Sôi động điện mặt trời áp mái gia đình

Việc huy động nguồn điện năng lượng tái tạo được kỳ vọng sẽ sôi động hơn khi quyết định 13 về cơ chế khuyến khích phát triển điện mặt trời vừa được Chính phủ ban hành và có hiệu lực ngày 22-5.

Điều này sẽ càng có ý nghĩa với người dân khi khả năng thiếu điện trong thời gian tới đang hiển hiện. Ngoài việc tạo ra nguồn điện sử dụng, người dân còn có thể bán điện cho Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN).

Vừa có điện dùng vừa có điện bán

Là một trong những hộ dân lắp hệ thống điện mặt trời áp mái, gia đình ông Nguyễn Đắc Thọ (đường Lê Văn Sỹ, Q.3, TP.HCM) giờ đây không phải trả tiền điện mà mỗi tháng còn nhận đều đặn hơn 2 triệu đồng tiền bán điện cho công ty điện lực.

Ông Thọ lắp hệ thống điện mặt trời trên mái nhà với tổng công suất lắp đặt là 13 kW, sản lượng điện phát lên lưới từ 1.000 – 1.100 kWh điện. Với giá bán điện ưu đãi 8,38 cent/kWh, mỗi tháng ông Thọ được ngành điện chuyển khoản tiền mua điện 1.9 – 2,1 triệu đồng.

Trừ tiền điện gia đình ông sử dụng khoảng 1,5 triệu đồng/tháng, tính ra mỗi tháng gia đình ông Thọ dư ra khoảng 400.000 – 600.000 đồng từ tiền bán điện.

Theo đánh giá của EVN, tình hình đầu tư lắp đặt hệ thống điện áp mái hiện nay rất sôi động. Ông Võ Quang Lâm – phó tổng giám đốc EVN – cho hay từ ngày 1-7-2019 đến 26-5-2020, đã có thêm 21.250 dự án điện mặt trời áp mái với tổng công suất 449 MW.

“Cho đến nay có 27.990 khách hàng, trong đó đặc biệt có 22.900 khách hàng là hộ gia đình và 5.096 khách hàng là doanh nghiệp đã lắp hệ thống điện mặt trời trên mái nhà của mình với tổng công suất 578 MW. Đây là tín hiệu tốt” – ông Lâm cho hay.

Chia sẻ thêm về quyết định 13, ông Hoàng Tiến Dũng – cục trưởng Cục Điện lực và năng lượng tái tạo (Bộ Công thương) – cho rằng cơ chế khuyến khích trong quyết định này áp dụng chủ yếu cho dự án có chủ trương đầu tư từ cách đây hơn nửa năm, quy mô được áp dụng không nhiều.

Trong khi đó, dự án điện mặt trời có thời gian thi công nhanh, thực tế cho thấy có tập đoàn thực hiện dự án trong thời gian ngắn chỉ 4 tháng.

“Từ nay đến cuối năm còn 7 tháng, các nhà đầu tư hoàn toàn có đủ thời gian để thực hiện dự án và hưởng cơ chế ưu đãi” – ông Dũng nói và cho biết thêm ngay trong tháng 5 đã có văn bản gửi EVN hướng dẫn hợp đồng mua bán điện, điều chỉnh giá điện.

Trên cơ sở đó, EVN hoàn toàn có thể ký kết hợp đồng với người dân trong phát triển điện áp mái.

Thủ tục qua mạng

Với mục tiêu cuối năm 2020, EVN kỳ vọng các khách hàng lắp đặt điện mặt trời áp mái có thể khoảng 1.000 MW nên lãnh đạo EVN cũng cho hay sẽ tạo mọi thuận lợi cho người dân lắp đặt hệ thống điện áp mái.

Theo ông Lâm, để đơn giản hóa thủ tục lắp đặt, EVN đã hoàn thành việc cung cấp dịch vụ công cấp độ 4, nên toàn bộ thủ tục đã được điện tử hóa. Khách hàng chỉ cần liên hệ qua tin nhắn, email và sau 2 ngày từ khi nhận được thông tin, các đơn vị của tập đoàn sẽ liên hệ, ký kết hợp đồng mua bán điện bằng phương thức điện tử.

