World Bank hỗ trợ VN trong việc đấu thầu mở rộng quy mô điện mặt trời

Việt Nam có thể tăng công suất điện mặt trời từ 4,5 gigawatt hiện nay lên hàng chục gigawatt trong mười năm tới, đồng thời tạo thêm hàng ngàn việc làm nếu áp dụng phương pháp tiếp cận mới trong đấu thầu để lựa chọn và triển khai các dự án điện mặt trời. Phương pháp tiếp cận này được đưa ra trong báo cáo mới của Ngân hàng Thế giới có tiêu đề Chiến lược và khung đấu thầu cạnh tranh dự án điện mặt trời ở Việt Nam. 

Báo cáo là kết quả hợp tác kĩ thuật giữa Ngân hàng Thế giới và Chính phủ Việt Nam trong hai năm qua nhằm mở rộng quy mô và quản lý hiệu quả nguồn năng lượng mặt trời dồi dào tại Việt Nam. Phát triển các dự án điện mặt trời mới là một yếu tố quan trọng giúp Chính phủ Việt Nam đạt các mục tiêu biến đổi khí hậu về cắt giảm khí thải trong Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC) và giảm nhu cầu phát triển các dự án điện than mới.

Báo cáo được đưa ra trong bối cảnh Việt Nam đang cân nhắc chuyển từ chính sách giá bán điện mặt trời ưu đãi cố định (FIT) sang đấu thầu cạnh tranh cho các dự án điện mặt trời để giảm chi phí sản xuất điện. Trong những năm gần đây, FIT đã thành công trong việc thúc đẩy triển khai nhanh các dự án trong bối cảnh Việt Nam cũng trở thành quốc gia hàng đầu thế giới về sản xuất mô-đun năng lượng mặt trời. Tuy nhiên, thành công này cũng làm phát sinh những vấn đề mới, trong đó có rủi ro “giảm phát” – hiện tượng các dự án điện mặt trời phải hoạt động dưới công suất phát điện lắp đặt.

Ông Ousmane Dione, Giám đốc Quốc gia của Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam cho biết: “Ngân hàng Thế giới cam kết hỗ trợ Việt Nam đạt được tham vọng năng lượng bền vững của mình. Chúng tôi mong chiến lược này sẽ mở ra một chương mới về phát triển điện mặt trời vốn đã rất thành công ở Việt Nam.”

Ngoài các cách tiếp cận mới về đấu thầu cạnh tranh, báo cáo cũng khuyến nghị cần đặt ra mục tiêu triển khai điện mặt trời hàng năm và trong trung hạn đồng thời sửa đổi khung pháp lý liên quan đến các quy định về lựa chọn cạnh tranh các đơn vị sản xuất điện độc lập.

Báo cáo ước tính tăng công suất điện mặt trời ở Việt Nam có thể tạo ra khoảng 25.000 việc làm mới mỗi năm trong lĩnh vực phát triển dự án, dịch vụ, vận hành và bảo trì cho tới năm 2030 và 20.000 việc làm khác trong lĩnh vực sản xuất nếu Việt Nam duy trì được thị phần hiện tại của mình trong thị trường thiết bị điện mặt trời toàn cầu.

“Chúng tôi chân thành cảm ơn Ngân hàng Thế giới đã và đang hỗ trợ thúc đẩy phát triển năng lượng tái tạo tại Việt Nam. Đặc biệt, hỗ trợ của Ngân hàng Thế giới cho Chính phủ Việt Nam trong chuyển đổi từ chính sách giá bán điện mặt trời cố định sang chính sách đấu thầu cạnh tranh các dự án điện mặt trời và xa hơn nữa để áp dụng cho phát triển các dự án điện năng lượng tái tạo khác, giúp lĩnh vực năng lượng tái tạo của Việt Nam phát triển bền vững, minh bạch, cạnh tranh và đảm bảo hài hòa lợi ích nhà đầu tư – nhà nước – người dân”, ông Hoàng Tiến Dũng, Cục trưởng Cục Điện lực và Năng lượng tái tạo, Bộ Công thương cho biết.

Vốn ngoại rót mạnh vào các dự án điện mặt trời

Với việc ban hành các chính sách hỗ trợ để thúc đẩy phát triển ngành công nghiệp năng lượng mặt trời của Chính phủ Việt Nam sẽ đưa Việt Nam trở thành điểm đến hấp dẫn các nhà đầu tư năng lượng mặt trời ở khu vực châu Á-Thái Bình Dương. Các dự án điện mặt trời của Việt Nam hiện đang thu hút sự quan tâm đầu tư của nhiều nhà đầu tư nước ngoài và các định chế tài chính quốc tế.    

