Nhà đầu tư nước ngoài : mong muốn sớm có giá điện mặt trời mới (FIT 2)

Nhóm công tác điện và năng lượng của VBF cho rằng, Chính phủ cần đưa ra biểu giá điện mặt trời rõ ràng để các nhà đầu tư “yên tâm”. 

Tại Diễn đàn Doanh nghiệp Việt Nam (VBF) 2019 ngày 10/1, nhóm công tác Điện và năng lượng kiến nghị, Chính phủ cần đưa ra biểu giá FIT rõ ràng hơn cho năng lượng tái tạo.

Nhóm Điện và năng lượng cho rằng, cơ chế giá FIT cho điện mặt trời sau ngày 30/6/2019 (thời điểm Quyết định 11/2017 hết hiệu lực), vẫn chưa được nhà chức trách quyết định. Điều này khiến các nhà đầu tư điện mặt trời, trong đó có các nhà đầu tư nước ngoài “chưa cảm thấy yên tâm đầu tư”.

Theo tính toán, Việt Nam sẽ cần khoảng 130 tỷ USD đầu tư năng lượng mới cho đến năm 2030, trung bình khoảng 12 tỷ USD mỗi năm, trong đó khoảng 9 tỷ USD cho đầu tư nguồn điện và 3 tỷ USD đầu tư cho lưới điện. Con số dự báo có phần cao hơn thực tế, nhưng nhu cầu về điện là cấp thiết.

“Chính phủ cần ưu tiên năng lượng tái tạo trong quy hoạch phát triển điện lực quốc gia, tăng sử dụng khí ga tự nhiên như “phụ tải nền phù hợp nhất” cho năng lượng tái tạo”, đại diện Nhóm công tác Điện và năng lượng kiến nghị.

Cụ thể hơn, nhóm này đề xuất, Chính phủ cần minh bạch hoá các thay đổi về biểu giá FIT và tháo gỡ các quy định chưa hợp lý trong quy hoạch tổng thể điện lực. 

Theo nhóm này, minh bạch hoá giá mua điện mặt trời sẽ giúp giảm bớt rủi ro cho nhà đầu tư và giảm giá FIT khi các dự án phát điện năng lượng tái tạo trở nên đơn giản, mang lại nhiều lợi nhuận hơn, trong lúc chờ cơ chế đấu thầu giá được nhà chức trách hoàn thiện. 

Các doanh nghiệp nước ngoài đối thoại với đại diện Chính phủ Việt Nam tại VBF 2019. Ảnh: Anh Minh

Tại bản dự thảo mới nhất về cơ chế giá khuyến khích cho điện mặt trời đang được Bộ Công Thương trình Thủ tướng xem xét, phê duyệt, giá FIT sẽ chỉ còn một vùng và mức giá cũng giảm so với trước.

Theo đó, các dự án điện mặt trời nối lưới đã ký hợp đồng mua bán điện (PPA) đã và đang triển khai thi công xây dựng trước ngày 23/11/2019 và vận hành thương mại giai đoạn 1/7/2019 đến hết năm 2020, sẽ được áp dụng giá điện cố định 7,09 cent một kWh, tương đương 1.620 đồng một kWh. Các dự án khác có thời gian thi công, vận hành thương mại ngoài mốc thời gian trên sẽ áp dụng theo cơ chế giá đấu thầu. 

Điện mặt trời áp mái sẽ có giá FIT là 8,38 cent một kWh (khoảng 1.916 đồng). Còn điện mặt trời nổi là 7,69 cent một kWh (1.758 đồng). Các mức giá này sẽ được áp dụng trong 20 năm, chưa gồm thuế VAT, chênh lệch tỷ giá…

Cũng tại diễn đàn, nhóm công tác Điện và năng lượng cũng kiến nghị, Bộ Công Thương cần công bố lộ trình áp dụng biểu giá bán lẻ điện ở Việt Nam đến năm 2025, tập trung vào các đối tượng thương mại và công nghiệp.

Mức sử dụng năng lượng bình quân đầu người của Việt Nam thuộc hàng cao nhất trong khu vực – trong giai đoạn 2009 – 2013, cao hơn mọi quốc gia trong khu vực, đặc biệt cao hơn các quốc gia có mức GDP bình quân đầu người tương đương.

Vì thế, Việt Nam cũng cần tiến hành một chiến dịch tuyên truyền nhằm giáo dục cho các bên có liên quan về nhu cầu và lợi ích của việc sử dụng năng lượng hiệu quả. “Nâng cao ý thức cộng đồng, hiện đại hóa quy định về sử dụng năng lượng hiệu quả và tăng cường thực thi là những việc cần thực hiện trong thời gian tới”, nhóm công tác Điện và năng lượng nhấn mạnh.

Bộ công thương : cho phép đấu nối nhưng chủ đầu tư ĐMT tự chịu "rủi ro"

EVN có thể tiếp tục đấu nối, mua điện nhưng nhà đầu tư điện mặt trời phải “tự chịu rủi ro” nếu có thay đổi về chính sách.

Ngày 6/1, Bộ Công Thương có văn bản đồng ý với đề nghị của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) về tiếp tục đấu nối, mua điện từ các dự án điện mặt trời áp mái. Nhưng EVN chưa được thanh toán cho nhà đầu tư tới khi có giá mới cho loại hình đầu tư này. Ngoài ra, EVN cũng phải đảm bảo việc đấu nối không gây quá tải lên hệ thống điện hiện có.

