Điện mặt trời nổi được đầu tư mạnh mẽ ở Tây Nguyên

Có 5 dự án điện mặt trời nổi với tổng quy mô 2.670 MWp vừa được Bộ Công thương đề nghị bổ sung vào quy hoạch điện hiện hành.

Năm dự án với hơn 40.000 tỷ đồng

Danh sách 5 dự án điện mặt trời nổi được đề nghị này gồm Dự án Điện mặt trời nổi KN Srêpốk 3 tại tỉnh Đắk Lắk, quy mô là 380 MWp; Dự án Điện mặt trời nổi KN Ialy Gia Lai tại tỉnh Gia Lai, quy mô 500 MWp; Dự án Điện mặt trời nổi KN Ialy Kon Tum tại Kon Tum, quy mô 300 MWp; Dự án Điện mặt trời nổi KN Buôn Tua Srah tại tỉnh Đắc Nông, quy mô 390 MWp và Dự án Điện mặt trời nổi KN Trị An tại Đồng Nai, gồm 3 giai đoạn với quy mô 1.160 MWp.

Các dự án điện mặt trời nổi trên được UBND các địa phương liên quan đề xuất tới Bộ Công thương bổ sung vào quy hoạch điện trong thời gian từ ngày 19/9/2020 đến ngày 25/9/2020.

Trong văn bản thẩm định của Bộ Công thương cũng nhắc tới quy mô vốn đầu tư của các dự án này, với tổng cộng trên 40.000 tỷ đồng.

Cụ thể, Dự án Điện mặt trời nổi KN Srêpốk 3 có vốn đầu tư hơn 6.000 tỷ đồng; Dự án Điện mặt trời nổi KN Ialy Gia Lai hơn 8.300 tỷ đồng; Dự án Điện mặt trời nổi KN Ialy Kon Tum hơn 3.100 tỷ đồng; Dự án Điện mặt trời nổi KN Buôn Tua Srah hơn 6.200 tỷ đồng và Dự án Điện mặt trời nổi KN Trị An lên tới hơn 18.000 tỷ đồng. 

http://samtrix.vn

Như vậy, 5 dự án điện mặt trời nổi có quy mô công suất lên tới 2.670 MWp này cũng không thua kém mấy về công suất so với Nhà máy Thủy điện Sơn La (2.400 MW) – dự án được xem là lớn nhất khu vực ASEAN và có quy mô vốn đầu tư khoảng 60.000 tỷ đồng.

Các dự án trên cũng đã nhanh chóng được Bộ Công thương thẩm định theo từng dự án.

Với thực tế hiện nay đã gần cuối tháng 11/2020, nhưng Dự thảo Quy hoạch Điện VIII còn phải bổ sung và cập nhật lại một số nội dung và chưa được trình lên Chính phủ, nên việc tiếp tục phải trình bổ sung các dự án năng lượng tái tạo riêng lẻ như trường hợp 5 dự án điện mặt trời nói trên cũng là dễ hiểu.

Trước đó, Bộ Công thương đã từng đề nghị Tập đoàn Điện lực Việt Nam ưu tiên tính toán, xem xét khả năng giải tỏa công suất của 21 dự án điện mặt trời đã được thống nhất chủ trương bổ sung quy hoạch tại Thông báo số 221/TB-VPCP (ngày 1/7/2020).

Được biết, 21 dự án có tổng quy mô 1.163 MWp (tương đương 930 MW) được nhắc tới này là các dự án đã hoàn thành thẩm định để chuẩn bị cho thực hiện thí điểm cơ chế xác định giá cạnh tranh các dự án điện mặt trời giai đoạn sau ngày 31/12/2020.

Tuy nhiên, 21 dự án trên chỉ là một phần trong tổng số 124 dự án điện mặt trời với tổng công suất lên tới 10.862 MW đã được Bộ Công thương hoàn thành công tác thẩm định – bước đi cần thiết trước khi trình Chính phủ xem xét bổ sung vào quy hoạch điện hiện hành.