Tính đến nay, Việt Nam đã có trên 80 dự án điện mặt trời với tổng công suất 4.460 MW đã hòa vào lưới điện quốc gia, chiếm khoảng 8,28% tổng sản lượng điện cả nước. Ngoài ra, hiện cũng có khoảng 13 dự án đang được hoàn thành với tổng công suất 630 MW, dự kiến sẽ được đưa vào hoạt động trong thời gian tới.

Các dự án điện mặt trời của Việt Nam hiện đang thu hút sự quan tâm đầu tư của nhiều nhà đầu tư nước ngoài và các định chế tài chính quốc tế. Mới đây nhất, Ngân hàng phát triển Á Châu (ADB) đã ký hợp đồng cho vay trị giá 37,8 triệu USD với Công ty Cổ phần Đầu tư Phát triển năng lượng TTC (TTC Energy) nhằm tài trợ vốn cho dự án năng lượng mặt trời tại Việt Nam. Trong đó, 7,6 triệu USD sẽ được cho vay dưới dạng vốn vay ưu đãi không song song từ Quỹ Cơ sở hạ tầng khu vực tư nhân Châu Á (LEAP) có sự góp vốn của Cơ quan Hợp tác quốc tế Nhật Bản (JICA). Dự án sẽ xây dựng và vận hành nhà máy điện mặt trời có công suất 50 MW và các cơ sở hạ tầng đi kèm tại tỉnh Tây Ninh, góp phần đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng về năng lượng tại các tỉnh thành khu vực phía Nam cũng như thực hiện mục tiêu phát triển và đa dạng hóa các nguồn năng lượng.

Theo ông Konaka Tetsuo – Trưởng đại diện JICA, khoản vay này nhằm cải thiện khả năng thanh toán cũng như khả năng tài chính của dự án, đồng thời tạo điều kiện để những nhà cho vay khác cung cấp nguồn vốn dài hạn để phát triển dự án. Dự án phù hợp với “Sáng kiến về cho vay và đầu tư hải ngoại cho khu vực ASEAN”, được tuyên bố trong Hội nghị Cấp cao ASEAN vào tháng 11/2019, nhằm hỗ trợ phát triển cơ sở hạ tầng có chất lượng và đầu tư xanh cho các quốc gia khu vực ASEAN.

Một dự án điện mặt trời khác là Công ty Thủy điện Đa Nhim – Hàm Thuận – Đa Mi (DHD) cũng đã được ADB và các đối tác tài chính cho vay 37 triệu USD để làm dự án điện mặt trời nổi đầu tiên tại Việt Nam. Đây cũng là dự án điện mặt trời nổi đầu tiên ở Việt Nam, dùng công nghệ mới và khoản vay này không có bảo lãnh Chính phủ cho một công ty. Với công suất 47 MWp, dự án điện mặt trời nổi trên hồ Đa Mi có tổng mức đầu tư khoảng 1.300 tỷ đồng. Theo thiết kế và vận hành, nhà máy hoạt động trong thời gian 25 năm và sẽ hoàn vốn sau 13,5 năm.

Tập trung vốn đầu tư vào các dự án năng lượng sạch, trước đó JICA đã phê duyệt khoản vốn trị giá 1,5 tỷ USD tài trợ cho khu vực tư nhân thông qua Quỹ LEAP. Đến nay, Quỹ LEAP tài trợ cho nhiều dự án cơ sở hạ tầng bền vững được thực hiện bởi khu vực tư nhân tại các quốc gia thành viên ADB vùng Châu Á – Thái Bình Dương và tập trung vào các lĩnh vực như giảm thiểu phát thải khí nhà kính, tiết kiệm năng lượng…

Việt Nam cũng đang trở thành điểm đến tiềm năng cho các DN nước ngoài muốn đầu tư vào lĩnh vực điện mặt trời. Cụ thể như Tập đoàn Quadran International (Pháp) và đối tác Tập đoàn Trường Thành Việt Nam, cũng đã hợp tác phát triển dự án nhà máy điện mặt trời Cát Hiệp, khởi công từ tháng 9/2018, có quy mô công suất 50 MWp, đặt tại tỉnh Bình Định. Sản lượng điện năng dự kiến của dự án vào khoảng 76.500 MWh mỗi năm. Ngoài ra, Quadran International cũng đang triển khai 2 dự án năng lượng mặt trời tại các tỉnh Bình Định và Khánh Hòa, với tổng công suất 85 MW và dự kiến tiếp tục đầu tư xây dựng từ 100- 200 MW mỗi năm. Và còn có hàng loạt các dự án đến từ các nhà đầu tư nước ngoài như: Nhà máy Tata Power công suất 300 MW tại Hà Tĩnh, Nhà máy Hanwha công suất 100-200 MW tại Thừa Thiên Huế, Nhà máy GT & Associates và Mashall & Street Ltd công suất 150 MW tại Quảng Nam…

Như vậy, các dự án đầu tư vào điện mặt trời góp phần giải bài toán vốn phát triển nguồn năng lượng sạch tại Việt Nam. Tuy nhiên, để thu hút vốn từ các tổ chức tài chính nước ngoài trong lĩnh vực cơ sở hạ tầng mà không cần bảo lãnh của Chính phủ, phía Việt Nam cần xem xét kỹ Luật Đầu tư theo hình thức hợp tác công – tư đang được soạn thảo theo hướng đưa ra các quy định gần với chuẩn mực quốc tế, nhằm phát huy được công nghệ mới và nguồn lực gia tăng từ đóng góp của khu vực tư nhân.