Tuy nhiên, đề xuất của Bộ Công Thương về điện mặt trời áp mái đang chờ cấp có thẩm quyền phê duyệt. Do đó, bộ yêu cầu EVN phải thông báo rõ nhà đầu tư phải tự chịu rủi ro chính sách (nếu có).

Cuối tháng 12, EVN đề xuất được tiếp tục đấu nối, mua điện mặt trời áp mái nhưng chưa thanh toán tiền điện cho nhà đầu tư, người dân… để thúc đẩy loại năng lượng này. Đề xuất này được đưa ra sau yêu cầu dừng đấu nối các dự án điện mặt trời của Bộ Công Thương trong khi chờ cấp có thẩm quyền phê duyệt cơ chế giá mới sau ngày 30/6/2019.

Theo dự thảo cơ chế giá khuyến khích với điện mặt trời sau ngày 30/6/2019, trong đó điện mặt trời áp mái được đề xuất giá 8,38 cent (tương đương 1.916 đồng) một kWh. 

Sau hơn 2 năm khuyến khích phát triển, công suất điện mặt trời áp mái mới đạt 350 MW. Việc tiếp tục cho phép đấu nối, mua điện từ các dự án này, theo đại diện EVN, sẽ tạo điều kiện phát triển loại năng lượng này, giúp chủ đầu tư bán điện cho EVN trong thời gian chờ Chính phủ ban hành quyết định cơ chế giá mới.


Tạm ngưng đề xuất các dự án điện mặt trời

Bộ Công Thương yêu cầu các tỉnh, thành và EVN dừng đề xuất các dự án điện mặt trời cho tới khi có cơ chế giá mới.

Tại thông báo ngày 16/12 của Bộ Công Thương, Thứ trưởng Hoàng Quốc Vượng, cho biết, yêu cầu này để bảo đảm lợi ích nhà đầu tư, chủ đầu tư dự án điện mặt trời theo cơ chế giá cố định (giá FIT) trong bối cảnh chưa có chính sách giá mới cho loại hình năng lượng này sau ngày 30/6 – mốc thời gian quyết định 11 về giá khuyến khích 9,35 cent một kWh hết hiệu lực.

Thứ trưởng Bộ Công Thương cho biết, kết luận của Thủ tướng tại cuộc họp thường trực Chính phủ hồi cuối tháng 11 đã thống nhất biểu giá FIT khuyến khích cho các dự án đã ký PPA (hợp đồng mua bán điện) với Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), đã và đang triển khai thi công và đưa vào vận hành trong năm 2020.

Hiện, Bộ này cùng các bộ, ngành hoàn thiện dự thảo cơ chế mới cho điện mặt trời. Cũng tại kết luận này, Thủ tướng yêu cầu Bộ Công Thương nghiên cứu cơ chế giá đấu thầu cho dự án điện mặt trời. Bộ Tư pháp thẩm định tính pháp lý cơ chế trên. Theo kế hoạch, chiều 18/12, Bộ Tư pháp sẽ họp Hội đồng thẩm định dự thảo Quyết định của Thủ tướng về cơ chế khuyến khích phát triển điện mặt trời tại Việt Nam.

Theo Bộ Công Thương, đã có 135 dự án với tổng công suất 8.935 MW điện mặt trời được bổ sung vào quy hoạch điện lực sau Quyết định 11/2017. Trong số này gần 4.500 MW đã vận hành thương mại, góp phần đảm bảo cung ứng điện cho phát triển kinh tế, xã hội và nhu cầu sinh hoạt người dân.

Trong báo cáo gửi Quốc hội cách đây một tháng, Bộ này cho biết vẫn còn 260 dự án, tổng công suất 28.300 MW chờ được phê duyệt vào quy hoạch. Còn số liệu của EVN, chỉ có 2 dự án được đấu nối, vận hành thương mại sau ngày 30/6. Hiện có 39 dự án đã ký PPA nhưng chưa được vận hành thương mại.

Nói về cơ chế đấu thầu dự án điện mặt trời, ông Nguyễn Hữu Vinh, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Hà Đô Ninh Thuận cho hay, đấu thầu để đảm bảo mục tiêu minh bạch, công khai là tốt, nhưng mục tiêu trước mắt là phải có điện để sử dụng. Hơn nữa, Luật Đấu thầu quy định, muốn thực hiện đấu thầu, phải có mặt bằng sạch, mà muốn có đất sạch thì phải có quy hoạch.

Bà Hyunjung Lee, chuyên gia kinh tế năng lượng, Ban Năng lượng, Vụ Đông Nam Á, Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) nhận định, việc lựa chọn phương án đấu thầu không phải “cây đũa thần” mang tới phép màu.

Thay vào đó, chuẩn bị mới là công đoạn quan trọng nhất để đảm bảo tính minh bạch của quy trình, cũng như chất lượng các dự án, giúp điện mặt trời và ngành năng lượng tái tạo có bước phát triển bền vững. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, việc áp dụng hình thức đấu thầu giúp nâng cao sức cạnh tranh, từ đó đưa giá điện mặt trời giảm đáng kể so với mức giá mua ưu đãi.

