Các vướng mắc phát triển điện mặt trời áp mái tại khu công nghiêp và thương mại (C&I) cần được tháo gỡ kịp thời

Vừa qua Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cùng Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp phối hợp với Trung tâm Phát triển Sáng tạo Xanh (GreenID) tổ chức buổi tọa đàm “Điện mặt trời mái nhà Khu công nghiệp- Tháo gỡ những bất cập trong triển khai lắp đặt”. Theo nhiều chuyên gia, các cơ quan quản lý nhà nước cần sớm có giải pháp tháo gỡ những bất cập trong phát triển điện mặt trời mái nhà, nhằm giúp doanh nghiệp phát triển bền vững.

Hàng loạt quy định gây khó cho doanh nghiệp

Là doanh nghiệp đã lắp đặt hệ thống điện năng lượng mặt trời trên mái có công suất thiết kế 620.73KWp, tuy nhiên, theo ông Nguyễn Văn Thông, Giám đốc phát triển dự án Công ty CP VNG, hiện sản lượng điện của công ty sau khi cung cấp cho chính nhu cầu còn dư đã tải lên lưới điện hơn 200.000KWH tương đương 300 triệu đồng, nhưng chưa đuợc phía điện lực trả tiền.

Nguyên nhân là do Tập đoàn Điện lực Việt Nam yêu cầu công ty phải đăng ký ngành nghề sản xuất điện, sau đó xuất hóa đơn thì mới đồng ý thanh toán.

Song, việc doanh nghiệp đăng ký bổ sung ngành nghề là không đơn giản. Bởi, “đối với công ty đa ngành nghề và có vốn đầu tư nước ngoài, khi đăng ký bổ sung ngành nghề phải tuân thủ theo biểu cam kết ngành nghề WTO. Do đó, chúng tôi rất khó để đăng ký thêm ngành nghề kinh doanh điện”, ông Thông chia sẻ.

Cũng liên quan đến chính sách thu mua điện mặt trời dư thừa, bên cạnh việc đăng ký ngành nghề kinh doanh, ông Phạm Trọng Quý Châu, Phó trưởng ban thường trực Ban Năng lượng tái tạo, Hiệp hội các Doanh nghiệp Khu công nghiệp TP.HCM cho biết, đến thời điểm hiện tại, dù đã trải qua 9 tháng kể từ khi chính sách giá FIT 2 đã hết thời hạn áp dụng, khi mà hầu hết các hệ thống điện mặt trời mái nhà đều đã vận hành ổn định thì những khó khăn, vướng mắc vẫn tồn tại đó.

Hiện, Chính phủ chưa ban hành cơ chế khuyến khích điện mặt trời mới quy định mức giá mua điện từ hệ thống điện năng lượng mặt trời mái nhà. Bộ Công thương và Tập đoàn Điện lực Việt Nam chưa có hướng dẫn tiếp theo về thủ tục xin và chấp thuận đấu nối, hợp đồng mua bán điện, thanh toán tiền điện mua từ các hệ thống điện năng lượng mặt trời mái nhà.

Bên cạnh đó, theo ông Châu, hiện việc triển khai thi công hệ thống điện áp mái trong khu công nghiệp cũng gặp rất nhiều khó khăn vì các yêu cầu liên quan đến thủ tục cấp phép đầu tư và xây dựng.

Thời gian vừa qua, nguồn điện mặt trời đã góp phần đảm bảo an ninh năng lượng và thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế. Trong đó, nguồn năng lượng từ hệ thống điện mái nhà đã mang lại nhiều lợi ích cho doanh nghiệp.

Tuy nhiên, sang năm 2021, ngoài việc chờ đợi chính sách mới, các nhà đầu tư và doanh nghiệp có nhu cầu được lắp đặt, sử dụng điện mặt trời mái nhà đang gặp nhiều vướng mắc khi triển khai mô hình này, đặc biệt là nhà đầu tư trong các khu công nghiệp.

Tại toạ đàm “Điện mặt trời mái nhà khu công nghiệp: Tháo gỡ những bất cập trong triển khai lắp đặt”, nhiều chuyên gia cho rằng, các dự án lắp đặt hệ thống điện mái nhà trong khu công nghiệp phải lập lại báo cáo đánh giá tác động môi trường với ngành nghề sản xuất điện. Yêu cầu này được Bộ Tài nguyên và môi trường viện diễn theo quy định tại số thứ tự 105 Phụ lục II mục I Nghị định số 40/2019/NĐ-CP liên quan đến Luật Môi trường. 

