Chưa có giá mới, điện mặt trời áp mái bị chững lại

Tại buổi lễ Công bố các hoạt động tháng tri ân khách hàng và Chương trình Quay số trúng thưởng “Khách hàng may mắn EVNHCMC” tổ chức sáng 2.12, ông Nguyễn Duy Quốc Việt, Phó Tổng giám đốc Tổng Công ty Điện lực TP.Hồ Chí Minh (EVNHCMC) cho biết, hiện việc lắp đặt điện mặt trời áp mái trên địa bàn TP.Hồ Chí Minh đang bị chững lại.

Cụ thể, 6 tháng đầu năm 2019, tổng công suất điện mặt trời áp mái trên địa bàn TP.Hồ Chí Minh đạt 40 MWp; nhưng từ 1.7.2019 đến nay, con số này chỉ đạt 17 MWp, bằng chưa đến 50% so với kết quả của 6 tháng đầu năm.

Một trong những lý do dẫn đến tình trạng trên là hiện nay chưa có giá mới để mua điện mặt trời áp mái.

Trước đây, theo Quyết định số 11/2017/QĐ-TTg mới (có hiệu lực đến hết 30.6.2019) “Về cơ chế khuyến khích phát triển các dự án điện mặt trời tại Việt Nam”, ngành điện được mua điện từ các hệ thống điện mặt trời áp mái chủ yếu do các hộ dân lắp đặt và bán lại với giá 9,35 cent/kWh (tương đương 2.156 đồng/kWh).

Nhưng kể từ ngày 1.7.2019 đến nay, do chưa có quyết định về mức giá mới, nên ngành điện vẫn chỉ ghi nhận số điện mà các hộ dân đã bán lại cho ngành, chứ chưa có cơ sở để thanh toán tiền mua điện này. Điều này đã khiến cho nhiều gia đình ngần ngại khi lắp đặt hệ thống điện mặt trời áp mái và vì thế tốc độ tăng trưởng điện mặt trời bị chững lại.

Dịp này, EVNHCMC đã công bố 13 hoạt động để tri ân khách hàng trong tháng 12.2019 với tổng trí giá hơn 8 tỉ đồng.

Điện mặt trời áp mái chững lại vì chưa có giá mới

Đã gần 4 tháng qua (từ ngày 1.7), điện mặt trời áp mái có dấu hiện chững lại khi ngành điện lực chỉ có thể “ghi nhận” sản lượng của nhà đầu tư mà chưa thể thu mua do chưa có bảng giá mới.

Chỉ “ghi nhận” sản lượng điện mặt trời dư

Ông Phạm Đức Sơn, Giám đốc kỹ thuật Samtrix Solar , nhà đầu tư điện mặt trời thông tin, những hợp đồng được ký kết từ trước ngày 30.6 vẫn được bên công ty điện lực thu mua với giá 9,35 cent/kWh tính chung cho cả điện mặt trời áp mái và lắp đặt tại các trang trại, nhà máy. Từ đầu tháng 7 đến nay, sản lượng điện mặt trời áp mái dư nhiều nhưng chỉ “gửi vậy thôi”, chờ bảng giá mới. Việc không bán được điện khiến nhiều hộ dân có ý định đầu tư điện mặt trời áp mái lại băn khoăn.

Tại Tây Ninh, bà Nguyễn Thúy Nga – chủ trại trồng dứa cũng cho hay, cơ sở muốn đầu tư gần 2 tỉ đồng làm điện mặt trời áp mái để lấy điện sản xuất và bán cho công ty điện lực. Nhưng giá cả thu mua của ngành điện vẫn chưa rõ ràng khiến bà “chùn tay”, không dám đầu tư nữa. Trước đó, thông tin Sở Giáo dục – Đào tạo TP.HCM cũng có ý định làm điện mặt trời và nếu thành công sẽ nhân rộng cho hệ thống các trường học trên địa bàn TP.HCM. Tuy nhiên, mức giá mới không có khiến đơn vị này đắn đo do không thể lên phương án tài chính để báo cáo, trình phê duyệt.

Tính đến ngày 12.10, theo Tổng công ty điện lực Miền Nam (EVNSPC), với các nhà đầu tư hệ thống điện mặt trời áp mái từ sau ngày 1.7, các công ty điện lực vẫn thực hiện việc đấu nối lưới điện nhưng hằng tháng chỉ thực hiện ghi chỉ số điện dư phát lên lưới. Tuy nhiên, lượng khách hàng đầu tư điện mặt trời đã có dấu hiệu giảm đáng kể trong vài tháng trở lại đây. So với tháng 6 (thời điểm còn áp giá điện mặt trời cũ là 0,95 cent/kWh – PV) thì 2 tháng 7 – 8, số lượng công trình điện mặt trời tại TP.HCM giảm đến 35%, công suất giảm hơn 50%.