Ông Konaka Tetsuo chia sẻ – JICA sẽ tiếp tục hợp tác với các quốc gia và tổ chức quốc tể để đẩy mạnh đầu tư vào cơ sở hạ tầng có chất lượng và đóng góp vào phát triển kinh tế – xã hội tại các quốc gia và khu vực đang phát triển dựa trên cơ sở các Mục tiêu phát triển bền vững (SDGs) trong đó phát triển năng lượng sạch là một trong những mục tiêu quan trọng hàng đầu.

Nhà đầu tư nước ngoài : mong muốn sớm có giá điện mặt trời mới (FIT 2)

Nhóm công tác điện và năng lượng của VBF cho rằng, Chính phủ cần đưa ra biểu giá điện mặt trời rõ ràng để các nhà đầu tư “yên tâm”. 

Tại Diễn đàn Doanh nghiệp Việt Nam (VBF) 2019 ngày 10/1, nhóm công tác Điện và năng lượng kiến nghị, Chính phủ cần đưa ra biểu giá FIT rõ ràng hơn cho năng lượng tái tạo.

Nhóm Điện và năng lượng cho rằng, cơ chế giá FIT cho điện mặt trời sau ngày 30/6/2019 (thời điểm Quyết định 11/2017 hết hiệu lực), vẫn chưa được nhà chức trách quyết định. Điều này khiến các nhà đầu tư điện mặt trời, trong đó có các nhà đầu tư nước ngoài “chưa cảm thấy yên tâm đầu tư”.

Theo tính toán, Việt Nam sẽ cần khoảng 130 tỷ USD đầu tư năng lượng mới cho đến năm 2030, trung bình khoảng 12 tỷ USD mỗi năm, trong đó khoảng 9 tỷ USD cho đầu tư nguồn điện và 3 tỷ USD đầu tư cho lưới điện. Con số dự báo có phần cao hơn thực tế, nhưng nhu cầu về điện là cấp thiết.

“Chính phủ cần ưu tiên năng lượng tái tạo trong quy hoạch phát triển điện lực quốc gia, tăng sử dụng khí ga tự nhiên như “phụ tải nền phù hợp nhất” cho năng lượng tái tạo”, đại diện Nhóm công tác Điện và năng lượng kiến nghị.

Cụ thể hơn, nhóm này đề xuất, Chính phủ cần minh bạch hoá các thay đổi về biểu giá FIT và tháo gỡ các quy định chưa hợp lý trong quy hoạch tổng thể điện lực. 

Theo nhóm này, minh bạch hoá giá mua điện mặt trời sẽ giúp giảm bớt rủi ro cho nhà đầu tư và giảm giá FIT khi các dự án phát điện năng lượng tái tạo trở nên đơn giản, mang lại nhiều lợi nhuận hơn, trong lúc chờ cơ chế đấu thầu giá được nhà chức trách hoàn thiện. 

Các doanh nghiệp nước ngoài đối thoại với đại diện Chính phủ Việt Nam tại VBF 2019. Ảnh: Anh Minh

Tại bản dự thảo mới nhất về cơ chế giá khuyến khích cho điện mặt trời đang được Bộ Công Thương trình Thủ tướng xem xét, phê duyệt, giá FIT sẽ chỉ còn một vùng và mức giá cũng giảm so với trước.

Theo đó, các dự án điện mặt trời nối lưới đã ký hợp đồng mua bán điện (PPA) đã và đang triển khai thi công xây dựng trước ngày 23/11/2019 và vận hành thương mại giai đoạn 1/7/2019 đến hết năm 2020, sẽ được áp dụng giá điện cố định 7,09 cent một kWh, tương đương 1.620 đồng một kWh. Các dự án khác có thời gian thi công, vận hành thương mại ngoài mốc thời gian trên sẽ áp dụng theo cơ chế giá đấu thầu. 

Điện mặt trời áp mái sẽ có giá FIT là 8,38 cent một kWh (khoảng 1.916 đồng). Còn điện mặt trời nổi là 7,69 cent một kWh (1.758 đồng). Các mức giá này sẽ được áp dụng trong 20 năm, chưa gồm thuế VAT, chênh lệch tỷ giá…

Cũng tại diễn đàn, nhóm công tác Điện và năng lượng cũng kiến nghị, Bộ Công Thương cần công bố lộ trình áp dụng biểu giá bán lẻ điện ở Việt Nam đến năm 2025, tập trung vào các đối tượng thương mại và công nghiệp.

