Điện mặt trời mái nhà phía Bắc phát triển vượt hơn 68% kế hoạch

EVNNPC cho biết, hơn 6.000 khách hàng lắp điện mặt trời mái nhà khu vực miền Bắc, với tổng công suất lắp đặt đạt 168,5% kế hoạch EVN giao trong năm 2020.

Theo báo cáo của Tổng công ty Điện lực miền Bắc (EVNNPC), tính đến hết tháng 11/2020, khu vực có 6.350 khách hàng lắp đặt điện mặt trời mái nhà, với tổng công suất lắp đặt 135,4 MWp. Chỉ tính riêng 11 tháng năm 2020, tổng công ty đã lắp đặt 118,2 MWp, vượt 68,5% kế hoạch EVN đề ra trong năm 2020 (70 MWp). Đồng thời, sản lượng lũy kế 11 tháng năm 2020 ước đạt 33,8 triệu kWh.

Trước đó, Tập đoàn Điện lực Việt Nam đã tập trung thúc đẩy điện mặt trời mái nhà, chỉ đạo các Công ty Điện lực trực thuộc công khai mọi quy trình, thủ tục và hiện trạng lưới điện. Bên cạnh đó, tạo điều kiện tối đa cho chủ đầu tư điện mặt trời mái nhà trong quá trình đăng ký điểm đấu nối, thực hiện thỏa thuận đấu nối cũng như ký hợp đồng mua bán điện.

Đặc biệt, trong năm 2020, nhiều công ty điện lực thuộc EVNNPC đã thực hiện thỏa thuận đấu nối với các chủ đầu tư điện mặt trời mái nhà và đưa vào vận hành thương mại nhiều dự án điện mặt trời mái nhà.

Tính đến thời điểm hiện tại, theo EVNNPC, trên 27 tỉnh, thành do EVNNPC quản lý và vận hành lưới điện phân phối, chưa có trạm biến áp, đường dây 110 kV, trung áp, hạ áp nào bị quá tải khi các công trình điện mặt trời mái nhà đăng ký đấu nối.

Liên quan đến những kiến nghị về công trình có hệ thống điện mặt trời chưa xác định điện mặt trời mái nhà hay điện mặt trời nối lưới, EVNNPC đã có những chỉ đạo, điều chỉnh nhằm đảm bảo đủ điều kiện hoạt động bán điện và xác định giá bán điện cho EVN dựa theo quyết định 13/2020/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về cơ chế khuyến khích phát triển điện mặt trời Việt Nam.

Điện mặt trời áp mái nông nghiệp: ‘Vẽ’ dự án để hưởng ưu đãi?

Chỉ cần có “dự án nông nghiệp” và thỏa thuận đấu nối với công ty điện lực địa phương, hàng loạt dự án điện mặt trời áp mái đã được triển khai trên đất nông nghiệp tại khu vực Tây Nguyên, trong đó Đắk Lắk dẫn đầu khu vực.

Việc nhiều doanh nghiệp và cá nhân chạy đua đầu tư điện áp mái nông nghiệp nhằm hưởng giá điện ưu đãi, nếu đưa vào vận hành phát điện và xác nhận chỉ số côngtơ điện trong thời gian từ ngày 1-7-2019 đến 31-12-2020. 

Cũng theo quy định, các công trình điện mặt trời trên 1 MWp (điện đấu lưới) phải được Bộ Công thương phê duyệt, nên nhiều chủ đầu tư đã chia nhỏ dự án, với công suất dưới 1 MWp, để “né” quy định này.

Làm nông nghiệp nhưng chỉ bán điện?

Có mặt tại công trường xây dựng điện năng lượng mặt trời ở thôn Hòa Phú, xã Ea Nuôl (Buôn Đôn, Đắk Lắk) vào cuối tháng 11-2020, chúng tôi ghi nhận được không khí khẩn trương, gấp rút làm việc, chạy đua với thời gian tại đây.