Để có thể có kết quả đấu thầu là giá bán điện thấp thì Nhà nước cần chia sẻ các rủi ro cho nhà đầu tư về hạ tầng sạch, hợp đồng mua bán điện có bảo lãnh Chính phủ về bao tiêu, chuyển đổi ngoại tệ…


Đầu tư dự án điện mặt trời đứng trước nguy cơ phá sản vì chính sách

Đang từ chỗ được khuyến khích đầu tư, chính sách thay đổi 180 độ, nhiều doanh nghiệp điện mặt trời lâm vào tình cảnh khó khăn, nguy cơ phá sản.

Thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng đang đứng trước rất nhiều nguy cơ, trong đó có nguy cơ thiếu hụt nguồn năng lượng trầm trọng… Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ đặc biệt quan tâm và đưa ra nhiều cơ chế khuyến khích cộng đồng các doanh nghiệp, trong đó có các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực năng lượng tái tạo.

Trong bối cảnh đó, Chính phủ đã ban hành nhiều chính sách khuyến khích kêu gọi các nhà đầu tư tham gia đầu tư xây dựng, phát triển năng lượng điện mặt trời như: Chiến lược phát triển năng lượng tái tạo; Cơ chế khuyến khích phát triển điện mặt trời tại Việt Nam (Quyết định 11/2017/QĐ-TTg), Cơ chế khuyến khích phát triển điện gió tại Việt Nam (Quyết định 37/2011/QĐ-TTg, Quyết định 39/2018/QĐ-TTg)… Dựa trên những văn bản này, nhiều doanh nghiệp đã sẵn sàng cùng Chính phủ biến quyết tâm, định hướng thành hiện thực.

Thế nhưng, mới đây, 60 Nhà đầu tư Dự án điện mặt trời trên cả nước lại có Bản kiến nghị gửi Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc về những vướng mắc của các dự án điện mặt trời đã và đang được đầu tư xây dựng. Bởi trong quá trình triển khai thực hiện các dự án điện mặt trời, các nhà đầu tư trong lĩnh vực này gặp không ít khó khăn, vướng mắc liên quan đến cơ chế chính sách cũng như thủ tục đầu tư, đặc biệt là việc chính sách đầu tư không ổn định đang gây thiệt hại không nhỏ với các nhà đầu tư. Các vướng mắc, khó khăn này cần có sự vào cuộc quyết liệt của Chính phủ và các Bộ, ban, ngành có liên quan.

Doanh nghiệp “quay cuồng”, điêu đứng vì chính sách

Các nhà đầu tư đã và đang vấp phải những rào cản do cơ chế, chính sách và sự chậm trễ, thiếu đồng bộ, nhất quán trong quá trình thực thi các thủ tục đầu tư. Nếu không được tháo gỡ kịp thời, rất nhiều dự án sẽ dẫn đến tình trạng phá sản trong tương lai gần do đã phải bỏ các chi phí trong quá trình triển khai, thực hiện các thủ tục đầu tư của dự án, doanh nghiệp bỏ ra ít thì hàng chục, nhiều hơn thì hàng trăm tỷ đồng. Còn người dân thì phải di dời nhường đất cho dự án để mong chờ một nguồn lợi khác cho địa phương và bản thân. Thế nhưng đến thời điểm này mọi hứa hẹn dường như đang tuột khỏi tay họ. Nếu tình trạng hiện nay không sớm được tháo gỡ thì hệ lụy về kinh tế – xã hội là vô cùng lớn.

Theo các nhà đầu tư, vướng mắc đầu tiên họ gặp phải là việc chậm trễ ban hành Quyết định mới thay thế khi Quyết định số 11/2017/QĐ-TTg ngày 11/4/2017 của Thủ tướng Chính phủ đã hết hiệu lực từ 01/7/2019 khiến các Nhà đầu tư đã hoàn thiện các thủ tục pháp lý của dự án nhưng không có đầy đủ cơ sở để tiếp tục triển khai các thủ tục tiếp theo cũng như triển khai thi công xây dựng;

Hàng loạt các vướng mắc khi triển khai công tác đền bù, giải phóng mặt bằng do tình hình an ninh chính trị một số địa phương không thuận lợi… cũng như trình tự thủ tục đầu tư rườm rà, không nhất quán tại một số địa phương cũng khiến tiến độ thực hiện một số dự án bị chậm trễ;

Việc chưa chủ động tháo gỡ vướng mắc, chậm tham mưu đề xuất hướng giải quyết các dự án đã trình hồ sơ bổ sung quy hoạch từ tháng 5/2018 khiến các Nhà đầu tư lâm vào tình thế tiến thoái lưỡng nan, bế tắc.

Điều đáng nói là thời điểm Luật Quy hoạch có hiệu lực từ ngày 01/01/2019 đã làm trầm trọng thêm tình hình và các dự án chưa được bổ sung quy hoạch buộc phải dừng triển khai hoàn toàn. Đến ngày 02/12/2019 (tức là sau gần 01 năm), Chính phủ mới có Nghị quyết số 110/NQ-CP về việc ban hành Danh mục các quy hoạch được tích hợp vào quy hoạch cấp quốc gia, quy hoạch vùng, quy hoạch tỉnh theo quy định tại điểm c khoản 1 Điều 59 Luật Quy hoạch để tháo gỡ những vướng mắc trong công tác điều chỉnh, bổ sung quy hoạch. Việc này đã khiến hàng trăm dự án “bị treo” để chờ quy hoạch và các nhà đầu tư phải tiếp tục chờ đợi với mong muốn có thể giảm thiểu những tổn thất sau khi quyết định đầu tư vào điện mặt trời.