Chọn nhà đầu tư theo quy định của pháp luật

Bộ Công thương cũng đề nghị Thủ tướng Chính phủ xem xét bổ sung quy hoạch các dự án điện mặt trời đã hoàn thành công tác thẩm định dự kiến thực hiện trên các hồ thủy điện và phương án đấu nổi để thực hiện cơ chế đấu thầu thí điểm hoặc thực hiện cơ chế DPPA (cho phép khách hàng sử dụng điện có cam kết hoặc mục tiêu sử dụng năng lượng sạch, phát triển bền vững).

Cho rằng, “trong bối cảnh một số dự án nguồn điện lớn chậm tiến độ, nguồn nước cho các nhà máy thủy điện giảm, nguồn cung than, khí gặp khó khăn sẽ dẫn tới khả năng hệ thống điện có thể thiếu điện sau năm 2021-2023 và các năm tiếp theo, nên việc xem xét bổ sung nguồn điện từ các dự án điện mặt trời vào lưới điện quốc gia là cần thiết”, nhưng trong góp ý cho 5 dự án điện mặt trời nổi nói trên, Bộ Kế hoạch và Đầu tư cũng đưa ra một số lưu ý.

Đó là, việc bổ sung các dự án vào Quy hoạch cần phải được nghiên cứu kỹ về sự cần thiết, tính khả thi và hiệu quả của các dự án để đảm bảo sự đồng bộ, liên kết, kế thừa với phương án phát triển trong thời gian tới của các ngành khác trên địa bàn như đất đai, phát triển hệ thống đô thị, nông thôn, các khu chức năng, phương án tổ chức lãnh thổ, phân bố dân cư…

Với các dự án được xây dựng, lắp đặt nổi trên mặt nước các hồ thủy điện gồm Srêpốk 3, Ialy, Buôn Tua Srah và Trị An, cần thực hiện việc đánh giá tác động của dự án trong quá trình vận hành (rửa tấm pin), thay thế, sửa chữa các thiết bị điện mặt trời và xử lý các tấm pin cũng như các thiết bị khác khi kết thúc dự án tới môi sinh, ảnh hưởng tới nguồn nước, nuôi trồng thủy sản của người dân, tưới tiêu, phát triển giao thông đường thủy… trên hồ.

Đồng thời, việc đầu tư xây dựng và vận hành các dự án này cần có sự phối hợp với các nhà máy thủy điện, nhằm đảm bảo không ảnh hưởng tới hoạt động sản xuất, điều hành và bảo vệ hồ chứa thủy điện.

Đặc biệt, Bộ Kế hoạch và Đầu tư cho rằng, đây là giai đoạn lập hồ sơ bổ sung quy hoạch, nên đề nghị chưa khẳng định nhà đầu tư trong trường hợp các dự án được Bộ Công thương đề xuất bổ sung quy hoạch. “Sau khi được quy hoạch, việc lựa chọn nhà đầu tư thực hiện dự án cần tuân thủ theo các quy định pháp luật hiện hành; đề nghị UBND các tỉnh giám sát việc thực hiện của chủ đầu tư với các cam kết đầu tư khi được lựa chọn thực hiện các dự án theo quy định pháp luật hiện hành”, lãnh đạo Bộ Kế hoạch và Đầu tư nói.

Hiện cả nước mới có Nhà máy Điện mặt trời nổi Đa Mi được xây dựng trên hồ thủy điện Đa Mi đã đi vào vận hành với công suất 47,5 MWp, giá trị đầu tư thực hiện là 1.226 tỷ đồng, bao gồm thuế.

Đây cũng là dự án vay vốn của Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) khi đáp ứng được các yêu cầu khắt khe về môi trường theo tiêu chuẩn quốc tế như giám sát chất lượng nước và thủy sinh tại hồ Đa Mi thông qua việc thực hiện đo các chỉ số về hóa học, vật lý và sinh học 3 tháng/lần, hay lắp các thiết bị bảo vệ các cá thể chim trời dọc đường dây truyền tải của dự án.

Xử lý các tấm pin mặt trời hết hạn sử dụng ra sao?

Với hàng ngàn MW điện mặt trời đã vận hành và hơn 10.000MW điện mặt trời đang đề nghị bổ sung quy hoạch, cả nước đã có hàng chục triệu tấm quang điện (pin mặt trời) đang hoạt động.

