất thoát cho nhà nước. Đồng thời, nhà đầu tư điện mặt trời cũng đang rất kỳ vọng vào chính sách dài hạn, để doanh nghiệp ổn định trong sản xuất kinh doanh.