Mong muốn của địa phương và nhà đầu tư

Trong văn bản gửi Thủ tướng, các nhà đầu tư đề nghị Chính phủ sớm ban hành Quyết định cơ chế khuyến khích phát triển điện mặt trời thay thế Quyết định số 11/2017/QĐ-TTg ngày 11/4/2017 của Thủ tướng Chính phủ đã hết hiệu lực để các Nhà đầu tư có cơ sở, căn cứ pháp lý để triển khai các bước thủ tục tiếp theo.

Trong Quyết định mới đề nghị Chính phủ cần có hướng dẫn chi tiết về thực hiện công tác bổ sung quy hoạch, hướng dẫn về quy chế đấu thầu và đặc biệt khi chuyển sang áp dụng chính sách theo cơ chế đấu thầu thì cần có lộ trình áp dụng phù hợp, cần có thời gian chuyển tiếp để các Nhà đầu tư có cơ sở chủ động thực hiện.

Cùng với đó, các nhà đầu tư kiến nghị Chính phủ chấp thuận áp dụng biểu giá FIT mua điện từ các dự án điện mặt trời không thấp hơn 7,09 US cent/kWh đối với các dự án điện mặt trời mặt đất và 7,69 US cent/kWh đối với các dự án điện mặt trời nổi như trong dự thảo cơ chế khuyến khích phát triển điện mặt trời đính kèm văn bản số 9319/BCT-ĐL ngày 06/12/2019 của Bộ Công thương.

Đối với Nhóm 1 là các dự án đã ký Hợp đồng mua bán điện (PPA), đã có Quyết định chủ trương đầu tư của tỉnh, đã đền bù giải phóng mặt bằng và đang triển khai xây dựng nhưng chưa được cơ quan nhà nước phê duyệt thiết kế kỹ thuật, dự kiến đưa vào vận hành thương mại (COD) trong năm 2020 được hưởng cơ chế giá FIT.

Đối với Nhóm 2 là các dự án đã bổ sung quy hoạch điện lực, đã được cấp quyết định chủ trương đầu tư nhưng chưa ký Hợp đồng mua bán điện (mặc dù đã đủ điều kiện ký Hợp đồng mua bán điện theo quy định hiện hành) thì đề nghị cho phép tiếp tục thực hiện các bước hoàn thiện thủ tục và ký kết hợp đồng mua bán điện. Trong trường hợp các dự án này kịp đóng điện năm 2020, đề nghị cho phép được hưởng cơ chế giá FIT.

Đối với Nhóm 3 là các dự án đã trình hồ sơ bổ sung quy hoạch điện lực, đã được Chính phủ chấp thuận cho phép thực hiện tại nhiều văn bản và đã được Bộ Công thương thẩm định nhưng do có sự thay đổi của Luật Quy hoạch nên vẫn chưa có Quyết định bổ sung quy hoạch, các nhà đầu tư đề nghị sớm xem xét và bổ sung quy hoạch cho các dự án này. Đồng thời, trong trường hợp các nhà đầu tư có thể sớm hoàn thiện các thủ tục pháp lý và triển khai xây dựng, đóng điện trước 30/6/2021, đề nghị cũng được hưởng giá FIT cho phần công suất hòa lưới, được công nhận ngày vận hành thương mại (COD). Phần công suất hòa lưới sau 30/6/2021 thực hiện theo quy định tại thời điểm đóng điện.

Được biết, Ủy ban Nhân dân các tỉnh Bình Thuận, Thừa Thiên Huế cũng đã có văn bản gửi Thủ tướng Chính phủ đề nghị cho phép thẩm định, bổ sung vào quy hoạch phát triển điện lực quốc gia các dự án điện mặt trời đang được xây dựng tại địa phương.

Trong báo cáo gửi Quốc hội mới đây, Bộ Công Thương cũng cảnh báo về nguy cơ thiếu hụt điện trong thời gian tới do việc chậm tiến độ của các dự án điện.

Tại Hội nghị Thủ tướng với doanh nghiệp diễn ra hôm qua 23/12 tại Hà Nội, Thủ tướng nói: “Chúng ta cần ý thức rằng để một doanh nghiệp hay một thương hiệu chính đáng nào đó của Việt Nam biến mất thì đó không chỉ là thất bại của riêng doanh nghiệp mà của cả Chính phủ và chính quyền địa phương, nói chung là của tất cả chúng ta”. Quyết tâm này của người đứng đầu Chính phủ đã tạo cho cộng đồng doanh nghiệp thêm niềm tin về người đồng hành của mình trong quá trình đầu tư, phát triển sản xuất, kinh doanh; khẳng định sự cam kết của Chính phủ Việt Nam về sự an toàn, nhất quán và ổn định của môi trường đầu tư…/.