Hàng trăm công nhân được chia thành nhiều tốp thợ đào đắp, xây dựng móng cọc đỡ các mái tôn thấp le te, lắp tấm pin năng lượng… Người chỉ huy công trình cho biết dự án này có công suất khoảng 3 MWp, đang gấp rút được thi công để kịp đóng điện vào cuối năm nay.

Theo quy định, dự án có công suất 3 MWp phải xin phép để Bộ Công thương đưa vào quy hoạch điện lực quốc gia. Tuy nhiên, theo tìm hiểu của chúng tôi, dự án này không phải thực hiện các thủ tục đó vì chủ đầu tư đã chia nhỏ ra 3 dự án với ba pháp nhân (công ty) khác nhau.

Điện mặt trời áp mái nông nghiệp: Vẽ dự án để hưởng ưu đãi? - Ảnh 1.

Cụ thể, người chủ này đi mua gom đất nông nghiệp của các hộ dân, rồi làm thủ tục xin đấu nối với Điện lực Đắk Lắk (PC Đắk Lắk). Điều kiện để được đấu nối là phải có dự án nông nghiệp (chăn nuôi, trồng trọt), tận dụng tầng mái công trình lắp pin năng lượng. 

Trên thực tế, dưới mái tôn, chủ đầu tư chưa trồng bất cứ cây gì ngoài những cọc sắt đỡ những tấm pin năng lượng, kịp đóng điện vào cuối năm này để kịp bán với giá điện tốt nhất.

Tương tự, công trình điện mặt trời của Công ty Solar Tây Nguyên (xã Ea Pô, Cư Jut, Đắk Nông) được đơn vị này mua đất từ đầu năm 2019, trước khi triển khai xây đế, dựng khung sắt, lợp mái nilông và lắp đặt các tấm pin năng lượng phía trên mái để sản xuất điện. Ngày 21-6-2019, công ty được đấu nối với lưới điện và bán điện cho ngành điện.

Điều đáng nói là sau khi hoàn thành mục đích bán điện với giá cao, hơn một năm qua, phía dưới mái nhà của Công ty Solar Tây Nguyên vẫn không có bất kỳ hoạt động gì để thu lợi nhuận ngoài việc sản xuất bán điện. Tìm hiểu thực tế cho thấy trên khu đất rộng khoảng 1ha, chủ đầu tư chỉ thả được vài chục con gà, trồng được vài cây mít…

Gần đó, Công ty TNHH Phú Mạnh đã bán điện cho ngành điện vào ngày 20-6-2019 nhưng chủ đầu tư cũng chưa có bất cứ hoạt động nào khác. Phía dưới mái nhà chỉ có vài hàng nấm lèo tèo, một số bịch giống cây đinh lăng chưa được trồng. Phần lớn diện tích đất đai phía dưới mái nhà của Công ty TNHH Phú Mạnh giờ đây cỏ dại mọc um tùm…

Chưa được hướng dẫn, khó xử lý?

Trong quá trình tìm hiểu, chúng tôi đã đặt câu hỏi với nhiều cơ quan quản lý và nhận được câu trả lời rằng có biết chủ đầu tư chia nhỏ dự án để lách quy hoạch, xây dựng và bán điện thật nhanh. Tuy nhiên, do chưa có hướng dẫn cụ thể từ Bộ Công thương nên địa phương đã gặp nhiều lúng túng trong khâu triển khai. “Dù biết đó là các dự án “nấm năng lượng”, “heo năng lượng” cũng phải để cho doanh nghiệp thực hiện dự án”, một lãnh đạo huyện Buôn Đôn thừa nhận.

Theo đại diện PC Đắk Lắk, cả 3 dự án ở thôn Hòa Phú (xã Ea Nuôl, Buôn Đôn) đều của ông Nguyễn Huy Bình (trú Hà Nội) nhưng được chia nhỏ ra, lập dự án nông nghiệp để… bán điện nhằm tránh việc phải đưa vào quy hoạch điện, không phải đánh giá tác động môi trường (chỉ cần cam kết). 