Mức sử dụng năng lượng bình quân đầu người của Việt Nam thuộc hàng cao nhất trong khu vực – trong giai đoạn 2009 – 2013, cao hơn mọi quốc gia trong khu vực, đặc biệt cao hơn các quốc gia có mức GDP bình quân đầu người tương đương.

Vì thế, Việt Nam cũng cần tiến hành một chiến dịch tuyên truyền nhằm giáo dục cho các bên có liên quan về nhu cầu và lợi ích của việc sử dụng năng lượng hiệu quả. “Nâng cao ý thức cộng đồng, hiện đại hóa quy định về sử dụng năng lượng hiệu quả và tăng cường thực thi là những việc cần thực hiện trong thời gian tới”, nhóm công tác Điện và năng lượng nhấn mạnh.

Bộ công thương : cho phép đấu nối nhưng chủ đầu tư ĐMT tự chịu “rủi ro”

EVN có thể tiếp tục đấu nối, mua điện nhưng nhà đầu tư điện mặt trời phải “tự chịu rủi ro” nếu có thay đổi về chính sách.

Ngày 6/1, Bộ Công Thương có văn bản đồng ý với đề nghị của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) về tiếp tục đấu nối, mua điện từ các dự án điện mặt trời áp mái. Nhưng EVN chưa được thanh toán cho nhà đầu tư tới khi có giá mới cho loại hình đầu tư này. Ngoài ra, EVN cũng phải đảm bảo việc đấu nối không gây quá tải lên hệ thống điện hiện có.

Tuy nhiên, đề xuất của Bộ Công Thương về điện mặt trời áp mái đang chờ cấp có thẩm quyền phê duyệt. Do đó, bộ yêu cầu EVN phải thông báo rõ nhà đầu tư phải tự chịu rủi ro chính sách (nếu có).

Cuối tháng 12, EVN đề xuất được tiếp tục đấu nối, mua điện mặt trời áp mái nhưng chưa thanh toán tiền điện cho nhà đầu tư, người dân… để thúc đẩy loại năng lượng này. Đề xuất này được đưa ra sau yêu cầu dừng đấu nối các dự án điện mặt trời của Bộ Công Thương trong khi chờ cấp có thẩm quyền phê duyệt cơ chế giá mới sau ngày 30/6/2019.

Theo dự thảo cơ chế giá khuyến khích với điện mặt trời sau ngày 30/6/2019, trong đó điện mặt trời áp mái được đề xuất giá 8,38 cent (tương đương 1.916 đồng) một kWh. 

Sau hơn 2 năm khuyến khích phát triển, công suất điện mặt trời áp mái mới đạt 350 MW. Việc tiếp tục cho phép đấu nối, mua điện từ các dự án này, theo đại diện EVN, sẽ tạo điều kiện phát triển loại năng lượng này, giúp chủ đầu tư bán điện cho EVN trong thời gian chờ Chính phủ ban hành quyết định cơ chế giá mới.


Tạm ngưng đề xuất các dự án điện mặt trời

Bộ Công Thương yêu cầu các tỉnh, thành và EVN dừng đề xuất các dự án điện mặt trời cho tới khi có cơ chế giá mới.

Tại thông báo ngày 16/12 của Bộ Công Thương, Thứ trưởng Hoàng Quốc Vượng, cho biết, yêu cầu này để bảo đảm lợi ích nhà đầu tư, chủ đầu tư dự án điện mặt trời theo cơ chế giá cố định (giá FIT) trong bối cảnh chưa có chính sách giá mới cho loại hình năng lượng này sau ngày 30/6 – mốc thời gian quyết định 11 về giá khuyến khích 9,35 cent một kWh hết hiệu lực.

Thứ trưởng Bộ Công Thương cho biết, kết luận của Thủ tướng tại cuộc họp thường trực Chính phủ hồi cuối tháng 11 đã thống nhất biểu giá FIT khuyến khích cho các dự án đã ký PPA (hợp đồng mua bán điện) với Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), đã và đang triển khai thi công và đưa vào vận hành trong năm 2020.

Hiện, Bộ này cùng các bộ, ngành hoàn thiện dự thảo cơ chế mới cho điện mặt trời. Cũng tại kết luận này, Thủ tướng yêu cầu Bộ Công Thương nghiên cứu cơ chế giá đấu thầu cho dự án điện mặt trời. Bộ Tư pháp thẩm định tính pháp lý cơ chế trên. Theo kế hoạch, chiều 18/12, Bộ Tư pháp sẽ họp Hội đồng thẩm định dự thảo Quyết định của Thủ tướng về cơ chế khuyến khích phát triển điện mặt trời tại Việt Nam.