Ông Nguyễn Quốc Dũng – trưởng ban kinh doanh của EVN – cho biết quy trình ký kết hợp đồng đã dược công khai trên trang web của tập đoàn.

EVN hỗ trợ lắp đặt côngtơ 2 chiều, nên khách hàng chỉ cần đăng ký thông tin khách hàng là có đại diện EVN liên hệ để lắp đặt côngtơ 2 chiều, thủ tục đơn giản, thực hiện theo hợp đồng điện tử và việc mua điện cũng qua mạng.

Vị này cũng tính toán đối với một hộ gia đình có diện tích sử dụng khoảng 100m2, quy mô khoảng 10 kWp (suất đầu tư dao động 13 – 16 triệu đồng/kWp) thì thời gian thi công, đấu nối và bán điện cho EVN chỉ trong khoảng 1 tuần.

Về thời gian thu hồi vốn, ông Dũng cho hay giá điện hiện ở mức khoảng 1.970 đồng thì thời gian thu hồi rất nhanh, khoảng 6 – 8 năm thu hồi xong vốn.

Đẩy mạnh lắp đặt điện mặt trời áp mái?

Tổng Công ty Điện lực miền Nam (EVNSPC) khuyến khích khách hàng phía Nam tiếp tục đầu tư, lắp đặt điện mặt trời áp mái, nhất là những địa phương có số giờ nắng cao. Tính đến đầu tháng 5/2020, EVNSPC đã thanh toán tiền mua điện mặt trời áp mái của 4.163 khách hàng với sản lượng điện thanh toán là 71,912 triệu kWh, tương ứng hơn 160 tỷ đồng.

Theo thống kê của EVNSPC, từ đầu năm 2020 đến nay, tình hình đầu tư, lắp đặt điện mặt trời áp mái của người dân, doanh nghiệp (DN) tiếp tục tăng trưởng mạnh. Điều này cho thấy, điện mặt trời áp mái đang ngày càng hấp dẫn các nhà đầu tư.

Cụ thể, trong tháng 4/2020, EVNSPC đã lắp đặt công tơ 2 chiều cho hơn 550 khách hàng, tổng công suất là 15.607 kWp. Lũy kế đến đầu tháng 5/2020, toàn miền Nam có 2.484 khách hàng lắp đặt điện mặt trời áp mái, tổng công suất 84.876 kWp.

Từ đầu năm đến nay, tại địa bàn có số giờ nắng cao như: Đồng Nai, Tây Ninh, Bình Dương, Bà Rịa-Vũng Tàu, số lượng khách hàng lắp điện mặt trời áp mái để sử dụng không ngừng tăng. Tiêu biểu như tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu đã có 1.100 khách hàng lắp đặt điện mặt trời áp mái, công suất khoảng 14.000 kWp.

Theo tính toán của các hộ dân đang sử dụng điện mặt trời áp mái, nếu đầu tư từ 30-45 triệu đồng lắp hệ thống điện mặt trời áp mái có công suất 4-5 kWp, sẽ tạo ra được lượng điện khoảng 25 kWh và hoàn vốn sau 8 năm sử dụng. Sản lượng điện năng lượng mặt trời áp mái đủ sử dụng cho quạt, tivi, tủ lạnh và thắp sáng cho gia đình.

Tính đến đầu tháng 5/2020, EVNSPC đã thanh toán tiền mua điện mặt trời áp mái của 4.163 khách hàng với sản lượng điện thanh toán là 71,912 triệu kWh, tương ứng 160,65 tỷ đồng.

Ông Nguyễn Văn Lý, Phó Tổng Giám đốc EVNSPC cho biết, để phát triển nhanh điện mặt trời áp mái tại 21 tỉnh, thành phố khu vực miền Nam, EVNSPC và các công ty điện lực trực thuộc đã triển khai mạnh mẽ phổ biến, quảng bá về các chủ trương, chính sách khuyến khích lắp đặt điện mặt trời, đặc biệt là điện mặt trời áp mái và các thủ tục thực hiện đầu tư.