Người dân mất cơ hội

Tổng công ty điện lực VN (EVN) cho biết, tính đến hết tháng 8 năm nay, tổng công suất các công trình điện mặt trời trên mái nhà của khách hàng là 216 MWp và dự kiến đến hết năm nay sẽ có thêm 300 MW công suất điện mặt trời áp mái được lắp đặt nữa. Thế nhưng, Quyết định 11 của Thủ tướng về cơ chế khuyến khích phát triển điện mặt trời cũng đã hết hiệu lực từ ngày 30.6 vừa qua và đến nay chưa có quyết định nào khác để thay thế. “EVN chưa có cơ sở pháp lý để hướng dẫn cho khách hàng cũng như chưa thực hiện được các thủ tục mua bán điện từ dự án điện mặt trời khác. EVN đang chờ hướng dẫn của Bộ Công thương để thực hiện việc ký mua điện mới với các chủ đầu tư điện mặt trời”, đại điện EVN thông tin.

Trong khi đó, trong tháng 7, Bộ Công thương lại có quyết định phê duyệt chương trình phát triển điện mặt trời áp mái tại VN giai đoạn 2019 – 2025 với tham vọng đặt ra là đến năm 2025, cả nước có 100.000 hệ thống điện mặt trời mái nhà, tương đương 1.000 MWp.

Đầu tư điện mặt trời áp mái có dấu hiệu chững lại

Lĩnh vực điện mặt trời áp mái của Việt Nam thời gian qua phát triển nhanh, nhưng một số khó khăn, thách thức có thể cản bước lĩnh vực này.

Năm 2017, Thủ tướng Chính phủ ban hành cơ chế khuyến khích phát triển điện mặt trời nói chung, trong đó có điện mặt trời quy mô lớn và điện mặt trời áp mái nói riêng.

Tuy nhiên, thị trường điện mặt trời áp mái chỉ tăng trưởng nhanh kể từ khi có Quyết định 02/2019/QĐ-TTg vào tháng 1/2019, với các quy định rõ ràng về cơ chế mua bán điện mặt trời mái nhà theo chiều giao và chiều nhận riêng biệt của công tơ đo đếm điện 2 chiều.

Cụ thể, bên mua điện (Tập đoàn Điện lực Việt Nam – EVN) thực hiện thanh toán lượng điện năng từ dự án trên mái nhà phát lên lưới điện với giá là 9,35 cents/kwh; thanh toán bằng VND theo tỷ giá trung tâm của VND so với USD do Ngân hàng Nhà nước công bố vào ngày công bố tỷ giá cuối cùng của năm trước (hiện tại, các quy định này đã hết hiệu lực).

Nhờ những quy định rõ ràng, công suất điện mặt trời áp mái lắp đặt đã tăng hơn 10 lần, từ khoảng 18 MWp vào cuối năm 2018 lên hơn 200 MWp cho tới nay, theo số liệu được Tổ chức Thúc đẩy đầu tư năng lượng sạch (CEIA) chia sẻ với phóng viên.

Với các lợi ích của điện mặt trời áp mái, mới đây, Bộ Công thương đã đề xuất tiếp tục áp dụng giá bán điện 9,35 cents/kwh đến hết năm 2021, đồng thời đề xuất thêm các mô hình bán điện mặt trời khác như bán toàn bộ cho EVN, tự dùng một phần và bán phần dư cho EVN, bán một phần cho hộ tiêu thụ khác và phần dư bán cho EVN, bán toàn bộ cho hộ tiêu thụ khác trong khu công nghiệp để thu hút nhiều thành phần kinh tế tham gia đầu tư điện mặt trời áp mái.

Dù được hỗ trợ bởi một số chính sách có sẵn, cũng như giá bán điện được xem là hấp dẫn, nhưng lĩnh vực điện mặt trời áp mái của Việt Nam đang đối diện với một số rào cản và khó khăn, điều thường gặp đối với bất kỳ lĩnh vực nào ở giai đoạn mới phát triển.

Theo CEIA, người sử dụng điện mặt trời áp mái và các công ty cung cấp dịch vụ điện mặt trời áp mái nhận thấy sức hấp dẫn của hoạt động này, tuy nhiên, với lĩnh vực tín dụng – tài chính, điện mặt trời áp mái vẫn được xem là một loại tài sản mới, không quen thuộc, đồng nghĩa với việc mang lại nhiều rủi ro trong con mắt của các nhà băng.

Khi các ngân hàng có thêm trải nghiệm với lĩnh vực điện mặt trời áp mái và tự tin vào các dự án thuộc lĩnh vực này, chấp nhận cho vay với thời hạn dài hơn, thì điện mặt trời áp mái tại Việt Nam sẽ tiến thêm một bước quan trọng trên con đường phát triển bền vững.

Bên cạnh đó, chính sách trợ giá điện của Việt Nam tạo rào cản đối với hoạt động đầu tư vào lĩnh vực năng lượng tái tạo nói chung và điện mặt trời áp mái nói riêng.