Theo Bộ Công Thương, đã có 135 dự án với tổng công suất 8.935 MW điện mặt trời được bổ sung vào quy hoạch điện lực sau Quyết định 11/2017. Trong số này gần 4.500 MW đã vận hành thương mại, góp phần đảm bảo cung ứng điện cho phát triển kinh tế, xã hội và nhu cầu sinh hoạt người dân.

Trong báo cáo gửi Quốc hội cách đây một tháng, Bộ này cho biết vẫn còn 260 dự án, tổng công suất 28.300 MW chờ được phê duyệt vào quy hoạch. Còn số liệu của EVN, chỉ có 2 dự án được đấu nối, vận hành thương mại sau ngày 30/6. Hiện có 39 dự án đã ký PPA nhưng chưa được vận hành thương mại.

Nói về cơ chế đấu thầu dự án điện mặt trời, ông Nguyễn Hữu Vinh, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Hà Đô Ninh Thuận cho hay, đấu thầu để đảm bảo mục tiêu minh bạch, công khai là tốt, nhưng mục tiêu trước mắt là phải có điện để sử dụng. Hơn nữa, Luật Đấu thầu quy định, muốn thực hiện đấu thầu, phải có mặt bằng sạch, mà muốn có đất sạch thì phải có quy hoạch.

Bà Hyunjung Lee, chuyên gia kinh tế năng lượng, Ban Năng lượng, Vụ Đông Nam Á, Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) nhận định, việc lựa chọn phương án đấu thầu không phải “cây đũa thần” mang tới phép màu.

Thay vào đó, chuẩn bị mới là công đoạn quan trọng nhất để đảm bảo tính minh bạch của quy trình, cũng như chất lượng các dự án, giúp điện mặt trời và ngành năng lượng tái tạo có bước phát triển bền vững. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, việc áp dụng hình thức đấu thầu giúp nâng cao sức cạnh tranh, từ đó đưa giá điện mặt trời giảm đáng kể so với mức giá mua ưu đãi.

Để có thể có kết quả đấu thầu là giá bán điện thấp thì Nhà nước cần chia sẻ các rủi ro cho nhà đầu tư về hạ tầng sạch, hợp đồng mua bán điện có bảo lãnh Chính phủ về bao tiêu, chuyển đổi ngoại tệ…


Đầu tư dự án điện mặt trời đứng trước nguy cơ phá sản vì chính sách

Đang từ chỗ được khuyến khích đầu tư, chính sách thay đổi 180 độ, nhiều doanh nghiệp điện mặt trời lâm vào tình cảnh khó khăn, nguy cơ phá sản.

Thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng đang đứng trước rất nhiều nguy cơ, trong đó có nguy cơ thiếu hụt nguồn năng lượng trầm trọng… Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ đặc biệt quan tâm và đưa ra nhiều cơ chế khuyến khích cộng đồng các doanh nghiệp, trong đó có các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực năng lượng tái tạo.

Trong bối cảnh đó, Chính phủ đã ban hành nhiều chính sách khuyến khích kêu gọi các nhà đầu tư tham gia đầu tư xây dựng, phát triển năng lượng điện mặt trời như: Chiến lược phát triển năng lượng tái tạo; Cơ chế khuyến khích phát triển điện mặt trời tại Việt Nam (Quyết định 11/2017/QĐ-TTg), Cơ chế khuyến khích phát triển điện gió tại Việt Nam (Quyết định 37/2011/QĐ-TTg, Quyết định 39/2018/QĐ-TTg)… Dựa trên những văn bản này, nhiều doanh nghiệp đã sẵn sàng cùng Chính phủ biến quyết tâm, định hướng thành hiện thực.

Thế nhưng, mới đây, 60 Nhà đầu tư Dự án điện mặt trời trên cả nước lại có Bản kiến nghị gửi Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc về những vướng mắc của các dự án điện mặt trời đã và đang được đầu tư xây dựng. Bởi trong quá trình triển khai thực hiện các dự án điện mặt trời, các nhà đầu tư trong lĩnh vực này gặp không ít khó khăn, vướng mắc liên quan đến cơ chế chính sách cũng như thủ tục đầu tư, đặc biệt là việc chính sách đầu tư không ổn định đang gây thiệt hại không nhỏ với các nhà đầu tư. Các vướng mắc, khó khăn này cần có sự vào cuộc quyết liệt của Chính phủ và các Bộ, ban, ngành có liên quan.