Các công ty điện lực thành viên sẵn sàng lắp đặt miễn phí công tơ hai chiều đo đếm điện năng, ký kết hợp đồng mua lượng điện dư từ hệ thống điện mặt trời áp mái của hộ dân, DN phát lên lưới điện. Đồng thời, thực hiện miễn phí các hồ sơ liên quan việc đấu nối vào lưới điện, ghi chỉ số, thanh toán tiền điện mặt trời áp mái đến khách hàng hằng tháng.

Ngày 6/4 vừa qua, Thủ tướng Chính phủ đã ký ban hành Quyết định 13/2020/QĐ-TTg về cơ chế khuyến khích phát triển điện mặt trời tại Việt Nam. Quyết định này chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 22/5/2020, là cú hích tạo đà cho điện mặt trời áp mái phát triển.

Tiềm năng phát triển điện mặt trời áp mái ở Việt Nam rất lớn, nhất là khu vực phía Nam, nơi có số giờ nắng trung bình năm thuộc diện cao so với cả nước. EVNSPC xác định rõ việc hỗ trợ phát triển điện mặt trời áp mái là một trong những chủ trương quan trọng bởi đây là nguồn cung cấp điện hiệu quả, giải pháp thiết thực cho việc đáp ứng nhu cầu điện năng ngày một tăng cao.

Lợi ích kép từ lắp điện mặt trời

Giảm chi phí tiền điện, bảo vệ môi trường và có thể bán điện dư cho điện lực đó là lợi ích kép mà điện mặt trời áp mái (ĐMTAM) mang lại cho người dân và doanh nghiệp.

Theo thông tin từ Công ty Điện lực Long An, trên địa bàn tỉnh, đến hết tháng 3/2020 đã có 643 khách hàng lắp đặt ĐMT, tổng công suất phát triển điện đạt trên 25.723 kWp. Trong đó, có 484 khách hàng dùng điện trong sinh hoạt với công suất lắp đặt 2.617 kWp, 159 khách hàng dùng điện ngoài sinh hoạt lắp đặt 23.106 kWp. TP. Tân An là một trong những địa bàn có nhiều khách hàng lắp đặt. Theo đó, Tân An có 157 khách hàng lắp đặt với công suất 1.429 kWp. 

Hình thức đầu tư ĐMT nhiều nhất trên địa bàn tỉnh là khai thác, sử dụng song hành cả hai nguồn điện, số dư thừa bán cho ngành điện. Hình thức này không bị lãng phí điện sản xuất ra và cũng không lo bị thiếu điện khi trời không có nắng.

Để nhân rộng mô hình ĐMTAM, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 11/2017/QĐ-TTg, ngày 11/4/2017, về cơ chế khuyến khích phát triển các dự án ĐMTAM tại Việt Nam và Quyết định số 02/2019/QĐ-TTg, ngày 8/1/2019, sửa đổi, bổ sung Quyết định 11/2017/QĐ-TTg. Để cụ thể hóa các quyết định của Thủ tướng Chính phủ, Bộ Tài chính đã ban hành văn bản quy định về chính sách ưu đãi đối với dự án ĐMTAM trên mái nhà có công suất lắp đặt không quá 50 kW. 

Theo đó, các linh kiện, thiết bị, máy móc phục vụ việc lắp đặt ĐMTAM đều được ưu tiên về thuế. Cá nhân lắp đặt hệ thống ĐMTAM bán cho ngành điện dưới 100 triệu đồng/năm sẽ được miễn thuế. Đây là chính sách quan trọng khuyến khích người dân phát triển ĐMTAM.

Gia đình anh Lê Hồng Hiển tại Phường 3, TP. Tân An, tỉnh Long An có 5 thành viên nên nhu cầu sử dụng điện trong sinh hoạt hằng ngày nhiều. Anh Hiển chia sẻ, trước đây, bình quân mỗi tháng gia đình tốn gần 1,5 triệu đồng tiền điện. Tuy nhiên thời gian gần đây, gia đình anh không mất chi phí cho tiền điện mà ngược lại, được ngành điện thanh toán lại từ 1-1,4 triệu đồng/tháng (tùy thời tiết), bởi vào tháng 3/2019, anh đầu tư hệ thống ĐMTAM với công suất tương đương khoảng 7 kWp, trị giá gần 120 triệu đồng. Bình quân trong những ngày nắng nóng nhiều vào mùa khô, mỗi ngày, ĐMTAM nhà anh tạo ra được khoảng 28 kWh điện.