Mặt khác, trên thực tế, còn nhiều bất cập liên quan tới yêu cầu thực hiện tác động môi trường của các dự án điện mặt trời áp mái nhà trong khu công nghiệp. Vì phần lớn số lượng báo cáo tác động môi trường được phê duyệt ban đầu của các dự án khu công nghiệp chưa bao gồm ngành nghề sản xuất, phân phối điện. 

Trong đó, theo Điều 20 và Điều 26 Luật Bảo vệ môi trường 2014, trong trường hợp dự án tăng quy mô, công suất, thay đổi công nghệ làm tăng tác động xấu đến môi trường so với phương án trong báo cáo tác động môi trường đã được phê duyệt, chủ đầu tư dự án khu công nghiệp mới phải lập lại tác động môi trường và giải trình với cơ quan phê duyệt và chỉ được thực hiện sau khi có văn bản chấp thuận của cơ quan phê duyệt báo cáo tác động môi trường.

Bên cạnh đó, danh mục các loại hình sản xuất công nghiệp có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường chỉ bao gồm loại hình nhiệt điện than và điện hạt nhân (Nhóm I) mà không bao gồm loại hình sản xuất điện năng lượng tái tạo nào (bao gồm cả điện năng lượng mặt trời). Những bất cập này đang khiến các nhà đầu tư điện năng lượng mặt trời phải tạm dừng triển khai vì chưa nhận được hướng dẫn mới, cụ thể từ các bộ, ngành.

Giải pháp khơi thông vướng mắc

Đưa ra giải pháp cho các doanh nghiệp phát triển điện năng lượng mặt trời, ông Phạm Trọng Quý Châu cho rằng, Tập đoàn Điện lực Việt Nam cần có giải pháp hợp lý và tối ưu trong việc giải quyết việc cắt giảm mua điện từ hệ thống điện năng lượng mặt trời.

Theo đó, Bộ Kế hoạch và đầu tư cần có hướng dẫn điều chỉnh giấy phép hoạt động, giấy đăng ký kinh doanh, giấy chứng nhận đầu tư (nếu có) có liên quan đến đầu tư, vận hành, kinh doanh hệ thống điện năng lượng mặt trời cho các doanh nghiệp trong nước và nước ngoài (FDI).

Bộ Xây dựng cần có hướng dẫn và thủ tục xin giấy phép xây dựng hoặc miễn giấy phép xây dựng liên quan đến lắp đặt hệ thống điện năng lượng mặt trời phù hợp với đặc thù của từng địa phương.

Bộ Công an, Tổng cục Cảnh sát Phòng cháy chữa cháy cần có hướng dẫn và thủ tục xin thẩm định phòng cháy chữa cháy cho hệ thống điện năng lượng mặt trời mái nhà phù hợp với đặc thù của từng địa phương.

Bộ Tài chính, Tổng cục Thuế và Tổng cục Hải Quan cần có hướng dẫn về thủ tục xin ưu đãi thuế đối với việc nhập khẩu thiết bị, vật tư để lắp đặt hệ thống điện năng lượng mặt trời mái nhà cũng như chính sách ưu đãi đối với các loại thuế có liên quan đến việc mua, bán điện từ hệ thống điện năng lượng mặt trời mái nhà dành cho doanh nghiệp.

Theo ông Châu, sử dụng năng lượng sạch từ hệ thống điện năng lượng mặt trời trên chuỗi các nhà máy, nhà xưởng không chỉ là mục tiêu thực hiện chiến lược phát triển bền vững đối với các tập đoàn sản xuất lớn của Việt Nam mà các doanh nghiệp FDI cũng đang rất quan tâm đến mục tiêu này.