Doanh nghiệp “quay cuồng”, điêu đứng vì chính sách

Các nhà đầu tư đã và đang vấp phải những rào cản do cơ chế, chính sách và sự chậm trễ, thiếu đồng bộ, nhất quán trong quá trình thực thi các thủ tục đầu tư. Nếu không được tháo gỡ kịp thời, rất nhiều dự án sẽ dẫn đến tình trạng phá sản trong tương lai gần do đã phải bỏ các chi phí trong quá trình triển khai, thực hiện các thủ tục đầu tư của dự án, doanh nghiệp bỏ ra ít thì hàng chục, nhiều hơn thì hàng trăm tỷ đồng. Còn người dân thì phải di dời nhường đất cho dự án để mong chờ một nguồn lợi khác cho địa phương và bản thân. Thế nhưng đến thời điểm này mọi hứa hẹn dường như đang tuột khỏi tay họ. Nếu tình trạng hiện nay không sớm được tháo gỡ thì hệ lụy về kinh tế – xã hội là vô cùng lớn.

Theo các nhà đầu tư, vướng mắc đầu tiên họ gặp phải là việc chậm trễ ban hành Quyết định mới thay thế khi Quyết định số 11/2017/QĐ-TTg ngày 11/4/2017 của Thủ tướng Chính phủ đã hết hiệu lực từ 01/7/2019 khiến các Nhà đầu tư đã hoàn thiện các thủ tục pháp lý của dự án nhưng không có đầy đủ cơ sở để tiếp tục triển khai các thủ tục tiếp theo cũng như triển khai thi công xây dựng;

Hàng loạt các vướng mắc khi triển khai công tác đền bù, giải phóng mặt bằng do tình hình an ninh chính trị một số địa phương không thuận lợi… cũng như trình tự thủ tục đầu tư rườm rà, không nhất quán tại một số địa phương cũng khiến tiến độ thực hiện một số dự án bị chậm trễ;

Việc chưa chủ động tháo gỡ vướng mắc, chậm tham mưu đề xuất hướng giải quyết các dự án đã trình hồ sơ bổ sung quy hoạch từ tháng 5/2018 khiến các Nhà đầu tư lâm vào tình thế tiến thoái lưỡng nan, bế tắc.

Điều đáng nói là thời điểm Luật Quy hoạch có hiệu lực từ ngày 01/01/2019 đã làm trầm trọng thêm tình hình và các dự án chưa được bổ sung quy hoạch buộc phải dừng triển khai hoàn toàn. Đến ngày 02/12/2019 (tức là sau gần 01 năm), Chính phủ mới có Nghị quyết số 110/NQ-CP về việc ban hành Danh mục các quy hoạch được tích hợp vào quy hoạch cấp quốc gia, quy hoạch vùng, quy hoạch tỉnh theo quy định tại điểm c khoản 1 Điều 59 Luật Quy hoạch để tháo gỡ những vướng mắc trong công tác điều chỉnh, bổ sung quy hoạch. Việc này đã khiến hàng trăm dự án “bị treo” để chờ quy hoạch và các nhà đầu tư phải tiếp tục chờ đợi với mong muốn có thể giảm thiểu những tổn thất sau khi quyết định đầu tư vào điện mặt trời.

Mong muốn của địa phương và nhà đầu tư

Trong văn bản gửi Thủ tướng, các nhà đầu tư đề nghị Chính phủ sớm ban hành Quyết định cơ chế khuyến khích phát triển điện mặt trời thay thế Quyết định số 11/2017/QĐ-TTg ngày 11/4/2017 của Thủ tướng Chính phủ đã hết hiệu lực để các Nhà đầu tư có cơ sở, căn cứ pháp lý để triển khai các bước thủ tục tiếp theo.

Trong Quyết định mới đề nghị Chính phủ cần có hướng dẫn chi tiết về thực hiện công tác bổ sung quy hoạch, hướng dẫn về quy chế đấu thầu và đặc biệt khi chuyển sang áp dụng chính sách theo cơ chế đấu thầu thì cần có lộ trình áp dụng phù hợp, cần có thời gian chuyển tiếp để các Nhà đầu tư có cơ sở chủ động thực hiện.

Cùng với đó, các nhà đầu tư kiến nghị Chính phủ chấp thuận áp dụng biểu giá FIT mua điện từ các dự án điện mặt trời không thấp hơn 7,09 US cent/kWh đối với các dự án điện mặt trời mặt đất và 7,69 US cent/kWh đối với các dự án điện mặt trời nổi như trong dự thảo cơ chế khuyến khích phát triển điện mặt trời đính kèm văn bản số 9319/BCT-ĐL ngày 06/12/2019 của Bộ Công thương.

Đối với Nhóm 1 là các dự án đã ký Hợp đồng mua bán điện (PPA), đã có Quyết định chủ trương đầu tư của tỉnh, đã đền bù giải phóng mặt bằng và đang triển khai xây dựng nhưng chưa được cơ quan nhà nước phê duyệt thiết kế kỹ thuật, dự kiến đưa vào vận hành thương mại (COD) trong năm 2020 được hưởng cơ chế giá FIT.