Hiện tại, gia đình anh Hiển dùng song hành cả hai nguồn điện. Số điện dư, anh bán cho ngành điện. Anh Hiển cho biết từ ngày lắp ĐMTAM, gia đình anh hầu như không phải tốn chi phí tiền điện. Đây là hình thức đầu tư khá hiệu quả cho gia đình sử dụng điện nhiều vì tiết kiệm tiền điện theo khung giá bậc thang. Tuy chi phí đầu tư ban đầu khá cao nhưng hiệu quả sử dụng lâu dài.

Phó Giám đốc Công ty Điện lực Long An Lê Hoàng Oanh chia sẻ, khi người dân hay doanh nghiệp sử dụng ĐMTAM không chỉ giúp ngành điện giảm áp lực về nguồn cung cấp điện mà còn góp phần bảo vệ môi trường, tiết kiệm chi phí. 

Thực hiện chủ trương của Chính phủ về khuyến khích, thúc đẩy phát triển năng lượng tái tạo, Long An có chính sách hỗ trợ khách hàng công tơ điện 2 chiều. Đặc biệt, Công ty Điện lực Long An sẵn sàng hỗ trợ người dân, doanh nghiệp lắp đặt và có nhu cầu bán điện, ngành điện đều ưu tiên nếu đáp ứng được các yêu cầu kỹ thuật.

Chưa có giá mới, điện mặt trời áp mái bị chững lại

Tại buổi lễ Công bố các hoạt động tháng tri ân khách hàng và Chương trình Quay số trúng thưởng “Khách hàng may mắn EVNHCMC” tổ chức sáng 2.12, ông Nguyễn Duy Quốc Việt, Phó Tổng giám đốc Tổng Công ty Điện lực TP.Hồ Chí Minh (EVNHCMC) cho biết, hiện việc lắp đặt điện mặt trời áp mái trên địa bàn TP.Hồ Chí Minh đang bị chững lại.

Cụ thể, 6 tháng đầu năm 2019, tổng công suất điện mặt trời áp mái trên địa bàn TP.Hồ Chí Minh đạt 40 MWp; nhưng từ 1.7.2019 đến nay, con số này chỉ đạt 17 MWp, bằng chưa đến 50% so với kết quả của 6 tháng đầu năm.

Một trong những lý do dẫn đến tình trạng trên là hiện nay chưa có giá mới để mua điện mặt trời áp mái.

Trước đây, theo Quyết định số 11/2017/QĐ-TTg mới (có hiệu lực đến hết 30.6.2019) “Về cơ chế khuyến khích phát triển các dự án điện mặt trời tại Việt Nam”, ngành điện được mua điện từ các hệ thống điện mặt trời áp mái chủ yếu do các hộ dân lắp đặt và bán lại với giá 9,35 cent/kWh (tương đương 2.156 đồng/kWh).

Nhưng kể từ ngày 1.7.2019 đến nay, do chưa có quyết định về mức giá mới, nên ngành điện vẫn chỉ ghi nhận số điện mà các hộ dân đã bán lại cho ngành, chứ chưa có cơ sở để thanh toán tiền mua điện này. Điều này đã khiến cho nhiều gia đình ngần ngại khi lắp đặt hệ thống điện mặt trời áp mái và vì thế tốc độ tăng trưởng điện mặt trời bị chững lại.

Dịp này, EVNHCMC đã công bố 13 hoạt động để tri ân khách hàng trong tháng 12.2019 với tổng trí giá hơn 8 tỉ đồng.

Điện mặt trời áp mái chững lại vì chưa có giá mới

Đã gần 4 tháng qua (từ ngày 1.7), điện mặt trời áp mái có dấu hiện chững lại khi ngành điện lực chỉ có thể “ghi nhận” sản lượng của nhà đầu tư mà chưa thể thu mua do chưa có bảng giá mới.