Sau 20-25 năm, các tấm quang điện này sẽ hết vòng đời sử dụng. Nhiều ý kiến cho rằng tấm pin có thể xử lý, không độc hại, nhưng cũng có nhiều cảnh báo nguy cơ.

Cứ lắp trước, xử lý tính sau

Lắp hệ thống điện mặt trời trên mái nhà đã hơn một năm nay, chị Nguyễn Thị Hoa (Q.7, TP.HCM) cho biết hệ thống 6 kWp này giúp gia đình tiết kiệm khá lớn chi phí tiền điện và dự kiến duy trì hệ thống này trong vòng 20 năm. Tuy nhiên, chị Hoa cũng chưa biết sau đó sẽ xử lý ra sao, công ty lắp cũng chỉ trả lời chung chung sau này sẽ có công nghệ tái chế.

Giám đốc một công ty đã lắp hàng chục MW điện mặt trời cũng cho rằng trước mắt cứ lắp để hưởng ưu đãi, còn việc xử lý tấm pin khi hết vòng đời đơn vị này vẫn chưa tính. “Có thể là doanh nghiệp (DN) bán sản phẩm sẽ thu hồi hoặc nếu yêu cầu thì mang đi tái chế bởi về bản chất, các chất liệu trong tấm pin này đều có thể tái chế được” – vị này nói.

Sở hữu hơn 2,5 triệu tấm pin điện mặt trời đang hoạt động, Tập đoàn Trung Nam cho biết khi hết vòng đời, những tấm pin ở các dự án của DN này sẽ được xử lý theo đúng các tiêu chuẩn về môi trường, nhưng hiện chưa có tiêu chuẩn xử lý những tấm pin này.

Đa số hãng sản xuất chưa cam kết thu hồi

Trao đổi với Tuổi Trẻ, bà Nguyễn Thùy Ngân – giám đốc thương hiệu SolarBK – cho biết hơn 90% các thành phần cấu tạo nên tấm quang điện đều là những vật liệu có thể tái chế. Trên thế giới đã có những công nghệ tái chế, riêng SolarBK vừa là nhà sản xuất vừa là đơn vị kinh doanh nên đã nghiên cứu công nghệ, phương pháp để tái chế.

Tuy nhiên, do thị trường Việt Nam mới nở rộ vài năm trong khi vòng đời của mỗi tấm pin này khoảng 20 năm nên hiện tại chưa phải là thời điểm thích hợp để triển khai nhà máy xử lý. Theo bà Ngân, DN này đã cam kết bằng văn bản với các đối tác về việc thu hồi, xử lý các tấm pin sau khi hết vòng đời. Hiện những tấm pin bị hư hỏng vẫn được DN này thu hồi, tách thành vật liệu xây dựng.

Ông Trương Công Vũ – tổng giám đốc Công ty CP Năng lượng toàn cầu (nhà phân phối ủy quyền tại phía Nam của một hãng pin lớn) – cho biết dù các hãng sản xuất đều không có cam kết sẽ thu hồi sản phẩm, song nhiều thành phần trong tấm pin như tấm kính cường lực, viền nhôm, tấm nhựa… ở Việt Nam có thể tái chế.

Ông Vũ cho biết trước đây chưa ai đặt vấn đề vệ sinh tấm pin, song đến khi thị trường đủ lớn đã có rất nhiều công ty vệ sinh pin mặt trời và những robot vệ sinh ra đời.

“Chỉ một số vùng lắp pin dày đặc ở các trang trại, ánh sáng không hấp thụ xuống mặt đất mà phả lên lại bầu khí quyển gây hiệu ứng nhà kính, nóng cục bộ ở một vùng nhất định, còn lại các tấm pin không gây ảnh hưởng gì đến môi trường” – ông Vũ nhận định.

Xử sao với pin mặt trời hết đát? - Ảnh 3.

Nguồn: Trung tâm Điều độ hệ thống điện quốc gia – Đồ họa: TẤN ĐẠT

Cần buộc nhà sản xuất thu hồi

Tuy vậy, GS.TS Đặng Thị Kim Chi, Hội Bảo vệ thiên nhiên và môi trường Việt Nam, lại nhấn mạnh tấm pin mặt trời sau khi hết hạn dù được thu hồi cũng rất khó xử lý. Sản phẩm này không chỉ khó phân hủy trong môi trường tự nhiên mà còn chứa các kim loại nặng, nên nếu để nó trong môi trường sẽ rất nguy hại.