Ông chủ TTC mong muốn chính phủ tháo gỡ khó khăn cho phát triển điện mặt trời

Lãnh đạo Vingroup, Thaco, Thành Thành Công muốn Chính phủ hỗ trợ phát triển ôtô điện, nông nghiệp, năng lượng tái tạo và mía đường. 

Tại cuộc đối thoại sáng 23/12, nhiều doanh nghiệp gửi tới Thủ tướng và các thành viên Chính phủ kiến nghị về thuế, tiếp cận vốn cũng như các vấn đề về chính sách hiện nay. Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc lắng nghe và cẩn trọng ghi chép từng ý kiến của các doanh nhân.

Vingroup muốn giống Tesla

Ông Nguyễn Việt Quang – Tổng giám đốc Tập đoàn Vingroup mong Chính phủ có chính sách thuế, phí để tập đoàn này phát triển ôtô điện, giống Tesla. Ông cho biết, tập đoàn vừa thoái vốn khỏi lĩnh vực bán lẻ, nông nghiệp để tập trung vào phát triển công nghiệp, công nghệ, nhất là sản xuất ôtô, dù “biết đi theo hướng mới sẽ đối mặt với nhiều khó khăn”. Chính thương hiệu xe điện của Tesla, theo ông Quang, cũng mới có lãi gần đây sau 10 năm có mặt trên thị trường.

Lãnh đạo Vingroup cho biết VinFast đang đẩy mạnh nghiên cứu, thiết kế và sẽ sớm đưa ra thị trường ôtô điện và xuất khẩu sang Mỹ từ năm 2021. Riêng năm 2020 sẽ có thêm 4 dòng máy điện mới, một mẫu xe bus điện, 2 mẫu ôtô điện.

Việc chuyển hướng phát triển mạnh vào ôtô điện, CEO Vingroup tin sẽ giúp giảm nguồn thải từ các phương tiện giao thông, cũng như cải thiện chất lượng không khí, bảo vệ môi trường. 

Ông Nguyễn Việt Quang - Tổng giám đốc Vingroup. Ảnh: Ngọc Thắng

Cụ thể, cần phải có một hệ thống chính sách đồng bộ, khuyến khích cả nhà sản xuất, phân phối và người tiêu dùng, cũng như xây dựng một hệ sinh thái thân thiện cho phương tiện chạy điện trong tương lai. Như vậy, các doanh nghiệp sản xuất ôtô trong nước mới đủ tự tin tạo ra sản phẩm “made in Vietnam”. Tuy nhiên, tập đoàn này mong nhận được hỗ trợ chính sách từ Chính phủ, nhất là về thuế, phí để “khởi nghiệp thuận lợi hơn trong lĩnh vực có quá nhiều cạnh tranh như ôtô, đặc biệt là ôtô điện”.

Thaco kêu khó vay vốn nông nghiệp

Ông Trần Bá Dương – Chủ tịch Công ty cổ phần Ôtô Trường Hải (Thaco) lại đề cập việc nhiều ngân hàng thương mại e ngại cho vay trong khi tiềm năng của ngành nông nghiệp còn rất lớn.

Theo ông, doanh nghiệp cần vốn để sản xuất quy mô lớn, toàn cầu. “Nếu chỉ trồng chuối 50-100 ha thì sản lượng không ổn định cho xuất khẩu. Không thể chỉ xuất khẩu 5 container một ngày mà cần nhiều hơn thế. Quy mô lớn là một điểm mạnh và cơ hội trong thời gian tới”, ông nói. 

Ông Trần Bá Dương - Chủ tịch  ty cổ phần Ôtô Trường Hải. Ảnh: Bảo Nguyễn 

Đáp lại sau đó, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Lê Minh Hưng cho biết, trong số các lĩnh vực, nông nghiệp, sản xuất luôn được nhà băng ưu tiên rót vốn. Ông khẳng định sẽ đề nghị các ngân hàng tháo gỡ, tạo mọi điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận vốn dễ dàng hơn.

Thành Thành Công sốt ruột với chính sách điện mặt trời

Ông Đặng Văn Thành – Chủ tịch Tập đoàn Thành Thành Công cho rằng, năm 2019 chứng kiến sự phát triển sôi động của điện mặt trời với sự tham gia của các doanh nghiệp tư nhân cùng chính sách giá khuyến khích 9,35 cent/kWh theo Quyết định 11/2017.

Nhờ đó, đến hết tháng 6, cả nước đã có 98 dự án năng lượng tái tạo, tổng công suất gần 5.000 MW được đưa vào vận hành, trong đó 89 nhà máy điện mặt trời, công suất xấp xỉ 4.500 MW. Song con số này đã vượt xa quy hoạch điện VII điều chỉnh (chỉ 850 MW điện mặt trời). Trong khi đó, sau 30/6 – khi Quyết định 11/2017 hết hiệu lực, vẫn chưa có cơ chế giá mới.

Ông kiến nghị Chính phủ, Bộ Công Thương sớm có cơ chế giá khuyến khích điện mặt trời và tháo gỡ những vướng mắc của Luật Quy hoạch với bổ sung quy hoạch. Cùng đó, cải thiện hệ thống truyền tải lưới điện quốc gia để giải toả công suất các dự án điện mặt trời khi hoà lưới.