Chỉ “ghi nhận” sản lượng điện mặt trời dư

Ông Phạm Đức Sơn, Giám đốc kỹ thuật Samtrix Solar , nhà đầu tư điện mặt trời thông tin, những hợp đồng được ký kết từ trước ngày 30.6 vẫn được bên công ty điện lực thu mua với giá 9,35 cent/kWh tính chung cho cả điện mặt trời áp mái và lắp đặt tại các trang trại, nhà máy. Từ đầu tháng 7 đến nay, sản lượng điện mặt trời áp mái dư nhiều nhưng chỉ “gửi vậy thôi”, chờ bảng giá mới. Việc không bán được điện khiến nhiều hộ dân có ý định đầu tư điện mặt trời áp mái lại băn khoăn.

Tại Tây Ninh, bà Nguyễn Thúy Nga – chủ trại trồng dứa cũng cho hay, cơ sở muốn đầu tư gần 2 tỉ đồng làm điện mặt trời áp mái để lấy điện sản xuất và bán cho công ty điện lực. Nhưng giá cả thu mua của ngành điện vẫn chưa rõ ràng khiến bà “chùn tay”, không dám đầu tư nữa. Trước đó, thông tin Sở Giáo dục – Đào tạo TP.HCM cũng có ý định làm điện mặt trời và nếu thành công sẽ nhân rộng cho hệ thống các trường học trên địa bàn TP.HCM. Tuy nhiên, mức giá mới không có khiến đơn vị này đắn đo do không thể lên phương án tài chính để báo cáo, trình phê duyệt.

Tính đến ngày 12.10, theo Tổng công ty điện lực Miền Nam (EVNSPC), với các nhà đầu tư hệ thống điện mặt trời áp mái từ sau ngày 1.7, các công ty điện lực vẫn thực hiện việc đấu nối lưới điện nhưng hằng tháng chỉ thực hiện ghi chỉ số điện dư phát lên lưới. Tuy nhiên, lượng khách hàng đầu tư điện mặt trời đã có dấu hiệu giảm đáng kể trong vài tháng trở lại đây. So với tháng 6 (thời điểm còn áp giá điện mặt trời cũ là 0,95 cent/kWh – PV) thì 2 tháng 7 – 8, số lượng công trình điện mặt trời tại TP.HCM giảm đến 35%, công suất giảm hơn 50%.

Người dân mất cơ hội

Tổng công ty điện lực VN (EVN) cho biết, tính đến hết tháng 8 năm nay, tổng công suất các công trình điện mặt trời trên mái nhà của khách hàng là 216 MWp và dự kiến đến hết năm nay sẽ có thêm 300 MW công suất điện mặt trời áp mái được lắp đặt nữa. Thế nhưng, Quyết định 11 của Thủ tướng về cơ chế khuyến khích phát triển điện mặt trời cũng đã hết hiệu lực từ ngày 30.6 vừa qua và đến nay chưa có quyết định nào khác để thay thế. “EVN chưa có cơ sở pháp lý để hướng dẫn cho khách hàng cũng như chưa thực hiện được các thủ tục mua bán điện từ dự án điện mặt trời khác. EVN đang chờ hướng dẫn của Bộ Công thương để thực hiện việc ký mua điện mới với các chủ đầu tư điện mặt trời”, đại điện EVN thông tin.

Trong khi đó, trong tháng 7, Bộ Công thương lại có quyết định phê duyệt chương trình phát triển điện mặt trời áp mái tại VN giai đoạn 2019 – 2025 với tham vọng đặt ra là đến năm 2025, cả nước có 100.000 hệ thống điện mặt trời mái nhà, tương đương 1.000 MWp.

Đầu tư điện mặt trời áp mái có dấu hiệu chững lại

Lĩnh vực điện mặt trời áp mái của Việt Nam thời gian qua phát triển nhanh, nhưng một số khó khăn, thách thức có thể cản bước lĩnh vực này.

Năm 2017, Thủ tướng Chính phủ ban hành cơ chế khuyến khích phát triển điện mặt trời nói chung, trong đó có điện mặt trời quy mô lớn và điện mặt trời áp mái nói riêng.