Các kho bãi sẵn có của các doanh nghiệp FDI có hoạt động sản xuất xuất khẩu trong các khu chế xuất, khu công nghiệp ở TP.HCM (chiếm khoảng 35%, và tỷ lệ này còn lớn hơn tại các các tỉnh công nghiệp trọng điểm như Bình Dương, Đồng Nai, Long An, Bà Rịa Vũng Tàu). Do đó, việc lắp đặt hệ thống điện năng lượng mặt trời rất cần được các cơ quan quản lý nhà nước tháo gỡ khó khăn để phát triển.

Đồng quan điểm, ông Hoàng Quang Phòng, Phó chủ tịch Phòng Thương mại và công nghiệp Việt Nam (VCCI) cũng cho rằng, đối với các doanh nghiệp xuất khẩu, năng lượng sạch là một trong những tiêu chí thực hiện “chứng chỉ xanh” theo tiêu chuẩn quốc tế. Chính vì vậy, doanh nghiệp trong khu công nghiệp cần có định hướng ngay từ khâu phát triển kế hoạch về sử dụng năng lượng, để chiếm lợi thế tối đa cho các ngành hàng xuất khẩu như thực phẩm, dệt may, da giầy, chế biến gỗ và thuỷ sản.

Để thúc đẩy mục tiêu sử dụng năng lượng sạch, thực hiện chiến lược phát triển bền vững, đồng thời góp phần bảo vệ môi trường và ứng phó biến đổi khí hậu, theo ông Phòng, Chính phủ cần có các giải pháp đồng bộ, cũng như các quy định rõ ràng về thủ tục lắp đặt điện mặt trời mái nhà như hướng dẫn cụ thể về quy trình lập cáo cáo đánh giá tác động môi trường, tiêu chí đánh giá điện mặt trời mái nhà trong khu công nghiệp.

Đồng thời, Chính phủ cần làm rõ vai trò của các cơ quan hữu quan trong việc thực hiện chiến lược thúc đẩy phát triển sử dụng năng lượng hiệu quả, đặc biệt là về mục tiêu khuyến khích, phát triển sử dụng nguồn năng lượng sạch trong mô hình khu công nghiệp, khu chế xuất.

Về phía doanh nghiệp, ông Thông, Giám đốc phát triển dự án Công ty CP VNG cũng đề nghị, ngành điện lực cần xem xét dùng phương án cấn trừ sản lượng điện cho doanh nghiệp có lắp mái năng lượng mặt trời và không bắt buộc phải đăng ký bổ sung ngành nghề kinh doanh điện để tháo gỡ vướng mắc cho doanh nghiệp.

Theo The Leader

‘Nhu cầu lắp đặt điện mặt trời áp mái ở Việt Nam vẫn sẽ tăng, dù có giá FIT hay không’

Nhận định về tiềm năng phát triển của điện mặt trời áp mái tại Việt Nam trong thời gian tới, khi giá FIT có thể bị siết rất mạnh, ông Todd Li, Chủ tịch Khu vực Châu Á, Thái Bình Dương của Trina Solar – tập đoàn nằm trong top 3 thế giới về sản xuất pin năng lượng mặt trời, hiện đang có 2 nhà máy tại Việt Nam chia sẻ: “Dự thảo Quy hoạch Điện 8 đã xác định rất rõ các mục tiêu về năng lượng tái tạo. Với mục tiêu đó, năng lượng tái tạo tại Việt Nam còn rất nhiều dư địa để phát triển. Đặc biệt là khi công nghệ ngày càng trở nên tiên tiến với chi phí ngày càng giảm”.

Vì sao các doanh nghiệp nước ngoài lại quan tâm đến lĩnh vực pin mặt trời ở Việt Nam?

Theo Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), bất chấp Covid-19, nền kinh tế Việt Nam vẫn phục hồi, tăng trưởng 2,9% vào năm 2020 – một trong những tốc độ tăng trưởng cao nhất trên thế giới. Cùng với đó, các tổ chức cũng dự báo kinh tế Việt Nam sẽ tiếp tục tăng trưởng dự kiến ​​là 6,5% vào năm 2021.

Tốc độ tăng trưởng kinh tế này  Việt Nam phản ánh sự trẻ trung và năng động, đã tạo ra một môi trường hoạt động thuận lợi cho các doanh nghiệp. Việt Nam đang đón nhận một lượng lớn các nhà sản xuất nước ngoài và hy vọng sẽ trở thành một trung tâm chính cho ngành sản xuất công nghệ cao.