“Có cơ chế giá mới cho điện mặt trời các nhà đầu tư sẽ khai thác tối ưu nguồn năng lượng, đáp ứng tiêu dùng điện ngày càng tăng và góp phần đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia”, ông Thành nhận xét.  

Ngoài năng lượng, ông Thành cũng bày tỏ lo lắng ngành mía đường trong nước sẽ mất thị trường nội địa khi thuế ATIGA giảm về 0-5% từ 1/1/2020. Khi chỉ còn hơn chục ngày nữa, các doanh nghiệp mía đường trong nước, trong đó có Thành Thành Công vẫn lo lắng sẽ mất thị phần nội địa nếu thuế giảm. “Vì uy tín của ngành mía đường Việt Nam, chúng tôi mong Thủ tướng, Chính phủ có chính sách hỗ trợ để nông dân tồn tại được trên mảnh đất của họ”, ông nêu.

Đáp lại sau đó, Phó thủ tướng Vương Đình Huệ cho biết, “không thể lùi thêm” thời hạn thuế ATIGA có hiệu lực. Thừa nhận ngành mía đường trong nước đang đứng trước thách thức song Phó thủ tướng đề nghị doanh nghiệp “phải cải cách mạnh mẽ để thích ứng”.

Năng lượng tái tạo : Vỡ quy hoạch, chờ chính sách mới.

Điện mặt trời vỡ quy hoạch, lưới điện quá tải, chính sách trở thành một điểm nghẽn trong phát triển các nguồn điện tái tạo ở Việt Nam.

Việt Nam trong nhiều năm đã cố gắng thu gom các nguồn năng lượng trên cả nước nhằm duy trì khả năng cung ứng điện cho phát triển kinh tế, trong bối cảnh các nguồn năng lượng hóa thạch đã tới hạn.

Những dự án dừng giữa đường

Việc ban hành Chiến lược Phát triển năng lượng tái tạo đến năm 2030 vào năm 2015 và một loạt chính sách kèm theo đã giúp Việt Nam thu hút được làn sóng đầu tư phát triển các nguồn điện tái tạo, đặc biệt là điện mặt trời. Đầu tư vào điện mặt trời thực sự bùng nổ, trung bình 9 dự án/tháng, ngay sau khi giá bán điện mặt trời được Chính phủ điều chỉnh tăng lên mức 9,35 cent/kWh, tương đương 2.100 đồng/kWh, kể từ tháng 4.2017, theo Quyết định 11/QĐ-TTg.

Công ty Phong điện Thuận Bình có kế hoạch phát triển một số dự án điện mặt trời tại Bình Thuận, Ninh Thuận và Đắk Lắk. Ông Bùi Văn Thịnh, Tổng Giám đốc Công ty Thuận Bình, cho biết, đã có những đầu tư nhất định nhằm đảm bảo đến năm 2030, Công ty sẽ có 1.000MW, trong đó 1/3 là điện gió và 2/3 là điện mặt trời.

Thậm chí, Thuận Bình đã đầu tư xây dựng tuyến đường 2,7km, nối dự án với Quốc lộ 1 để phát triển dự án điện mặt trời xen kẽ không gian điện gió và du lịch sinh thái. Tuy nhiên, Thuận Bình quyết định dừng toàn bộ kế hoạch phát triển các dự án điện mặt trời vào cuối năm 2018. Quyết định gây tốn kém này được đưa ra dựa trên các kết quả nghiên cứu và kinh nghiệm triển khai điện gió Phú Lạc, dự án điện gió đầu tiên tại Việt Nam, của chính Thuận Bình. Điều đó cũng cho thấy, Thuận Bình quyết không đổ tiền vào những dự án không chắc chắn.

Nhiều nhà đầu tư cảm thấy việc đầu tư vào điện mặt trời là một sai lầm. Đầu tư vào điện mặt trời tăng mạnh đã phá vỡ quy hoạch về năng lượng tái tạo trong Tổng sơ đồ Điện 7 điều chỉnh, vốn chỉ ước tính được một phần công suất các nguồn năng lượng tái tạo, không tính đến đường dây và trạm biến áp truyền tải sẽ phát triển qua từng năm. Đến nay, theo số liệu của Bộ Công Thương, tổng công suất nguồn đầu tư đã lên tới 17.000MW, trải khắp các tỉnh miền Trung, Tây Nguyên và đồng bằng sông Cửu Long, trong khi công suất vào năm 2018 chỉ vỏn vẹn 86MW.

Xung đột hệ thống truyền tải đã buộc nhiều nhà máy phải giảm phát điện từ 10-50% công suất, trong khi Bộ Công Thương và Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) đang cố gắng triển khai các giải pháp tình thế như xây dựng và cải tạo các dự án lưới điện, nhằm giải tỏa công suất. Thực trạng này làm giảm khả năng hỗ trợ cung cấp điện của các nguồn năng lượng tái tạo thời gian tới, giảm lòng tin và động lực đối với các nhà đầu tư, trong bối cảnh thiếu nguồn điện trầm trọng ở khu vực phía Nam.

Thế nhưng, đầu tư vào điện mặt trời chắc chắn chưa dừng lại. Trên bản đồ điện mặt trời mới nhất do World Bank vừa công bố, tài nguyên điện mặt trời của Việt Nam có khả năng bức xạ nhiệt khoảng 2.506 kWh/m2/năm và kéo dài ở các tỉnh miền Trung, Tây Nguyên đến khu vực đồng bằng sông Cửu Long.