Với nỗ lực thúc đẩy tăng trưởng lĩnh vực sản xuất và công nghiệp, Việt Nam đang tiến hành trợ cấp giá điện. Cụ thể, người dùng điện sinh hoạt và kinh doanh phải trả giá điện cao hơn giá bình quân để hỗ trợ cho khối sản xuất công nghiệp.

Việc trợ cấp này dẫn tới khách hàng thương mại và hộ dân phải trả tiền điện ở mức cao hơn. Trong khi đó, khách hàng công nghiệp nhận được trợ cấp giá điện, nên lợi nhuận thu được từ việc đầu tư điện mặt trời áp mái không thực sự hấp dẫn.

Trong trường hợp này, rào cản chính là tính minh bạch của bảng giá điện, nhất là với khách hàng tiêu thụ điện công nghiệp.

Nếu EVN công bố bảng tính giá điện trong giai đoạn 3 – 5 năm, nhà đầu tư điện mặt trời sẽ có sự tính toán, chuẩn bị phương án tài chính chắc chắn hơn về dự án điện mặt trời áp mái công nghiệp của mình.

Từ góc độ doanh nghiệp cung cấp dịch vụ điện mặt trời áp mái, bà Ngô Kim Thoa, Giám đốc truyền thông Samtrix Solar cho biết, so với các nhà đầu tư mảng điện mặt trời nổi hoặc dự án điện mặt trời mặt đất, điện mặt trời áp mái ít chịu áp lực hơn về giá điện so với dự toán ban đầu, nếu giá điện mới được thông qua.

Chờ giá mới : Doanh nghiệp và hộ gia đình “đắn đo” lắp đặt

Sau thời gian phát triển rầm rộ, hiện nay việc đầu tư điện mặt trời áp mái tại khu vực phía Nam có dấu hiệu chựng lại. Một trong những nguyên nhân khiến nhiều người lo lắng là giá mua điện có khả năng thay đổi.

Hiện Bộ Công thương đã trình dự thảo quyết định sửa đổi thay thế quyết định 11/2017 của Thủ tướng Chính phủ về cơ chế khuyến khích phát triển các dự án điện mặt trời tại Việt Nam.

Người dân, doanh nghiệp đắn đo

Là địa phương đang bùng nổ về phát triển điện mặt trời, thế nhưng thời gian gần đây, theo số liệu từ Tổng công ty Điện lực TP.HCM và các đơn vị cung cấp tấm pin thì lượng khách hàng tại TP.HCM giảm đi đáng kể. Nhiều khách hàng còn đắn đo vì đợi giá mua điện mới Bộ Công thương đang trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt.

Chia sẻ tại hội nghị xúc tiến, phát triển điện mặt trời áp mái mới đây, ông Đoàn Minh Duy, tổng giám đốc Công ty cổ phần Đầu tư phát triển công nghiệp – thương mại Củ Chi, cho biết các doanh nghiệp trong khu công nghiệp có điều kiện thuận lợi vì có diện tích mái lớn để lắp đặt điện mặt trời áp mái. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp hiện còn băn khoăn giá mua điện mặt trời sẽ có sự thay đổi nên chưa dám đầu tư.

Tương tự, ông Nguyễn Thành Trung, chánh văn phòng Sở Giáo dục – đào tạo TP.HCM, cho biết sở này cũng đắn đo việc lắp đặt điện mặt trời áp mái. 

“Do chưa biết mức giá mới thế nào nên chúng tôi không thể lên phương án tài chính và báo cáo trình cấp trên phê duyệt. Là cơ quan nhà nước nên chúng tôi không có vốn đầu tư ban đầu và phải cần có kế hoạch, đề án cụ thể mới xin đầu tư công được. Mọi công đoạn đã chuẩn bị hết, chỉ còn vướng mức giá là có thể làm được” – ông Trung nói. 

Ông Trung cho biết thêm sau khi Sở Giáo dục – đào tạo TP.HCM lắp đặt được sẽ nhân rộng ra cho hệ thống các trường học trên địa bàn thành phố. TP.HCM có rất nhiều trường nên khi các trường lắp đặt đồng bộ có thể tạo ra một nguồn cung cấp điện công suất lớn.

Không chỉ các trường học, cơ sở sản xuất… mà nhiều người dân tại khu vực miền Tây Nam Bộ cũng thấp thỏm trông chờ vào giá mua mới được ban hành để tính toán lắp đặt. Ông Lê Quốc Nam, quận Cái Răng, TP Cần Thơ, cho biết gia đình ông đầu tư gần 120 triệu đồng lắp đặt thiết bị điện mặt trời với công suất 5,5kWp. 