Đối với Nhóm 2 là các dự án đã bổ sung quy hoạch điện lực, đã được cấp quyết định chủ trương đầu tư nhưng chưa ký Hợp đồng mua bán điện (mặc dù đã đủ điều kiện ký Hợp đồng mua bán điện theo quy định hiện hành) thì đề nghị cho phép tiếp tục thực hiện các bước hoàn thiện thủ tục và ký kết hợp đồng mua bán điện. Trong trường hợp các dự án này kịp đóng điện năm 2020, đề nghị cho phép được hưởng cơ chế giá FIT.

Đối với Nhóm 3 là các dự án đã trình hồ sơ bổ sung quy hoạch điện lực, đã được Chính phủ chấp thuận cho phép thực hiện tại nhiều văn bản và đã được Bộ Công thương thẩm định nhưng do có sự thay đổi của Luật Quy hoạch nên vẫn chưa có Quyết định bổ sung quy hoạch, các nhà đầu tư đề nghị sớm xem xét và bổ sung quy hoạch cho các dự án này. Đồng thời, trong trường hợp các nhà đầu tư có thể sớm hoàn thiện các thủ tục pháp lý và triển khai xây dựng, đóng điện trước 30/6/2021, đề nghị cũng được hưởng giá FIT cho phần công suất hòa lưới, được công nhận ngày vận hành thương mại (COD). Phần công suất hòa lưới sau 30/6/2021 thực hiện theo quy định tại thời điểm đóng điện.

Được biết, Ủy ban Nhân dân các tỉnh Bình Thuận, Thừa Thiên Huế cũng đã có văn bản gửi Thủ tướng Chính phủ đề nghị cho phép thẩm định, bổ sung vào quy hoạch phát triển điện lực quốc gia các dự án điện mặt trời đang được xây dựng tại địa phương.

Trong báo cáo gửi Quốc hội mới đây, Bộ Công Thương cũng cảnh báo về nguy cơ thiếu hụt điện trong thời gian tới do việc chậm tiến độ của các dự án điện.

Tại Hội nghị Thủ tướng với doanh nghiệp diễn ra hôm qua 23/12 tại Hà Nội, Thủ tướng nói: “Chúng ta cần ý thức rằng để một doanh nghiệp hay một thương hiệu chính đáng nào đó của Việt Nam biến mất thì đó không chỉ là thất bại của riêng doanh nghiệp mà của cả Chính phủ và chính quyền địa phương, nói chung là của tất cả chúng ta”. Quyết tâm này của người đứng đầu Chính phủ đã tạo cho cộng đồng doanh nghiệp thêm niềm tin về người đồng hành của mình trong quá trình đầu tư, phát triển sản xuất, kinh doanh; khẳng định sự cam kết của Chính phủ Việt Nam về sự an toàn, nhất quán và ổn định của môi trường đầu tư…/.

Các nhà đầu tư đồng kiến nghị gửi Chính phủ về các dự án điện mặt trời

Nhiều nhà đầu tư tư nhân vào điện mặt mặt trời vừa cùng ký tên trong một lá thư gửi tới Thủ tướng Chính phủ, đề nghị được bổ sung các dự án của mình vào Quy hoạch phát triển điện.

Các nhà đầu tư này cho hay, ngay sau khi có chủ trương của Chính phủ tại Quyết định số 11/2017/QĐ/TTg (tháng 4/2017), các tỉnh đã kêu gọi đầu tư và các nhà đầu tư đã thực hiện hồ sơ pháp lý để triển khai dự án, các nhà đầu tư đã hỗ trợ địa phương lập hồ sơ bổ sung quy hoạch các dự án điện mặt trời vào Quy hoạch phát triển điện lực của các tỉnh.

Các nhà đầu tư điện mặt trời cùng ký tên kiến nghị tới Thủ tướng cho bổ sung các Dự án điện mặt trời vào Quy hoạch điện

17 dự án đã từng được Bộ Công thương báo cáo tại các Công văn số 10038/BCT-ĐL ngày 10/12/2018 và Công văn số 10314/BCT-ĐL ngày 18/12/2018 và đã được Chính phủ chấp thuận cho phép thực hiện tại Văn bản 12603/VPCP-CN ngày 27/12/2018; các dự án được Chính phủ chấp thuận cho phép thực hiện tại các Văn bản 12405/VPCP-CN ngày 21/12/2018 và Văn bản 12111/VPCP-CN ngày 13/12/2018. Tuy nhiên, đến nay các dự án nêu trên vẫn chưa được bổ sung vào Quy hoạch phát triển điện lực của các tỉnh bởi các lý do thay đổi thẩm quyền bổ sung quy hoạch.