Mòn mỏi chờ chính sách mới

Điểm nghẽn chính sách vẫn có thể tái diễn nếu khoảng trống về chính sách không nhanh chóng được khỏa lấp. Đến thời điểm này, toàn bộ các dự án điện mặt trời đã vận hành hoặc đang triển khai sau ngày 30.6.2019 vẫn mỏi mắt chờ chính sách mới. Chính phủ vẫn chưa ban hành một cơ chế mới, thay thế cho cơ chế hỗ trợ giá FIT theo Quyết định 11/QĐ-TTg đã hết hiệu lực kể từ ngày 30.6.2019, ngoại trừ tỉnh Ninh Thuận được Chính phủ gia hạn đến hết năm 2020. Chính phủ cũng chưa có quyết định cơ chế giá FIT điện mặt trời áp dụng theo vùng, trong khi lượng điện phát ra từ các nhà máy điện mặt trời chỉ mới được ghi nhận, chưa có biểu giá thanh toán.

Một quy hoạch đồng bộ ở tầm quốc gia là vô cùng cần thiết cho Việt Nam để đảm bảo an ninh năng lượng, chuyên gia kinh tế, Tiến sĩ Vũ Đình Ánh nhận định. Theo ông, chính sách và chất lượng kém của quy hoạch năng lượng nói chung, năng lượng tái tạo nói riêng, đã gây nghẽn từ khâu phát điện, truyền tải đến phân phối và bán lẻ. Giá điện mặt trời áp dụng trong thời gian nhất định là vấn đề then chốt làm vỡ quy hoạch chỉ trong mấy tháng, trong khi các yếu tố liên quan đến phân cấp về xây dựng và thực hiện quy hoạch, sử dụng đất đai, sự minh bạch và nguồn vốn đều không được coi trọng.

“Quy hoạch là do Nhà nước xây dựng nhưng thực hiện là khu vực kinh tế tư nhân, cả trong nước và ngoài nước”, ông Ánh chỉ rõ thực tế. Tổng sơ đồ Điện 8 đang được xây dựng, theo ông Ánh, điểm nghẽn có thể sẽ nhiều hơn nếu quy hoạch phát triển năng lượng nói chung, năng lượng tái tạo nói riêng không gắn với vấn đề sử dụng đất. Đất đai, lĩnh vực quan trọng và nhạy cảm, nhưng ngay cả Ninh Thuận, một tỉnh phát triển năng lượng tái tạo lớn nhất cả nước, cũng chưa đặt nặng vấn đề này.

Quy hoạch mới cũng cần gắn với quy hoạch vốn phát triển các nguồn điện tái tạo. Việt Nam cần khoảng 100 tỉ USD để phát triển năng lượng tái tạo, theo dự báo của World Bank. Tuy nhiên, việc các dự án điện tái tạo giảm phát điện lên tới 30-40% đang ảnh hưởng tiêu cực đến năng lực các nhà đầu tư. Chưa kể đến việc tiếp cận các cơ hội đầu tư mới, thì khả năng thanh toán các khoản vay ngân hàng, kể cả trong chương trình Tín dụng xanh mà Ngân hàng Nhà nước đang triển khai, cũng sẽ có vấn đề. Đây là bài toán khó giải đối với bất cứ nhà đầu tư nào.

Ông Nguyễn Văn Ngọc, Tổng Giám đốc Sơn Vũ, kiến nghị: “Chính phủ sớm có quy hoạch năng lượng quốc gia cho các nguồn điện, trong đó, có các nguồn điện mới và tái tạo, cũng như quy định giá cho từng vùng, phù hợp với lượng bức xạ. Một quy hoạch rõ ràng giúp chúng tôi yên tâm hơn về đồng vốn bỏ ra đầu tư”.

Các nhà đầu tư đồng kiến nghị gửi Chính phủ về các dự án điện mặt trời

Nhiều nhà đầu tư tư nhân vào điện mặt mặt trời vừa cùng ký tên trong một lá thư gửi tới Thủ tướng Chính phủ, đề nghị được bổ sung các dự án của mình vào Quy hoạch phát triển điện.

Các nhà đầu tư này cho hay, ngay sau khi có chủ trương của Chính phủ tại Quyết định số 11/2017/QĐ/TTg (tháng 4/2017), các tỉnh đã kêu gọi đầu tư và các nhà đầu tư đã thực hiện hồ sơ pháp lý để triển khai dự án, các nhà đầu tư đã hỗ trợ địa phương lập hồ sơ bổ sung quy hoạch các dự án điện mặt trời vào Quy hoạch phát triển điện lực của các tỉnh.

Các nhà đầu tư điện mặt trời cùng ký tên kiến nghị tới Thủ tướng cho bổ sung các Dự án điện mặt trời vào Quy hoạch điện

17 dự án đã từng được Bộ Công thương báo cáo tại các Công văn số 10038/BCT-ĐL ngày 10/12/2018 và Công văn số 10314/BCT-ĐL ngày 18/12/2018 và đã được Chính phủ chấp thuận cho phép thực hiện tại Văn bản 12603/VPCP-CN ngày 27/12/2018; các dự án được Chính phủ chấp thuận cho phép thực hiện tại các Văn bản 12405/VPCP-CN ngày 21/12/2018 và Văn bản 12111/VPCP-CN ngày 13/12/2018. Tuy nhiên, đến nay các dự án nêu trên vẫn chưa được bổ sung vào Quy hoạch phát triển điện lực của các tỉnh bởi các lý do thay đổi thẩm quyền bổ sung quy hoạch.