Sau hai tháng hoàn thiện lắp đặt và gia đình đã phát bán điện cho điện lực, nhưng do lắp đặt sau ngày 30-6 nên chỉ số điện vẫn đang được Công ty Điện lực Cần Thơ ghi nhận để chờ khi có giá điện mới sẽ thanh toán sau (theo quy định, các trường hợp lắp đặt điện mặt trời trước ngày 30-6 được mua 9,35 cent, còn sau thời điểm này phải chờ quy định mới về giá mua điện – PV). 

“Tôi rất lo chưa biết giá điện mới sẽ như thế nào, hi vọng giá điện mặt trời mới bằng hoặc hơn giá cũ để người dân yên tâm và tiếp tục ủng hộ chủ trương phát triển điện năng lượng mặt trời” – ông Nam nói.

Khách hàng lắp đặt giảm mạnh

Theo Tổng công ty Điện lực TP.HCM, tính đến hết tháng 8-2019, TP có 3.923 khách hàng lắp đặt điện mặt trời trên mái nhà, công suất điện mặt trời đã lắp đặt đạt 44,56 MWp. Trong đó có 3.829 khách hàng đã nối lưới và đăng ký bán lại phần điện dư cho ngành điện. Tổng số tiền phía công ty đã thanh toán cho khách hàng là trên 4,7 tỉ đồng.

Kể từ ngày 1-7 đến nay, đối với các chủ đầu tư hệ thống điện mặt trời trên mái nhà có nhu cầu nối lưới, các công ty điện lực trên địa bàn TP.HCM vẫn thực hiện việc nối lưới như trước ngày 30-6. Hằng tháng các công ty điện lực vẫn thực hiện việc ghi nhận lượng điện phát lên lưới. Tuy nhiên, do chưa có quy định về giá mua bán điện phát lên lưới nên chưa thể ký hợp đồng mua bán điện mặt trời và chưa thực hiện được việc thanh toán với các chủ đầu tư.

Thực tế qua theo dõi, số lượng hệ thống điện mặt trời trên mái nhà nối lưới trong tháng 8 vừa qua giảm nhiều so với cao điểm tháng 6. Cụ thể, tại TP.HCM trong tháng 6 có 856 công trình điện mặt trời nối lưới với tổng công suất là 11,01 MWp nhưng qua tháng 8 số lượng công trình giảm còn 557 (giảm 35% về số lượng công trình và giảm hơn 50% về công suất).

Tương tự, đại diện Tổng công ty Điện lực miền Nam (phụ trách 21 tỉnh thành phía Nam) cho biết hiện nay tổng công suất điện mặt trời nối lưới mà người dân bán cho công ty khoảng 150MWp. Cũng theo vị đại diện này, thời gian gần đây lượng khách hàng đăng ký lắp đặt điện mặt trời áp mái có dấu hiệu chững lại do vướng về giá mua điện mới chưa được ban hành. 

“Tập đoàn Điện lực Việt Nam đã đề xuất giữ nguyên giá mua điện cũ để khuyến khích người dân lắp đặt và tạo sự công bằng cho người lắp trước, lắp sau” – vị đại diện trên chia sẻ.

Vẫn giữ nguyên giá cũ với điện mặt trời trên mái nhà

Ông Phương Hoàng Kim, cục trưởng Cục Điện lực và năng lượng tái tạo, cho biết hiện nay dự thảo sửa đổi quyết định số 11 đã được hoàn thiện và trình Chính phủ. Trong đó, đối với giá mua điện mặt trời áp mái trong dự thảo vẫn giữ nguyên mức giá 9,35 cent/kWh (tỉ giá hiện tại khoảng 2.170 đồng/kWh).

Tức là với các dự án được lắp đặt sau thời gian 30-6-2019 vẫn được hưởng mức giá cũ và được áp dụng ngay. Mục tiêu nhằm khuyến khích phát triển điện mặt trời trên mái nhà, tăng nguồn cung điện trong bối cảnh nguồn điện đang có nguy cơ thiếu như hiện nay.

Tuy vậy, do quyết định chưa được phê duyệt nên theo ông Kim, đối với các hợp đồng lắp đặt điện mặt trời áp mái vẫn để trống khoản mục liên quan đến mức giá. Khi quyết định mới được duyệt, đơn vị mua điện và các hộ lắp đặt điện mặt trời áp mái sẽ điền thông tin mức giá vào hợp đồng để làm căn cứ thực hiện.


Chưa có giá điện mới, Doanh nghiệp chần chờ lắp điện mặt trời áp mái

Các chuyên gia nhận định nhiều doanh nghiệp Việt chưa hào hứng tham gia mô hình điện mặt trời áp mái vì suất đầu tư lớn trong khi chính sách giá mua điện mới vẫn chưa rõ ràng.

Ngày 16/9, Tổ chức Hợp tác Phát triển Đức (GIZ) tổ chức lễ khánh thành hệ thống điện mặt trời áp mái công nghiệp thí điểm tại nhà máy Công ty Cát Tường ở Long An. Đây là một phần trong chuỗi chương trình Thúc đẩy phát triển điện mặt trời mái nhà tại Việt Nam do Bộ Công Thương phát động vào tháng 7 với sự hỗ trợ từ Chính phủ Đức.