Tất cả những điều trên sẽ thúc đẩy nhu cầu sử dụng điện ngày càng tăng. Bộ Công thương cũng đã dự báo nhu cầu điện sẽ tăng từ 217TWh vào năm 2020 lên 491TWh vào năm 2030 và 877TWh vào năm 2045.

Trina Solar là một công ty toàn cầu hóa. Việc chúng tôi sản xuất tại Việt Nam cũng sẽ mang lại lợi ích cho khách hàng Việt Nam, vì chúng tôi đang sản xuất các sản phẩm chất lượng cao với giá cả cạnh tranh. Thực tế là các sản phẩm được sản xuất trong nước giúp giảm chi phí vận chuyển và thời gian giao hàng.

Hoạt động sản xuất của chúng tôi tại Việt Nam cũng đang đóng góp vào thu nhập xuất khẩu của Việt Nam và tạo việc làm cho người dân địa phương. Nhà máy ở Bắc Giang của chúng tôi, chuyên sản xuất tế bào quang điện, tạo việc làm cho 900 nhân công. Nhà máy Việt Nam Thái Nguyên, chuyên sản xuất tế bào quang điện và mô-đun năng lượng mặt trời, hiện có 1400 nhân công và chúng tôi sẽ có kế hoạch sử dụng thêm 500-800 nhân công.

Hiện nay, Cục Điện lực và năng lượng tái tạo đang xây dựng dự thảo về cơ chế giá điện mặt trời áp mái mới, theo đó, giá mua điện mặt trời của EVN sẽ giảm chỉ còn 5,2 – 5,8 cent (siết tới gần 30%). Theo ông/bà, điều này có làm ảnh hưởng nhiều đến nhu cầu lắp đặt hệ thống điện mặt trời áp mái tại Việt Nam hay không?

Chúng tôi không thể dự đoán giá FIT, vì Quy hoạch điện 8 vẫn chưa được chính thức thông qua. Tuy nhiên, tôi cho rằng, nhu cầu về điện mặt trời trên mái nhà sẽ vẫn tăng trưởng mạnh mẽ, vì công nghệ ngày càng tiên tiến, chi phí lắp đặt hợp lý và tuổi thọ của tấm pin cũng ngày càng cao hơn.

Đặc biệt, các công ty thương mại và công nghiệp lắp đặt điện năng lượng mặt trời áp mái có thể sử dụng điện năng tạo ra để giảm hóa đơn tiền điện và đóng góp tích cực cho môi trường bằng cách giảm sự phụ thuộc vào các nhà máy nhiệt điện than.

Đối với các công ty sử dụng điện được tạo ra từ tấm năng lượng mặt trời áp mái, giá FIT không quá quan trọng, vì trọng tâm của họ không phải là hoà lưới và bán điện cho EVN. Đơn giản là việc sử dụng điện năng được tạo ra từ hệ thống điện áp mái sẽ giảm chi phí điện cho hoạt động hàng ngày của họ. Trong 4 tháng đầu năm 2021, hàng loạt dự án khu công nghiệp lớn đã được chấp thuận chủ trương đầu tư, đây cũng là cơ hội để Việt Nam sớm ứng dụng năng lượng sạch vào nhiều khu công nghiệp hơn.

Đồng thời, việc đầu tư điện mặt trời cho các tòa nhà cao tầng, trung tâm mua sắm, siêu thị… của Việt Nam sẽ ngày càng sôi động trong tương lai, để tiết kiệm chi phí điện và bảo vệ môi trường.

Tuy nhiên, đối với các dự án mà chủ đầu tư thuê không gian trên mái nhà từ các công ty thương mại và công nghiệp, xây dựng hệ thống điện mặt trời áp mái và sau đó nhận tiền từ FIT để hoàn vốn đầu tư của họ thì giá FIT vẫn được xem là một yếu tố hấp dẫn họ.

Trong thời gian tới, nếu không có giá FIT, liệu chi phí lắp đặt các hệ thống điện mặt trời áp mái có đủ hấp dẫn?

Chi phí lắp đặt pin năng lượng mặt trời sẽ tiếp tục giảm, một phần do đổi mới công nghệ.