“Nhà nước chưa có quy định và cũng không cấm các doanh nghiệp chia nhỏ dự án như vậy. Trên thực tế nhiều chủ đầu tư chia nhỏ dự án điện năng lượng mặt trời áp mái dưới 1 MWp để giảm những thủ tục rắc rối, được hưởng giá bán điện cao”, đại diện PC Đắk Lắk thông tin.

Tương tự, cụm công trình điện mặt trời gần 8 MWp nằm san sát nhau ở xã Nam Dong (Cư Jut, Đắk Nông) do 8 công ty khác nhau đầu tư. Tuy nhiên, một lãnh đạo xã Nam Dong xác nhận 8 dự án này thuộc sở hữu của 2 người. Sau nhiều tháng triển khai đưa vào hoạt động, cụm công trình này chưa có các hoạt động sản xuất nông nghiệp như đăng ký ban đầu với địa phương.

Theo đại diện PC Đắk Lắk, để có được thỏa thuận đấu nối, các doanh nghiệp và người dân phải đủ các điều kiện về vị trí xây dựng, có dự án nông nghiệp được chính quyền địa phương phê duyệt dự án, cho chuyển đổi mục đích sử dụng đất… 

Công ty thỏa thuận cho đấu nối, ký hợp đồng mua điện khi chủ đầu tư thực hiện đúng các bước như trên. Việc lập dự án nông nghiệp, cho chuyển đổi đất như thế nào là do địa phương (cấp huyện) quản lý.

“Tuy nhiên, có một số dự án phải dừng, không thực hiện hợp đồng mua bán điện do các thủ tục lập trang trại, chuyển đổi mục đích sử dụng đất không đúng”, đại diện PC Đắk Lắk nói. Đồng thời cho biết ngành điện địa phương đang chờ hướng dẫn cụ thể của Bộ Công thương để xác định như thế nào là công trình xây dựng điện mặt trời nối lưới (phải lập quy hoạch điện quốc gia) và điện mặt trời áp mái.

Dự án như “nấm mọc sau mưa”

Theo số liệu của PC Đắk Lắk, địa phương này có gần 5.400 dự án điện năng lượng mặt trời áp mái (với quy mô hộ gia đình đến dưới 1 MWp) đang được triển khai, với tổng công suất hơn 517 MWp.

Trong khi đó, đến đầu tháng 9-2020, tỉnh Đắk Nông đã có 195 dự án điện mặt trời mái nhà đăng ký bán điện cho ngành điện, với tổng công suất 46,37 MWp, chưa kể 642 dự án đang được triển khai, tổng công suất 197,75 MWp.

Được hưởng ưu đãi về giá nếu đáp ứng quy định

Trao đổi với Tuổi Trẻ, lãnh đạo Cục điện lực và năng lượng tái tạo (Bộ Công thương) cho hay kết quả kiểm tra mới đây của Bộ Công thương tại Ninh Thuận và Đắk Lắk cho thấy các hệ thống điện mặt trời mái nhà đáp ứng quy định đều đã được đấu nối và ký hợp đồng mua bán điện.

Cũng theo vị này, trong văn bản hướng dẫn (số 7088/BCT-ĐL) do Bộ Công thương ký ban hành ngày 22-9 vừa qua, hệ thống điện mặt trời mái nhà phải được lắp đặt trên mái nhà của các công trình xây dựng có công năng độc lập (như những công trình xây mới, cải tạo, sửa chữa; mái nhà của công trình xây dựng… phù hợp với quy định).

“Quan điểm của Bộ Công thương là các hệ thống điện mặt trời mái nhà thực hiện đúng quy định đều được hưởng ưu đãi của Nhà nước về hệ thống điện mặt trời mái nhà” – vị này nói.