Phát biểu tại buỗi lễ, Giám đốc Dự án Chương trình Hỗ trợ Năng lượng GIZ Ingmar Stelter nêu thực trạng nhiều dự án điện mặt trời hiện tập trung với mật độ dày đặc tại một số khu vực như Bình Thuận, Ninh Thuận gây ra hiện tượng quá tải công suất của lưới điện truyền tải. Ông Stelter cho rằng việc phát triển điện mặt trời áp mái là lời giải quan trọng cho bài toán sản xuất điện đáp ứng chính nhu cầu tại chỗ của người tiêu thụ.

Sau khoản viện trợ không hoàn lại 14,5 triệu euro (khoảng 375 tỷ đồng) để Bộ Công Thương thực hiện dự án hỗ trợ các hộ gia đình trên toàn quốc lắp điện mặt trời áp mái, phía Đức kỳ vọng dự án điện mặt trời áp mái thí điểm ở Long An sẽ thúc đẩy mục tiêu hỗ trợ phát triển điện mặt trời trong lĩnh vực công nghiệp và thương mại tại Việt Nam.

Tuy nhiên, bà Nguyễn Hồng Giang, Giám đốc Tiếp thị của Công ty Tona Syntegra Solar, doanh nghiệp hợp tác với Công ty Cát Tường để phát triển dự án, cho biết chi phí đầu tư lớn hiện là nguyên nhân khiến điện mặt trời áp mái công nghiệp chưa thể phát triển nhanh như với hộ gia đình.

“Với các gia đình, suất đầu tư có thể không quá lớn. Nhưng đối với doanh nghiệp, đây là con số lớn. Chi phí đầu tư 1 MW điện mặt trời áp mái khoảng 800.000 USD. Một doanh nghiệp không có quá nhiều thông tin, không thật sự am hiểu lĩnh vực này sẽ thấy đây là khoản đầu tư rủi ro”, bà Giang nói.

Ông Nguyễn Quang Hưng, Giám đốc Công ty Cát Tường, cũng đánh giá nhiều doanh nghiệp vẫn cân nhắc giữa việc bỏ chi phí mua điện của EVN và đầu tư lớn cho điện mặt trời áp mái.

Bên cạnh đó, một vấn đề khác đến từ việc doanh nghiệp tự sở hữu hay đi thuê nhà xưởng vì trong trường hợp thuê lại, mái nhà không thuộc quyền sở hữu của họ.

Chịu suất đầu tư lớn, nhưng bà Giang khẳng định điện mặt trời áp mái ngoài ý nghĩa về môi trường còn đem lại hiệu quả tài chính cho doanh nghiệp khi thời gian hoàn vốn kéo dài 5-6 năm với tỷ suất hoàn vốn 17-19%/năm. 

“Đây là con số chung tính toán trên sản lượng điện tạo ra, giá điện hiện tại của Việt Nam, hiệu suất giảm dần của hệ thống cộng với cả dự đoán về mức tăng giá điện hàng năm. Sau thời gian đó, hệ thống năng lượng mặt trời sẽ bắt đầu sinh lời. Kinh nghiệm thế giới cũng chứng minh sau 25 năm, hệ thống vẫn chạy tốt với 80% công suất. Nó sẽ hoạt động trên 30 năm chứ không chỉ 20-25 năm”, đại diện Tona Syntegra Solar cho hay.

Đánh giá tiềm năng thị trường điện mặt trời áp mái công nghiệp ở Việt Nam trị giá hàng tỷ USD, bà Giang chia sẻ nếu Bộ Công Thương sớm đưa ra giá mua điện mặt trời mới rõ ràng, mô hình này sẽ phát triển nhanh hơn nữa.

Đồng quan điểm, ông Hưng cho biết: “Rào cản lớn nhất hiện tại về chính sách là Bộ Công Thương và EVN chưa chốt giá mua điện mới sau ngày 30/6 (giá mua điện mặt trời trước 30/6 là 9,35 cents/kWh – PV). Chủ đầu tư có sẵn mái nhà và nguồn lực quan ngại nhất điều này”.

Điện mặt trời “mong chờ” giá mới

Tình hình đầu tư điện mặt trời, nhất là điện mặt trời áp mái, đang có chiều hướng “khựng” lại khi mức giá ưu đãi 9,5 cent/kWh đã hết hạn hơn 2 tháng, hiện vẫn chưa có bảng giá mua mới.