Tuy nhiên, thị trường điện mặt trời áp mái chỉ tăng trưởng nhanh kể từ khi có Quyết định 02/2019/QĐ-TTg vào tháng 1/2019, với các quy định rõ ràng về cơ chế mua bán điện mặt trời mái nhà theo chiều giao và chiều nhận riêng biệt của công tơ đo đếm điện 2 chiều.

Cụ thể, bên mua điện (Tập đoàn Điện lực Việt Nam – EVN) thực hiện thanh toán lượng điện năng từ dự án trên mái nhà phát lên lưới điện với giá là 9,35 cents/kwh; thanh toán bằng VND theo tỷ giá trung tâm của VND so với USD do Ngân hàng Nhà nước công bố vào ngày công bố tỷ giá cuối cùng của năm trước (hiện tại, các quy định này đã hết hiệu lực).

Nhờ những quy định rõ ràng, công suất điện mặt trời áp mái lắp đặt đã tăng hơn 10 lần, từ khoảng 18 MWp vào cuối năm 2018 lên hơn 200 MWp cho tới nay, theo số liệu được Tổ chức Thúc đẩy đầu tư năng lượng sạch (CEIA) chia sẻ với phóng viên.

Với các lợi ích của điện mặt trời áp mái, mới đây, Bộ Công thương đã đề xuất tiếp tục áp dụng giá bán điện 9,35 cents/kwh đến hết năm 2021, đồng thời đề xuất thêm các mô hình bán điện mặt trời khác như bán toàn bộ cho EVN, tự dùng một phần và bán phần dư cho EVN, bán một phần cho hộ tiêu thụ khác và phần dư bán cho EVN, bán toàn bộ cho hộ tiêu thụ khác trong khu công nghiệp để thu hút nhiều thành phần kinh tế tham gia đầu tư điện mặt trời áp mái.

Dù được hỗ trợ bởi một số chính sách có sẵn, cũng như giá bán điện được xem là hấp dẫn, nhưng lĩnh vực điện mặt trời áp mái của Việt Nam đang đối diện với một số rào cản và khó khăn, điều thường gặp đối với bất kỳ lĩnh vực nào ở giai đoạn mới phát triển.

Theo CEIA, người sử dụng điện mặt trời áp mái và các công ty cung cấp dịch vụ điện mặt trời áp mái nhận thấy sức hấp dẫn của hoạt động này, tuy nhiên, với lĩnh vực tín dụng – tài chính, điện mặt trời áp mái vẫn được xem là một loại tài sản mới, không quen thuộc, đồng nghĩa với việc mang lại nhiều rủi ro trong con mắt của các nhà băng.

Khi các ngân hàng có thêm trải nghiệm với lĩnh vực điện mặt trời áp mái và tự tin vào các dự án thuộc lĩnh vực này, chấp nhận cho vay với thời hạn dài hơn, thì điện mặt trời áp mái tại Việt Nam sẽ tiến thêm một bước quan trọng trên con đường phát triển bền vững.

Bên cạnh đó, chính sách trợ giá điện của Việt Nam tạo rào cản đối với hoạt động đầu tư vào lĩnh vực năng lượng tái tạo nói chung và điện mặt trời áp mái nói riêng.

Với nỗ lực thúc đẩy tăng trưởng lĩnh vực sản xuất và công nghiệp, Việt Nam đang tiến hành trợ cấp giá điện. Cụ thể, người dùng điện sinh hoạt và kinh doanh phải trả giá điện cao hơn giá bình quân để hỗ trợ cho khối sản xuất công nghiệp.

Việc trợ cấp này dẫn tới khách hàng thương mại và hộ dân phải trả tiền điện ở mức cao hơn. Trong khi đó, khách hàng công nghiệp nhận được trợ cấp giá điện, nên lợi nhuận thu được từ việc đầu tư điện mặt trời áp mái không thực sự hấp dẫn.

Trong trường hợp này, rào cản chính là tính minh bạch của bảng giá điện, nhất là với khách hàng tiêu thụ điện công nghiệp.