Theo giải thích của các nhà đầu tư, các dự án nêu trên đều được Thủ tướng Chính phủ đồng ý cho phép bổ sung vào quy hoạch phát triển điện lực theo thẩm quyền vào thời điểm cuối năm 2018 (ngày 27/12/2018 – là thứ 5 của tuần làm việc cuối cùng trong năm 2019). Trong khi đó, từ ngày 1/1/2019, thẩm quyền xem xét bổ sung quy hoạch thuộc về Thủ tướng Chính phủ theo Luật Quy hoạch số 21/2017/QH14 ngày 24/11/2017.

Một lý do khác nữa được các nhà đầu tư cho hay là Quyết định số 11/2017/QĐ/TTg hết hiệu lực từ ngày 01/7/2019, nhưng hiện vẫn chưa có cơ chế, chính sách mới để áp dụng với các vấn đề nổi cộm nhất hiện nay liên quan đến việc xác định mức giá bán điện (Feed-in-tariff: FiT) và áp dụng cơ chế đấu thầu.

Trước thực tế 1 năm trời không tiến triển được thêm bước nào trong triển khai dự án điện mặt trời, các nhà đầu tư đã kính đề nghị Thủ tướng Chính phủ bổ sung vào quy hoạch phát triển điện lực các dự án điện mặt trời nêu trên và giao Bộ Công thương sớm thực hiện thủ tục bổ sung quy hoạch theo quy định và hướng dẫn tại Nghị quyết số 110/NQ-CP. Cho phép các dự án nêu trên được áp dụng theo cơ chế giá mua điện FIT.

Đồng thời các nhà đầu tư cũng kiến nghị, tiếp tục thực hiện cơ chế phát triển điện mặt trời theo giá mua điện đã được Bộ Công thương đề xuất song song với việc hoàn thiện cơ chế và thí điểm việc đấu thầu, cũng như cần sớm ban hành cơ chế mới về điện mặt trời để khẳng định cam kết của Chính phủ Việt Nam về sự an toàn, nhất quán và ổn định của môi trường đầu tư.

Danh mục các dự án điện mặt trời liên quan

ICác dự án được Chính phủ chấp thuận cho phép thực hiện tại Văn bản 12603/VPCP-CN ngày 27/12/2018
STTTên dự ánChủ đầu tưĐịa điểm
1Dự án MT1Công ty cổ phần Thương mại kỹ thuật MTBình Phước
2Dự án MT2Công ty cổ phần Thương mại kỹ thuật MTBình Phước
3Dự án Lộc Thạch 1-1Công ty cổ phần Năng lượng tái tạo và Nông nghiệp Bình PhướcBình Phước
4Dự án Đức Huệ 2Công ty cổ phần TTC Đức Huệ 2Long An
5Dự án An CưCông ty cổ phần Năng lượng và Thương mại VIFAAn Giang
6Dự án Phong HòaCông ty cổ phần Xây dựng và Thiết bị Thái ĐạtThừa Thiên Huế
7Dự án La Rsươm – Bitexco – Tô NaCông ty cổ phần thủy điện Hoàng Anh Tô NaGia Lai
8Dự án Tam BốCông ty TNHH INVT Việt NamLâm Đồng
9Dự án Ninh SimCông ty cổ phần điện mặt trời miền NamKhánh Hòa
10Dự án Phước TrungLiên doanh Công ty TNHH Xây dựng Lưu Nguyễn và Công ty TNHH Lộc PhúcNinh Thuận
11Dự án Tân XuânCông ty cổ phần năng lượng ConfitechBình Thuận
12Dự án Hải Lý Bình Phước 1Công ty cổ phần đầu tư xây dựng phát triển năng lượng Hải Lý Bình PhướcBình Phước
13Dự án AyunpaCông ty cổ phần năng lượng ConfitechGia Lai
14Dự án Phú ThiệnCông ty TNHH một thành viên Huệ AnhGia lai
15Dự án Đầm An KhêCông ty Phát triển hệ thốngQuảng Ngãi
16Dự án Đầm Nước MặnCông ty cổ phần SystechQuảng Ngãi
17Dự án Ea SupCông ty TNHH Thái HòaĐắk Lắk
IICác dự án được Chính phủ chấp thuận cho phép thực hiện tại Văn bản 12111/VPCP-CN ngày 13/12/2018
1Dự án Đông Đất ĐỏCông ty TNHH Phoenix Clean PowerBà Rịa – Vũng Tàu
2Dự án Tây Đất ĐỏLiên danh ty TNHH Phoenix Clean Power và công ty cổ phần đầu tư xây dựng HamekBà Rịa – Vũng Tàu
IIICác dự án được Chính phủ chấp thuận cho phép thực hiện tại Văn bản 12405/VPCP-CN ngày 21/12/2018  
3Dự án Gio Mỹ 1Công ty cổ phần Xây dựng và Thiết bị Thái ĐạtQuảng Trị