Chờ giá mới để đầu tư

Theo Quyết định 11/2017 của Thủ tướng Chính phủ, giá điện của các dự án điện mặt trời (ĐMT) được ngành điện mua lại theo ưu đãi là 9,35 cent/kWh từ ngày 1.6.2017 – 30.6.2019. Điều này cũng có nghĩa là từ ngày 1.7 đến nay, người dân, doanh nghiệp đầu tư ĐMT đều chưa biết mức giá điện sẽ được tính toán ra sao; trong khi những người muốn đầu tư mới hay mở rộng cũng chần chừ chờ giá mới được đưa ra. Ông Nguyễn Hữu Anh, Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Giám đốc HTX công nghệ cao phát triển tôm Bạc Liêu, cho biết ông và các thành viên HTX dự định đầu tư hơn 2 tỉ đồng làm hệ thống ĐMT phục vụ nuôi tôm và bán lại sản lượng điện dư cho ngành điện, nhưng hiện dự định này vẫn đang trong giai đoạn chờ. “Theo tìm hiểu của chúng tôi, mức giá 0,95cent/kWh có thể sẽ giảm, khi đó những tính toán sẽ lại khác đi. Hiện chúng tôi vẫn ngóng từng ngày mức giá mới để đưa ra quyết định cuối cùng”, ông Anh nói.

Tương tự, tại TP.Cần Thơ, hiện có hàng trăm doanh nghiệp, hộ gia đình đã và đang có ý định lắp đặt ĐMT áp mái cũng đang băn khoăn về khung giá bán điện dư cho ngành điện. Ông Nguyễn Văn Toàn, đại diện Công ty TNHH Kỹ thuật DTE (TP.Cần Thơ), cho biết với những lợi ích từ việc lắp ĐMT trời áp mái nên rất muốn đầu tư, nhưng việc lắp đặt từ 3 – 5 kWp thì gần như chỉ phục vụ đủ cho nhu cầu hộ gia đình, còn nếu muốn kinh doanh thì việc lắp đặt phải là quy mô lớn hơn. “Điều tôi còn suy nghĩ về chính sách mua bán điện giữa khách hàng và công ty điện lực có ổn định lâu dài, bởi theo tính toán, mất khoảng 5 năm mới hoàn vốn thiết bị”, ông Toàn cho biết.

17 tỉ đồng mua ĐMT

Ông Dương Quốc Phong (ngụ P.Long Tuyền, Q.Bình Thủy, TP.Cần Thơ) thông tin, sau khi được tư vấn lắp đặt ĐMT áp mái, ông thấy hợp lý và dự tính lắp đặt 3 kWp, sản lượng điện tạo ra dự kiến khoảng từ 400 – 450 kWh. “Nếu tính theo giá điện cũ, trừ số điện năng tiêu thụ của gia đình, hằng tháng sẽ dư khoảng 700.000 đồng. Tuy nhiên, đến nay Chính phủ vẫn chưa ban hành giá ĐMT mới nên không biết có nên đầu tư để lắp đặt thiết bị vào thời điểm này”, ông Phong nói. Là một trong những hộ đầu tư ĐMT sau ngày 30.6, ông Lê Quốc Nam (ngụ KDC 586, P.Phú Thứ, Q.Cái Răng, TP.Cần Thơ) có lý do để lo lắng: “Bỏ ra 120 triệu đồng để đầu tư dung lượng 5,5 kWp, sau hơn 2 tháng hoàn thiện, phát bán điện cho ngành điện nhưng tới nay tôi vẫn chưa biết mình sẽ được bao nhiêu. Hy vọng giá ĐMT áp mái mới sẽ tính bằng hoặc hơn giá cũ để người dân yên tâm và tiếp tục ủng hộ chủ trương phát triển điện năng lượng mặt trời”. Hiện chưa có giá điện mới nên số điện của hộ ông Nam vẫn đang được Công ty Điện lực TP.Cần Thơ ghi nhận, chờ khi có giá điện mới sẽ thanh toán sau.Ông Nguyễn Văn Lý, Phó tổng giám đốc Tổng công ty Điện lực miền Nam (EVN SPC), cho biết đến cuối tháng 8.2019, tại 21 tỉnh thành miền Nam, tổng công suất năng lượng mặt trời áp mái khách hàng đã lắp đặt là 121.272 kWp, đạt 127% so với kế hoạch EVN giao. Hiện có 5.982 khách hàng lắp đặt công tơ 2 chiều bán điện dư từ hệ thống ĐMT áp mái phát vào hệ thống điện chung. Tính đến ngày 30.8.2019, EVN SPC đã thanh toán tiền EVN SPC cho 2.948 khách hàng với sản lượng 7.620.128 kWh, số tiền 17,15 tỉ đồng. Mặc dù lượng khách hàng đăng ký lắp đặt ĐMT áp mái vẫn tăng, nhưng hầu hết người đầu tư đều đang mong mỏi mức giá mới cho ĐMT sớm được ban hành.