Nếu EVN công bố bảng tính giá điện trong giai đoạn 3 – 5 năm, nhà đầu tư điện mặt trời sẽ có sự tính toán, chuẩn bị phương án tài chính chắc chắn hơn về dự án điện mặt trời áp mái công nghiệp của mình.

Từ góc độ doanh nghiệp cung cấp dịch vụ điện mặt trời áp mái, bà Ngô Kim Thoa, Giám đốc truyền thông Samtrix Solar cho biết, so với các nhà đầu tư mảng điện mặt trời nổi hoặc dự án điện mặt trời mặt đất, điện mặt trời áp mái ít chịu áp lực hơn về giá điện so với dự toán ban đầu, nếu giá điện mới được thông qua.

Chờ giá mới : Doanh nghiệp và hộ gia đình “đắn đo” lắp đặt

Sau thời gian phát triển rầm rộ, hiện nay việc đầu tư điện mặt trời áp mái tại khu vực phía Nam có dấu hiệu chựng lại. Một trong những nguyên nhân khiến nhiều người lo lắng là giá mua điện có khả năng thay đổi.

Hiện Bộ Công thương đã trình dự thảo quyết định sửa đổi thay thế quyết định 11/2017 của Thủ tướng Chính phủ về cơ chế khuyến khích phát triển các dự án điện mặt trời tại Việt Nam.

Người dân, doanh nghiệp đắn đo

Là địa phương đang bùng nổ về phát triển điện mặt trời, thế nhưng thời gian gần đây, theo số liệu từ Tổng công ty Điện lực TP.HCM và các đơn vị cung cấp tấm pin thì lượng khách hàng tại TP.HCM giảm đi đáng kể. Nhiều khách hàng còn đắn đo vì đợi giá mua điện mới Bộ Công thương đang trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt.

Chia sẻ tại hội nghị xúc tiến, phát triển điện mặt trời áp mái mới đây, ông Đoàn Minh Duy, tổng giám đốc Công ty cổ phần Đầu tư phát triển công nghiệp – thương mại Củ Chi, cho biết các doanh nghiệp trong khu công nghiệp có điều kiện thuận lợi vì có diện tích mái lớn để lắp đặt điện mặt trời áp mái. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp hiện còn băn khoăn giá mua điện mặt trời sẽ có sự thay đổi nên chưa dám đầu tư.

Tương tự, ông Nguyễn Thành Trung, chánh văn phòng Sở Giáo dục – đào tạo TP.HCM, cho biết sở này cũng đắn đo việc lắp đặt điện mặt trời áp mái. 

“Do chưa biết mức giá mới thế nào nên chúng tôi không thể lên phương án tài chính và báo cáo trình cấp trên phê duyệt. Là cơ quan nhà nước nên chúng tôi không có vốn đầu tư ban đầu và phải cần có kế hoạch, đề án cụ thể mới xin đầu tư công được. Mọi công đoạn đã chuẩn bị hết, chỉ còn vướng mức giá là có thể làm được” – ông Trung nói. 

Ông Trung cho biết thêm sau khi Sở Giáo dục – đào tạo TP.HCM lắp đặt được sẽ nhân rộng ra cho hệ thống các trường học trên địa bàn thành phố. TP.HCM có rất nhiều trường nên khi các trường lắp đặt đồng bộ có thể tạo ra một nguồn cung cấp điện công suất lớn.

Không chỉ các trường học, cơ sở sản xuất… mà nhiều người dân tại khu vực miền Tây Nam Bộ cũng thấp thỏm trông chờ vào giá mua mới được ban hành để tính toán lắp đặt. Ông Lê Quốc Nam, quận Cái Răng, TP Cần Thơ, cho biết gia đình ông đầu tư gần 120 triệu đồng lắp đặt thiết bị điện mặt trời với công suất 5,5kWp. 

Sau hai tháng hoàn thiện lắp đặt và gia đình đã phát bán điện cho điện lực, nhưng do lắp đặt sau ngày 30-6 nên chỉ số điện vẫn đang được Công ty Điện lực Cần Thơ ghi nhận để chờ khi có giá điện mới sẽ thanh toán sau (theo quy định, các trường hợp lắp đặt điện mặt trời trước ngày 30-6 được mua 9,35 cent, còn sau thời điểm này phải chờ quy định mới về giá mua điện – PV). 