Dù những dự án điện mặt trời mới phát triển, nhưng cần nhìn nhận không phải tấm pin mặt trời nào cũng có thời hạn sử dụng 15-20 năm. Sẽ có những tấm pin hỏng sớm, hỏng ngay, vậy vấn đề xử lý như thế nào thì ngay bây giờ phải nghiên cứu.

Đặc biệt, với thực tế hiện tại chưa có cơ sở chuyên sâu về xử lý pin năng lượng mặt trời hỏng, hành lang pháp lý về việc này cũng chưa rõ ràng, GS.TS Đặng Thị Kim Chi cho rằng Bộ Tài nguyên – môi trường và Bộ Công thương cần sớm nghiên cứu về vấn đề này để có những quy định chặt chẽ ngay từ khi các dự án mới phát triển.

Trao đổi với Tuổi Trẻ, PGS.TS Võ Viết Cường (Trường ĐH Sư phạm kỹ thuật TP.HCM) cho biết các công nghệ hiện nay đã tái chế 96-98% tấm quang điện. Theo ông Cường, trong quá trình sản xuất tấm quang điện có tạo ra khí thải, song trong khi sử dụng không tạo ra khí thải, cũng không ảnh hưởng đến sức khỏe con người.

Tuy nhiên, xét về mặt quản lý nhà nước, ông Cường cho rằng cần phải luật hóa để buộc nhà sản xuất thu hồi các sản phẩm của mình khi hết vòng đời thay vì quy về cho chủ đầu tư. Hiện nay, các nhà sản xuất bán thiết bị vào Việt Nam không bắt buộc thu hồi, song nếu muốn bán vào thị trường Mỹ hay các nước tiên tiến nhà sản xuất phải cam kết thu hồi sản phẩm khi hết hạn sử dụng.

Sẽ hướng dẫn quản lý tấm pin thải bỏ

Trao đổi với Phóng viên, một lãnh đạo Tổng cục Môi trường (Bộ TN-MT) cho biết theo một số nghiên cứu trên thế giới, việc sử dụng pin năng lượng mặt trời có thể gây ra vài tác động về mặt môi trường như: chiếm diện tích đất và gây ô nhiễm nhiệt, tác động đến thị giác của con người.

Theo Tổng cục Môi trường, việc sản xuất pin của tấm pin năng lượng mặt trời có sử dụng một số kim loại nặng như Cd, Si… Tuy nhiên, thực chất tấm pin năng lượng mặt trời là sản phẩm có chức năng hấp thu năng lượng từ ánh sáng mặt trời (quang năng) và chuyển hóa thành điện năng, khác về tính chất với các loại pin, ăcquy khác là có chức năng tích điện. Do vậy, tấm pin năng lượng mặt trời thải bỏ không thuộc các loại pin, ăcquy thải có mã chất thải nguy hại.

Lãnh đạo Tổng cục Môi trường cho biết trong Luật bảo vệ môi trường sửa đổi vừa được Quốc hội thông qua có quy định yêu cầu tổ chức, cá nhân sản xuất, nhập khẩu sản phẩm, bao bì thuộc danh mục quy định sẽ phải tái chế theo tỉ lệ và quy cách tái chế bắt buộc.

Ngoài ra cũng quy định tổ chức, cá nhân sản xuất, nhập khẩu sản phẩm, bao bì nêu trên được lựa chọn việc tái chế sản phẩm, bao bì bằng cách tự tổ chức tái chế sản phẩm, bao bì hoặc đóng góp tài chính vào Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam để hỗ trợ tái chế các sản phẩm, bao bì.

Vị lãnh đạo này cũng cho biết sau khi Luật bảo vệ môi trường được thông qua, Bộ TN-MT sẽ tham mưu Chính phủ đưa tấm pin mặt trời vào danh mục sản phẩm nhà sản xuất, nhập khẩu phải thu hồi, tái chế. Trong thời gian chưa có quy định mới, bộ sẽ hướng dẫn quản lý tấm pin mặt trời thải bỏ theo quy định về quản lý chất thải.

Theo Báo điện tử Tuổi Trẻ