Điện mặt trời áp mái : Giải pháp khả thi bù đắp thiếu hụt điện năng

Phát triển năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện mặt trời áp mái (ĐMTAM) đang được Chính phủ, Bộ Công Thương và Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) đặc biệt quan tâm với mục tiêu bù đắp nguồn năng lượng thiếu hụt. Tại Hội thảo “Khởi động chương trình thúc đẩy phát triển ĐMTAM tại Việt Nam” do Bộ Công Thương chủ trì tổ chức tại TP HCM vừa qua, phóng viên Báo Năng lượng Mới có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Quốc Dũng – Trưởng ban Kinh doanh EVN – xung quanh vấn đề này.  

PV: Ông có thể cho biết về tình hình cung ứng và tiêu thụ điện của nước ta trong năm 2019 và những năm tiếp theo?

giai phap kha thi bu dap dien thieu hut

Ông Nguyễn Quốc Dũng: Trong năm 2019, theo quy hoạch, tổng nguồn cung năng lượng điện là 52.600 MW. Tuy nhiên đến thời điểm hiện tại, nguồn cung mới đạt 48.800 MW, thiếu hụt khoảng 3.000 MW. Đến năm 2025, nguồn cung điện theo quy hoạch phải đạt 89.000 MW, đến năm 2030 đạt 110.000 MW.

Tổng nhu cầu điện của cả nước giai đoạn 2019-2030 sẽ tiếp tục tăng cao. Dự kiến trong năm 2019, công suất phụ tải là 38.147 MW, năm 2025 tăng lên 63.400 MW và đến 2030 lên tới 90.000 MW.

Chúng ta đang mất cân đối cung – cầu điện. Trong đó, những năm 2019-2020 là giai đoạn đặc biệt khó khăn đối với ngành điện. Chúng ta đã huy động hết toàn bộ các nguồn nhiệt điện và đã phát điện chạy dầu (rất đắt) nhưng cũng không đủ đáp ứng nhu cầu. Theo kế hoạch, EVN dự kiến phát điện dầu khoảng 1,7 tỉ kWh trong năm 2019, chúng ta đã sử dụng đến hơn 700 triệu kWh từ điện chạy dầu giá cao để đủ điện cho sản xuất, sinh hoạt. Dự kiến của EVN là từ nay đến cuối năm 2019 phải tăng điện chạy dầu thêm 1,8 tỉ kWh nữa.

Trong giai đoạn 2021-2025, khả năng nước ta tiếp tục mất cân đối về cung – cầu điện và thiếu hụt khoảng 3,7 tỉ kWh vào năm 2021, tới 10 tỉ kWh vào năm 2022 và đến năm 2023 thiếu hụt khoảng 12 tỉ kWh.

PV: Nguyên nhân nào khiến mất cân đối lớn về cung – cầu điện, thưa ông?

Ông Nguyễn Quốc Dũng: Nguyên nhân chính là hiện tại rất nhiều dự án điện độc lập (IPP) không đáp ứng tiến độ, không theo quy hoạch. Hiện tại, chúng ta có khoảng 7-8 nhà máy chậm tiến độ với lượng công suất thiếu hụt khoảng 2.200 MW.

Bên cạnh đó là khó khăn trong việc bảo đảm nguồn nhiên liệu cho phát điện.

Tình trạng thiếu điện một mặt do thiếu nguồn, công suất, sản lượng, một mặt chúng ta không truyền tải được nguồn năng lượng tái tạo ở miền Trung. Đây là một trong những nguyên nhân rất là đáng tiếc. Chúng ta đã phát triển được năng lượng tái tạo ở mức độ rất cao trong thời gian qua, nhưng năng lượng tái tạo tập trung rất nhiều ở khu vực miền Trung mà ở đây lưới điện truyền tải phát triển chưa theo kịp tốc độ phát triển của điện mặt trời, gây quá tải lưới điện. EVN đang cùng Bộ Công Thương, UBND các tỉnh tập trung giải quyết các vấn đề về truyền tải điện ở khu vực miền Trung.

PV: Trước những khó khăn đó, EVN đã có giải pháp gì để bù đắp lượng điện thiếu hụt?

Ông Nguyễn Quốc Dũng: Có nhiều giải pháp đồng bộ được triển khai, trong đó có phát triển năng lượng tái tạo, đặc biệt là ĐMTAM đang được Chính phủ, Bộ Công Thương và EVN đặc biệt quan tâm. Chúng tôi đã xây dựng các chương trình, mục tiêu để phát triển một cách nhanh nhất ĐMTAM tại Việt Nam nhằm bù đắp lại nguồn năng lượng đang thiếu hụt và có thể thiếu hụt trong tương lai.