“Tôi rất lo chưa biết giá điện mới sẽ như thế nào, hi vọng giá điện mặt trời mới bằng hoặc hơn giá cũ để người dân yên tâm và tiếp tục ủng hộ chủ trương phát triển điện năng lượng mặt trời” – ông Nam nói.

Khách hàng lắp đặt giảm mạnh

Theo Tổng công ty Điện lực TP.HCM, tính đến hết tháng 8-2019, TP có 3.923 khách hàng lắp đặt điện mặt trời trên mái nhà, công suất điện mặt trời đã lắp đặt đạt 44,56 MWp. Trong đó có 3.829 khách hàng đã nối lưới và đăng ký bán lại phần điện dư cho ngành điện. Tổng số tiền phía công ty đã thanh toán cho khách hàng là trên 4,7 tỉ đồng.

Kể từ ngày 1-7 đến nay, đối với các chủ đầu tư hệ thống điện mặt trời trên mái nhà có nhu cầu nối lưới, các công ty điện lực trên địa bàn TP.HCM vẫn thực hiện việc nối lưới như trước ngày 30-6. Hằng tháng các công ty điện lực vẫn thực hiện việc ghi nhận lượng điện phát lên lưới. Tuy nhiên, do chưa có quy định về giá mua bán điện phát lên lưới nên chưa thể ký hợp đồng mua bán điện mặt trời và chưa thực hiện được việc thanh toán với các chủ đầu tư.

Thực tế qua theo dõi, số lượng hệ thống điện mặt trời trên mái nhà nối lưới trong tháng 8 vừa qua giảm nhiều so với cao điểm tháng 6. Cụ thể, tại TP.HCM trong tháng 6 có 856 công trình điện mặt trời nối lưới với tổng công suất là 11,01 MWp nhưng qua tháng 8 số lượng công trình giảm còn 557 (giảm 35% về số lượng công trình và giảm hơn 50% về công suất).

Tương tự, đại diện Tổng công ty Điện lực miền Nam (phụ trách 21 tỉnh thành phía Nam) cho biết hiện nay tổng công suất điện mặt trời nối lưới mà người dân bán cho công ty khoảng 150MWp. Cũng theo vị đại diện này, thời gian gần đây lượng khách hàng đăng ký lắp đặt điện mặt trời áp mái có dấu hiệu chững lại do vướng về giá mua điện mới chưa được ban hành. 

“Tập đoàn Điện lực Việt Nam đã đề xuất giữ nguyên giá mua điện cũ để khuyến khích người dân lắp đặt và tạo sự công bằng cho người lắp trước, lắp sau” – vị đại diện trên chia sẻ.

Vẫn giữ nguyên giá cũ với điện mặt trời trên mái nhà

Ông Phương Hoàng Kim, cục trưởng Cục Điện lực và năng lượng tái tạo, cho biết hiện nay dự thảo sửa đổi quyết định số 11 đã được hoàn thiện và trình Chính phủ. Trong đó, đối với giá mua điện mặt trời áp mái trong dự thảo vẫn giữ nguyên mức giá 9,35 cent/kWh (tỉ giá hiện tại khoảng 2.170 đồng/kWh).

Tức là với các dự án được lắp đặt sau thời gian 30-6-2019 vẫn được hưởng mức giá cũ và được áp dụng ngay. Mục tiêu nhằm khuyến khích phát triển điện mặt trời trên mái nhà, tăng nguồn cung điện trong bối cảnh nguồn điện đang có nguy cơ thiếu như hiện nay.

Tuy vậy, do quyết định chưa được phê duyệt nên theo ông Kim, đối với các hợp đồng lắp đặt điện mặt trời áp mái vẫn để trống khoản mục liên quan đến mức giá. Khi quyết định mới được duyệt, đơn vị mua điện và các hộ lắp đặt điện mặt trời áp mái sẽ điền thông tin mức giá vào hợp đồng để làm căn cứ thực hiện.