Theo giải thích của các nhà đầu tư, các dự án nêu trên đều được Thủ tướng Chính phủ đồng ý cho phép bổ sung vào quy hoạch phát triển điện lực theo thẩm quyền vào thời điểm cuối năm 2018 (ngày 27/12/2018 – là thứ 5 của tuần làm việc cuối cùng trong năm 2019). Trong khi đó, từ ngày 1/1/2019, thẩm quyền xem xét bổ sung quy hoạch thuộc về Thủ tướng Chính phủ theo Luật Quy hoạch số 21/2017/QH14 ngày 24/11/2017.

Một lý do khác nữa được các nhà đầu tư cho hay là Quyết định số 11/2017/QĐ/TTg hết hiệu lực từ ngày 01/7/2019, nhưng hiện vẫn chưa có cơ chế, chính sách mới để áp dụng với các vấn đề nổi cộm nhất hiện nay liên quan đến việc xác định mức giá bán điện (Feed-in-tariff: FiT) và áp dụng cơ chế đấu thầu.

Trước thực tế 1 năm trời không tiến triển được thêm bước nào trong triển khai dự án điện mặt trời, các nhà đầu tư đã kính đề nghị Thủ tướng Chính phủ bổ sung vào quy hoạch phát triển điện lực các dự án điện mặt trời nêu trên và giao Bộ Công thương sớm thực hiện thủ tục bổ sung quy hoạch theo quy định và hướng dẫn tại Nghị quyết số 110/NQ-CP. Cho phép các dự án nêu trên được áp dụng theo cơ chế giá mua điện FIT.

Đồng thời các nhà đầu tư cũng kiến nghị, tiếp tục thực hiện cơ chế phát triển điện mặt trời theo giá mua điện đã được Bộ Công thương đề xuất song song với việc hoàn thiện cơ chế và thí điểm việc đấu thầu, cũng như cần sớm ban hành cơ chế mới về điện mặt trời để khẳng định cam kết của Chính phủ Việt Nam về sự an toàn, nhất quán và ổn định của môi trường đầu tư.

Danh mục các dự án điện mặt trời liên quan

ICác dự án được Chính phủ chấp thuận cho phép thực hiện tại Văn bản 12603/VPCP-CN ngày 27/12/2018
STTTên dự ánChủ đầu tưĐịa điểm
1Dự án MT1Công ty cổ phần Thương mại kỹ thuật MTBình Phước
2Dự án MT2Công ty cổ phần Thương mại kỹ thuật MTBình Phước
3Dự án Lộc Thạch 1-1Công ty cổ phần Năng lượng tái tạo và Nông nghiệp Bình PhướcBình Phước
4Dự án Đức Huệ 2Công ty cổ phần TTC Đức Huệ 2Long An
5Dự án An CưCông ty cổ phần Năng lượng và Thương mại VIFAAn Giang
6Dự án Phong HòaCông ty cổ phần Xây dựng và Thiết bị Thái ĐạtThừa Thiên Huế
7Dự án La Rsươm – Bitexco – Tô NaCông ty cổ phần thủy điện Hoàng Anh Tô NaGia Lai
8Dự án Tam BốCông ty TNHH INVT Việt NamLâm Đồng
9Dự án Ninh SimCông ty cổ phần điện mặt trời miền NamKhánh Hòa
10Dự án Phước TrungLiên doanh Công ty TNHH Xây dựng Lưu Nguyễn và Công ty TNHH Lộc PhúcNinh Thuận
11Dự án Tân XuânCông ty cổ phần năng lượng ConfitechBình Thuận
12Dự án Hải Lý Bình Phước 1Công ty cổ phần đầu tư xây dựng phát triển năng lượng Hải Lý Bình PhướcBình Phước
13Dự án AyunpaCông ty cổ phần năng lượng ConfitechGia Lai
14Dự án Phú ThiệnCông ty TNHH một thành viên Huệ AnhGia lai
15Dự án Đầm An KhêCông ty Phát triển hệ thốngQuảng Ngãi
16Dự án Đầm Nước MặnCông ty cổ phần SystechQuảng Ngãi
17Dự án Ea SupCông ty TNHH Thái HòaĐắk Lắk
IICác dự án được Chính phủ chấp thuận cho phép thực hiện tại Văn bản 12111/VPCP-CN ngày 13/12/2018
1Dự án Đông Đất ĐỏCông ty TNHH Phoenix Clean PowerBà Rịa – Vũng Tàu
2Dự án Tây Đất ĐỏLiên danh ty TNHH Phoenix Clean Power và công ty cổ phần đầu tư xây dựng HamekBà Rịa – Vũng Tàu
IIICác dự án được Chính phủ chấp thuận cho phép thực hiện tại Văn bản 12405/VPCP-CN ngày 21/12/2018  
3Dự án Gio Mỹ 1Công ty cổ phần Xây dựng và Thiết bị Thái ĐạtQuảng Trị