Các mô-đun mới với công suất cực cao và hiệu suất cao hơn, ví dụ như dòng mô-đun Vertex 550W (hiệu suất 21%), có thể cung cấp nhiều năng lượng hơn trong khi giảm chi phí sản xuất điện quy dẫn và chi phí cân bằng của hệ thống nhờ tích hợp tế bào quang điện đường kính lớn 210mm, giúp tạo ra nhiều năng lượng hơn.

Các công nghệ mới nổi khác cũng tỏ ra rất hữu ích, chẳng hạn như bộ theo dõi và giải pháp tích trữ năng lượng mà công ty chúng tôi đang đi đầu trong việc nghiên cứu ứng dụng.

Chúng tôi cũng đang làm việc với các đối tác để xây dựng hệ sinh thái IoT năng lượng và phát triển một nền tảng đổi mới để khám phá IoT Năng lượng mới (New Energy IoT), sử dụng dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo để liên tục tìm kiếm giá trị mới, giúp các nhà máy, trung tâm thương mại đẩy mạnh hoạt động sản xuất kinh doanh, thúc đẩy khả năng cạnh tranh.

Sự chênh lệch về nhu cầu sử dụng điện giữa thời kỳ cao điểm và thấp điểm là rất lớn, điều này có làm ảnh hưởng đến tính ổn định của hệ thống điện và giảm hiệu quả của điện mặt trời áp mái khi các khu công nghiệp và thương mại lắp đặt hệ thống này?

Không hề! Sự ổn định của hệ thống điện sẽ không bị ảnh hưởng, mà ngược lại, đây lại là điều kiện rất thuận lợi đối với việc lắp đặt điện áp mái ở khu công nghiệp và thương mại. Năng lượng mặt trời trên mái nhà lý tưởng cho các doanh nghiệp công nghiệp và thương mại vì mức tiêu thụ năng lượng của họ nhìn chung thường cao nhất vào ban ngày – thời điểm điện năng tạo ra từ các mô-đun năng lượng mặt trời cũng đạt mức cao nhất. Đương nhiên, cũng cần có các giải pháp tích trữ năng lượng để sử dụng khi cần thiết. 

Ví dụ, Trina Storage cung cấp các giải pháp tích trữ đổi mới cho lưới điện độc lập và dự án quy mô lớn và các ứng dụng khác cho khu công nghiệp lớn và lưới điện nhỏ – microgrid. Hiện chúng tôi là nhà cung cấp duy nhất có khả năng cung cấp đồng thời mô-đun năng lượng mặt trời và bộ theo dõi.

Hiện nay, sau một năm bùng nổ nhờ cơ chế giá FIT, Việt Nam đang xếp thứ 3 trên thế giới về đầu tư năng lượng tái tạo. Theo ông, Việt Nam có thể duy trì vị trí này hay không khi giá FIT đối với các dự án năng lượng tái tạo không còn mà chuyển sang cơ chế đấu thầu?

Dự thảo Quy hoạch Điện 8 đã xác định rất rõ các mục tiêu về năng lượng tái tạo. Với mục tiêu đó, năng lượng tái tạo tại Việt Nam còn rất nhiều dư địa để phát triển. Đặc biệt là khi công nghệ ngày càng trở nên tiên tiến với chi phí ngày càng giảm.

Theo chúng tôi, kể từ khi công nghệ mô-đun Vertex mới ra đời, công suất cao hơn và điện áp thấp hơn có thể giảm đáng kể chi phí cân bằng của hệ thống và chi phí sản xuất điện quy dẫn. Vì vậy có thể nói, công nghệ mới sẽ đặt ra các tiêu chuẩn mới cho việc tiết kiệm chi phí, đảm bảo thu nhập của dự án và tối đa hóa giá trị của khách hàng, làm cho tấm pin năng lượng mặt trời có chi phí cạnh tranh hơn.

Với các mô-đun công suất cao, có độ tin cậy cao và bộ theo dõi thông minh, các hệ thống điện mặt trời tân tiến nhất hiện nay có thể đảm bảo hiệu quả hoạt động ổn định của hệ thống, giảm chi phí điện trên mỗi kWh và cải thiện hiệu quả phát điện, do đó đảm bảo tỷ lệ hoàn vốn đầu tư cao hơn trong suốt thời gian hoạt động của dự án.