Tiềm năng điện mặt trời của chúng ta rất lớn. Theo thống kê ở 3 miền Bắc – Trung – Nam cho thấy khu vực có tiềm năng lớn nhất là tại miền Nam, tất cả 15 tỉnh được thống kê với bức xạ rất tốt, có tiềm năng phát triển tới 9.737 MWp. Khu vực thứ hai là miền Trung, 11 tỉnh được thống kê với tiềm năng phát triển là 3.202 MWp. Tại khu vực miền Bắc, thống kê ở 3 tỉnh Thanh Hóa, Sơn La, Hà Tĩnh, tiềm năng phát triển là 353 MWp. Như vậy, tổng tiềm năng điện mặt trời có thể phát triển trên toàn quốc là 13.293 MWp.

PV: Ông có thể cho biết, hiện nay có những chương trình nào thúc đẩy phát triển ĐMTAM ở nước ta?

Ông Nguyễn Quốc Dũng: ĐMTAM được khuyến khích phát triển ở tất cả mọi nơi, ưu tiên ở những khu vực khả thi về mặt đấu nối và gần phụ tải. EVN tiếp tục hỗ trợ, khuyến khích tất cả các khách hàng sử dụng điện (điện sinh hoạt, điện công nghiệp, thương mại dịch vụ) đầu tư vào phát triển ĐMTAM, đặc biệt tại những khu vực có nhiều tiềm năng như miền Trung, miền Nam. EVN cũng khuyến khích các hộ lắp ĐMTAM đầu tư các hệ thống tích trữ năng lượng để nâng cao hiệu quả phát điện cho các dự án cũng như tăng độ ổn định cho lưới điện.

Bên cạnh chỉ đạo các trụ sở doanh nghiệp thuộc EVN tiên phong lắp đặt và khuyến khích CBCNV thuộc EVN lắp ĐMTAM, EVN cũng tăng cường quảng bá, tuyên truyền tới các khách hàng cơ quan, công sở của Nhà nước, doanh nghiệp và hộ gia đình về ĐMTAM. Bộ Công Thương đã chỉ đạo EVN triển khai “Chương trình phát triển năng lượng tái tạo Việt Nam” (GET FiT) với mục tiêu hỗ trợ khoảng 50.000-70.000 khách hàng lắp đặt ĐMTAM nối lưới, công suất lắp đặt dự kiến 130-150MWp, dành cho đối tượng hộ gia đình trên phạm vi toàn quốc. Mức hỗ trợ (dự kiến) là 3 triệu đồng/kWp và không quá 6-10 triệu đồng/hộ. Chương trình diễn ra từ năm 2019-2021, được thực hiện bằng nguồn vốn viện trợ không hoàn lại 14,5 triệu eur của Chính phủ Đức thông qua Ngân hàng Tái thiết Đức (KfW).

PV: Khi hộ gia đình lắp đặt ĐMTAM thì quy trình đấu nối, bán điện cho EVN như thế nào, có phức tạp không?

Ông Nguyễn Quốc Dũng: Ngay từ đầu, EVN đã xác định phải làm sao thật công khai, minh bạch và tạo điều kiện thuận lợi nhất với khách hàng lắp đặt ĐMTAM, bảo đảm nhanh chóng, kịp thời và an toàn vận hành. Theo quy định, hệ thống ĐMTAM dưới 3 kWp sẽ được đấu nối vào hệ thống điện 1 pha và trên 3 kWp sẽ đấu vào hệ thống điện 3 pha. Tuy nhiên, chúng tôi sẽ đề xuất với Bộ Công Thương, trong trường hợp các hệ thống trên 3 kWp lắp đặt ở khu vực không có lưới điện 3 pha, nhưng lưới điện 1 pha vẫn đáp ứng yêu cầu kỹ thuật thì vẫn cho phép đấu nối vào lưới điện 1 pha. EVN cũng có kế hoạch nâng cấp hệ thống điện để đáp ứng nhu cầu nối lưới của ĐMTAM.

Hồ sơ đăng ký mua bán điện rất đơn giản, 3 ngày trước ngày hoàn thành, khách hàng gửi giấy đề nghị bán điện đến các doanh nghiệp điện lực địa phương. Hiện nay tất cả các hồ sơ đã được EVN thống nhất và công khai trên trang web của EVN. Ngoài ra, khách hàng cần gửi cho các doanh nghiệp điện lực hồ sơ kỹ thuật. Chúng tôi lưu ý là phải có hồ sơ kỹ thuật vì cần đánh giá chất lượng của các tấm pin, inverter, đánh giá về nhà sản xuất trong tương lai, cũng như về nhà lắp đặt, nhằm đưa ra các khuyến nghị với người tiêu dùng liên quan đến vấn đề kỹ thuật.

Sau khi ký kết hợp đồng mua bán điện, việc ghi chỉ số sẽ được thực hiện 1 tháng 1 lần. Hằng tháng, chúng tôi sẽ thu thập số lượng một cách tự động và thông báo đến khách hàng. Về thanh toán, chúng tôi sẽ chuyển khoản cho chủ đầu tư. Việc thanh toán rất dễ dàng sau khi có chỉ số, qua chuyển khoản ngân hàng.

PV: Xin cảm ơn ông!